1.
Znaczenie pojęcia młodocianego. Kodeks karny zawiera szczególne regulacje prawne dotyczące młodocianego, nadające
tego rodzaju sprawcy przestępstwa szczególny status. Dotyczą go zwłaszcza szczególna dyrektywa wymiaru kary, ujęta w art.
54 k.k., wskazująca na konieczność wychowawczego oddziaływania orzeczonej kary i powiązane z tym przepisem szczególne
rozwiązania prawne dotyczące wykonywania kary pozbawienia wolności. Przykładem innych szczególnych regulacji prawnych w
prawie karnym dotyczących tego rodzaju sprawcy przestępstwa jest art. 60 § 1 k.k., przewidujący fakultatywną możliwość
zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia orzeczonej kary tylko z uwagi na wiek sprawcy, art. 70 § 2 k.k. przewidujący dłuższy
okres próby przy warunkowym zwieszeniu kary pozbawienia wolności wobec młodocianego czy też art. 73 § 2 k.k. oraz art. 159
§ 1 k.k.w., przewidujące obowiązkowy dozór przy środkach probacyjnych stosowanych wobec młodocianego.
2.
Kryteria pojęcia młodocianego sprawcy. Przepis art. 115 § 10 k.k., w przeciwieństwie do k.k. z 1969 r. operuje obecnie
dwoma różnymi kryteriami. Pierwszy z nich dotyczy wieku sprawcy w czasie popełnienia czynu zabronionego i w tym wypadku
sprawca nie może mieć ukończonych 21 lat. Drugie kryterium odnosi się do daty orzekania w sądzie I instancji, przy czym
chodzi tu o orzeczenie przesądzające o odpowiedzialności karnej sprawcy, a więc w grę wchodzi tu zarówno wyrok skazujący,
jak i orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania. Przy tym drugim kryterium dla utrzymania statusu młodocianego
skazany nie może mieć ukończonych 24 lat. Wydaje się, że to drugie kryterium czasowe ma na celu zawężenie możliwości
"utrzymania" statusu młodocianego przez uwzględnienie także chwili orzekania w jego sprawie przez sąd I instancji. Niemniej
jednak pojawił się tu problem interpretacyjny w sytuacji, w której orzeczenie skazujące młodocianego sprawcę było następnie
uchylone i przekazane do ponownego rozpatrzenia, gdzie w chwili ponownego wydania orzeczenia skazującego przez sąd I
instancji skazany przekroczył wiek 24 lat. W uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 20 czerwca 2012 r., I KZP 5/2012,
OSNKW 2012, nr 8, poz. 79, opowiedziano się za szeroką wykładnią przepisu art. 115 § 10 k.k. Przyjęto, że chodzi tu o datę
wydania pierwszego orzeczenia przez sąd I instancji i status młodocianego skazany sprawca utrzymuje do czasu zakończenia
postępowania karnego prawomocnym orzeczeniem, bez względu na liczbę wydanych później orzeczeń przez sąd I instancji.
Niemniej jednak trafniejsze wydaje się stanowisko, że jeśli przy ponownym orzeczeniu sądu I instancji skazany ukończył już
24. rok życia, to w takim układzie nie ma on już statusu młodocianego (tak też A. Marek, Kodeks karny..., 2010, s. 316; oraz
SSN A. Laskowski i SSN A. Siuchniński w zdaniach odrębnych do wymienionej uchwały SN). Należy jednak podkreślić, że zmiany
do k.p.k. wprowadzone nowelą z dnia 27 września 2013 r. (Dz. U. poz. 1247), które ograniczają możliwość wydawania przez
sąd II instancji wyroku uchylającego orzeczenie sądu I instancji i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpatrzenia
z pewnością przyczynią się do praktycznego ograniczenia tak szerokiej wykładni (art. 437 § 2 k.p.k., nowelizacja k.p.k.,
dokonana II nowelą z dnia 11 marca 2016 r., uchylająca zasadę kontradyktoryjności, nie zmieniła tego stanu prawnego).
