1.
Pojęcie rzeczy ruchomej. Rzeczą ruchomą w rozumieniu art. 115 § 9 k.k. są tylko rzeczy materialne, które mogą być
przedmiotem swobodnego i legalnego obrotu. Dlatego też rzeczą ruchomą w znaczeniu prawa karnego nie są zwłoki
ludzkie i ich części czy też tablice rejestracyjne, przepisy szczególne wykluczają bowiem możliwość obrotu nimi (zob. art. 36
ust. 1 oraz art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i
narządów, która jednoznacznie wyłącza możliwość swobodnego obrotu organami ludzkimi, tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz.
793 z późn. zm., czy też art. 73 ust. 1 oraz art. 78a ust. 3 p.r.d. - w przypadku tablic rejestracyjnych wyłączony jest samodzielny
obrót nimi, zob. także A. Herzog, Charakter prawny tablic rejestracyjnych w rozumieniu prawa karnego, Prok. i Pr. 2006, nr 4,
s. 35). Rzeczą ruchomą w rozumieniu prawa karnego jest także część składowa innej rzeczy, pod warunkiem że
zostanie przez sprawcę od tej rzeczy odłączona i stanie się po odłączeniu np. przedmiotem kradzieży jako samodzielna, odrębna
rzecz (M. Siwek, glosa do wyroku SA z dnia 9 grudnia 2002 r., II AKa 306/02, WPP 2003, nr 3, s. 153-154).
2.
Pieniądze i inne środki płatnicze. Rzeczą ruchomą są pieniądze będące w obiegu jako środki płatnicze. Do
odpowiedników pieniądza, także jako rzecz ruchomą, zalicza się karty płatnicze. Chodzi tu jednak tylko o te karty, które
wyłącznie lub wspólnie z innymi funkcjami mają funkcję płatniczą. Oznacza to, że karty bankomatowe, którymi nie można
dokonywać płatności elektronicznych, nie są rzeczą ruchomą w rozumieniu k.k. (tak SN w uchwale z dnia 21 października 2003
r., I KZP 33/03, OSP 2004, z. 3, poz. 41, z aprobującą glosą J. Skorupki). Do rzeczy ruchomych kodeks zalicza także środki
płatnicze inne niż pieniądze lub karty płatnicze. Chodzi tu więc o inne rodzaje dokumentów lub urządzeń, które mają
zdolność do dokonywania płatności, analogicznie jak przy gotówkowych transakcjach. Niewątpliwie chodzi tu o
mające dziś praktycznie niewielkie znaczenie takie dokumenty jak wypełnione na cudzą rzecz weksle i czeki czy też nowe postaci
środków płatniczych - wszelkie urządzenia mobilne, zapatrzone w odpowiednie aplikacje płatnicze. Do innych środków
płatniczych nie można zaliczyć tzw. znaków legitymacyjnych, gdyż są one wyłącznie potwierdzeniem istnienia określonego
prawa majątkowego, a źródłem tych praw jest powstały wcześniej stosunek prawny. Innymi słowy, znaki legitymacyjne są tylko
potwierdzeniem istnienia określonego prawa majątkowego, same w sobie jednak dokumenty te nie są nośnikiem żadnych praw
majątkowych. W tym też sensie te dokumenty nie są "nosicielem" żadnych wartości pieniężnych, tak jak to jest w przypadku
pieniądza, będącego w obiegu (zob. uchwała SN z dnia 26 listopada 2003 r. I KZP 21/03, OSNKW 2004, nr 1, poz. 1, w której
przyjęto, że bon towarowy jest wyłącznie znakiem legitymacyjnym, a więc nie jest rzeczą ruchomą).
3.
Inne dokumenty potwierdzające prawa majątkowe. Do ostatniej grupy rzeczy ruchomych k.k. zalicza wąską grupę
dokumentów, z którymi wiążą się enumeratywnie wyliczone w ustawie prawa majątkowe. Chodzi tu o wąską grupę innych
dokumentów, które uprawniają do:
1) otrzymania sumy pieniężnej lub
2) wypłaty kapitału lub odsetek, czy też które potwierdzają
3) udział w zyskach albo uczestnictwo w spółce.