Znaczenie pojęcia młodocianego. Kodeks karny zawiera szczególne regulacje prawne dotyczące młodocianego, nadające
tego rodzaju sprawcy przestępstwa szczególny status. Dotyczą go zwłaszcza szczególna dyrektywa wymiaru kary, ujęta w art.
54 k.k., wskazująca na konieczność wychowawczego oddziaływania orzeczonej kary i powiązane z tym przepisem szczególne
rozwiązania prawne dotyczące wykonywania kary pozbawienia wolności. Przykładem innych szczególnych regulacji prawnych w
prawie karnym dotyczących tego rodzaju sprawcy przestępstwa jest art. 60 § 1 k.k., przewidujący fakultatywną możliwość
zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia orzeczonej kary tylko z uwagi na wiek sprawcy, art. 70 § 2 k.k. przewidujący dłuższy
okres próby przy warunkowym zwieszeniu kary pozbawienia wolności wobec młodocianego czy też art. 73 § 2 k.k. oraz art. 159
§ 1 k.k.w., przewidujące obowiązkowy dozór przy środkach probacyjnych stosowanych wobec młodocianego.
2.
Kryteria pojęcia młodocianego sprawcy. Przepis art. 115 § 10 k.k., w przeciwieństwie do k.k. z 1969 r. operuje obecnie
dwoma różnymi kryteriami. Pierwszy z nich dotyczy wieku sprawcy w czasie popełnienia czynu zabronionego i w tym wypadku
sprawca nie może mieć ukończonych 21 lat. Drugie kryterium odnosi się do daty orzekania w sądzie I instancji, przy czym
chodzi tu o orzeczenie przesądzające o odpowiedzialności karnej sprawcy, a więc w grę wchodzi tu zarówno wyrok skazujący,
jak i orzeczenie o warunkowym umorzeniu postępowania. Przy tym drugim kryterium dla utrzymania statusu młodocianego
skazany nie może mieć ukończonych 24 lat. Wydaje się, że to drugie kryterium czasowe ma na celu zawężenie możliwości
"utrzymania" statusu młodocianego przez uwzględnienie także chwili orzekania w jego sprawie przez sąd I instancji. Niemniej
jednak pojawił się tu problem interpretacyjny w sytuacji, w której orzeczenie skazujące młodocianego sprawcę było następnie
uchylone i przekazane do ponownego rozpatrzenia, gdzie w chwili ponownego wydania orzeczenia skazującego przez sąd I
instancji skazany przekroczył wiek 24 lat. W uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 20 czerwca 2012 r., I KZP 5/2012,
OSNKW 2012, nr 8, poz. 79, opowiedziano się za szeroką wykładnią przepisu art. 115 § 10 k.k. Przyjęto, że chodzi tu o datę
wydania pierwszego orzeczenia przez sąd I instancji i status młodocianego skazany sprawca utrzymuje do czasu zakończenia
postępowania karnego prawomocnym orzeczeniem, bez względu na liczbę wydanych później orzeczeń przez sąd I instancji.
Niemniej jednak trafniejsze wydaje się stanowisko, że jeśli przy ponownym orzeczeniu sądu I instancji skazany ukończył już
24. rok życia, to w takim układzie nie ma on już statusu młodocianego (tak też A. Marek, Kodeks karny..., 2010, s. 316; oraz
SSN A. Laskowski i SSN A. Siuchniński w zdaniach odrębnych do wymienionej uchwały SN). Należy jednak podkreślić, że zmiany
do k.p.k. wprowadzone nowelą z dnia 27 września 2013 r. (Dz. U. poz. 1247), które ograniczają możliwość wydawania przez
sąd II instancji wyroku uchylającego orzeczenie sądu I instancji i przekazanie temu sądowi sprawy do ponownego rozpatrzenia
z pewnością przyczynią się do praktycznego ograniczenia tak szerokiej wykładni (art. 437 § 2 k.p.k., nowelizacja k.p.k.,
dokonana II nowelą z dnia 11 marca 2016 r., uchylająca zasadę kontradyktoryjności, nie zmieniła tego stanu prawnego).