W grę z pewnością wchodzą tu papiery wartościowe lub inne dokumenty uprawniające do wypłaty określonej kwoty pieniężnej
(obligacje, polisy potwierdzające ubezpieczenie na życie), inne dokumenty potwierdzające udział w spółce lub potwierdzające
prawo do wypłaty kapitału, odsetek lub udziału w zysku (np. listy zastawne, akcje, odcinki zbiorowe akcji, kupony
dywidendowe, świadectwa depozytowe akcji, dokumenty potwierdzające udział w funduszu powierniczym).
Jednocześnie w judykaturze trafnie się przyjmuje, że do rzeczy ruchomych nie zalicza się biletów (wyrok SN z dnia 23
kwietnia 2015 r., II KK 82/15, LEX nr 1682147), nie są to bowiem ani środki płatnicze, ani inne dokumenty, które k.k. zalicza
do rzeczy ruchomych. Trafnie zaakcentowano przy tym, że z posiadaniem tego rodzaju dokumentów mogą się wiązać inne niż
wskazane wyżej prawa majątkowe, a to oznacza, że mogą one stanowić przedmiot przestępstw przeciwko wiarygodności
dokumentów, w szczególności występku z art. 275 § 1 k.k.
4
Nośniki energii. Rzeczą ruchomą są także wszelkiego rodzaju nośniki energii, bez względu na to, czy mają postać stałą,
gazową czy też postać cieczy (węgiel, gaz, benzyna) - ciecze i gazy umieszczone w zamkniętej strukturze, gdzie jest możliwość
określenia ich ilości, są także z pewnością rzeczą ruchomą, zob. także wyrok SN z dnia 22 października 2013 r., V KK 233/13,
OSNKW 2014, nr 3, poz. 21, gdzie słusznie przyjęto, że kradzież nośnika energii wyodrębnionego w rzecz ruchomą wyczerpuje
znamiona kradzieży rzeczy ruchomej, a nie znamiona kradzieży energii.
Pojęcie rzeczy ruchomej. Rzeczą ruchomą w rozumieniu art. 115 § 9 k.k. są tylko rzeczy materialne, które mogą być
przedmiotem swobodnego i legalnego obrotu. Dlatego też rzeczą ruchomą w znaczeniu prawa karnego nie są zwłoki
ludzkie i ich części czy też tablice rejestracyjne, przepisy szczególne wykluczają bowiem możliwość obrotu nimi (zob. art. 36
ust. 1 oraz art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i
narządów, która jednoznacznie wyłącza możliwość swobodnego obrotu organami ludzkimi, tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz.
793 z późn. zm., czy też art. 73 ust. 1 oraz art. 78a ust. 3 p.r.d. - w przypadku tablic rejestracyjnych wyłączony jest samodzielny
obrót nimi, zob. także A. Herzog, Charakter prawny tablic rejestracyjnych w rozumieniu prawa karnego, Prok. i Pr. 2006, nr 4,
s. 35). Rzeczą ruchomą w rozumieniu prawa karnego jest także część składowa innej rzeczy, pod warunkiem że
zostanie przez sprawcę od tej rzeczy odłączona i stanie się po odłączeniu np. przedmiotem kradzieży jako samodzielna, odrębna
rzecz (M. Siwek, glosa do wyroku SA z dnia 9 grudnia 2002 r., II AKa 306/02, WPP 2003, nr 3, s. 153-154).
2.
Pieniądze i inne środki płatnicze. Rzeczą ruchomą są pieniądze będące w obiegu jako środki płatnicze. Do
odpowiedników pieniądza, także jako rzecz ruchomą, zalicza się karty płatnicze. Chodzi tu jednak tylko o te karty, które
wyłącznie lub wspólnie z innymi funkcjami mają funkcję płatniczą. Oznacza to, że karty bankomatowe, którymi nie można
dokonywać płatności elektronicznych, nie są rzeczą ruchomą w rozumieniu k.k. (tak SN w uchwale z dnia 21 października 2003
r., I KZP 33/03, OSP 2004, z. 3, poz. 41, z aprobującą glosą J. Skorupki). Do rzeczy ruchomych kodeks zalicza także środki
płatnicze inne niż pieniądze lub karty płatnicze. Chodzi tu więc o inne rodzaje dokumentów lub urządzeń, które mają
zdolność do dokonywania płatności, analogicznie jak przy gotówkowych transakcjach. Niewątpliwie chodzi tu o
mające dziś praktycznie niewielkie znaczenie takie dokumenty jak wypełnione na cudzą rzecz weksle i czeki czy też nowe postaci
środków płatniczych - wszelkie urządzenia mobilne, zapatrzone w odpowiednie aplikacje płatnicze. Do innych środków
płatniczych nie można zaliczyć tzw. znaków legitymacyjnych, gdyż są one wyłącznie potwierdzeniem istnienia określonego
prawa majątkowego, a źródłem tych praw jest powstały wcześniej stosunek prawny. Innymi słowy, znaki legitymacyjne są tylko
potwierdzeniem istnienia określonego prawa majątkowego, same w sobie jednak dokumenty te nie są nośnikiem żadnych praw
majątkowych. W tym też sensie te dokumenty nie są "nosicielem" żadnych wartości pieniężnych, tak jak to jest w przypadku
pieniądza, będącego w obiegu (zob. uchwała SN z dnia 26 listopada 2003 r. I KZP 21/03, OSNKW 2004, nr 1, poz. 1, w której
przyjęto, że bon towarowy jest wyłącznie znakiem legitymacyjnym, a więc nie jest rzeczą ruchomą).
3.
Inne dokumenty potwierdzające prawa majątkowe. Do ostatniej grupy rzeczy ruchomych k.k. zalicza wąską grupę
dokumentów, z którymi wiążą się enumeratywnie wyliczone w ustawie prawa majątkowe. Chodzi tu o wąską grupę innych
dokumentów, które uprawniają do:
1) otrzymania sumy pieniężnej lub
2) wypłaty kapitału lub odsetek, czy też które potwierdzają
3) udział w zyskach albo uczestnictwo w spółce.
W grę z pewnością wchodzą tu papiery wartościowe lub inne dokumenty uprawniające do wypłaty określonej kwoty pieniężnej
(obligacje, polisy potwierdzające ubezpieczenie na życie), inne dokumenty potwierdzające udział w spółce lub potwierdzające
prawo do wypłaty kapitału, odsetek lub udziału w zysku (np. listy zastawne, akcje, odcinki zbiorowe akcji, kupony
dywidendowe, świadectwa depozytowe akcji, dokumenty potwierdzające udział w funduszu powierniczym).
Jednocześnie w judykaturze trafnie się przyjmuje, że do rzeczy ruchomych nie zalicza się biletów (wyrok SN z dnia 23
kwietnia 2015 r., II KK 82/15, LEX nr 1682147), nie są to bowiem ani środki płatnicze, ani inne dokumenty, które k.k. zalicza
do rzeczy ruchomych. Trafnie zaakcentowano przy tym, że z posiadaniem tego rodzaju dokumentów mogą się wiązać inne niż
wskazane wyżej prawa majątkowe, a to oznacza, że mogą one stanowić przedmiot przestępstw przeciwko wiarygodności
dokumentów, w szczególności występku z art. 275 § 1 k.k.
4
Nośniki energii. Rzeczą ruchomą są także wszelkiego rodzaju nośniki energii, bez względu na to, czy mają postać stałą,
gazową czy też postać cieczy (węgiel, gaz, benzyna) - ciecze i gazy umieszczone w zamkniętej strukturze, gdzie jest możliwość
określenia ich ilości, są także z pewnością rzeczą ruchomą, zob. także wyrok SN z dnia 22 października 2013 r., V KK 233/13,
OSNKW 2014, nr 3, poz. 21, gdzie słusznie przyjęto, że kradzież nośnika energii wyodrębnionego w rzecz ruchomą wyczerpuje
znamiona kradzieży rzeczy ruchomej, a nie znamiona kradzieży energii.