.
1.
Czynny żal przy usiłowaniu. Instytucja czynnego żalu unormowana w art. 15 k.k. wiąże się ściśle z korzystnym dla
zaatakowanego dobra prawnego zachowaniem sprawcy polegającym na dobrowolnej rezygnacji z kontynuowania realizacji
zamierzonego czynu zabronionego albo na podjęciu starań mających przeciwdziałać nastąpieniu skutku przestępnego.
2.
Wymóg dobrowolności. Warunkiem podstawowym uznania jednego z dwóch możliwych zachowań sprawcy za przejaw
czynnego żalu jest ich dobrowolność. O dobrowolności można mówić wtedy, gdy sprawca, mając możliwość dokonania
czynu zabronionego, z własnej nieprzymuszonej woli rezygnuje z tego. Pobudki rezygnacji z dokonania przestępstwa
są w tym przypadku obojętne. Nie muszą to być pobudki zasługujące "na pozytywną ocenę moralną, jak wyrzuty sumienia
lub uczucie żalu względem pokrzywdzonego. Taką pobudką może być również obawa przed odpowiedzialnością karną lub
wykryciem przestępstwa" (tak trafnie SA we Wrocławiu w wyroku z dnia 22 maja 2013 r., II AKa 151/13, LEX nr 1331172).
Należy również wskazać, że dla przyjęcia dobrowolności odstąpienia sprawcy od dokonania nie ma znaczenia, "skąd pojawił się
bodziec do takiej, a nie innej decyzji sprawcy zatrzymującego się na etapie usiłowania. Motywy i pobudki takiego zachowania
nie są w tym wypadku istotne. Charakter motywów i pobudek, jakimi kierował się sprawca, jest w zakresie oceny dobrowolności
jego zachowania prawnie obojętny" (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2012 r., II AKa 312/12, LEX nr 1238671). Nie
traci cech dobrowolności zachowanie sprawcy podjęte pod wpływem próśb lub perswazji innej osoby (podobnie A. Marek, Kodeks
karny..., 2010, s. 68), jeśli sprawca sam zdecydował o zaprzestaniu kontynuacji czynu lub o przeciwdziałaniu nastąpieniu
szkodliwego skutku. Dlatego trudno się zgodzić z tezą SA w Gdańsku zawartą w wyroku z dnia 7 listopada 2012 r., II AKa
373/12, POSAG 2013, nr 1, poz. 174-175, że: "Dobrowolność zapobieżenia śmierci pokrzywdzonego, o której mowa w art. 15
§ 1 k.k. powinna polegać na działaniu wynikającym wyłącznie z własnych refleksji i przeżyć psychicznych sprawcy, które nie
wynikają z inicjatywy i postawy osób trzecich" (podobnie SA w Łodzi w wyroku z dnia 30 września 2010 r., II AKa 133/10, KZS
2011, z. 9, poz. 65). Rację ma natomiast SA w Lublinie, gdy wskazuje, że: "Dobrowolność odstąpienia ma miejsce wówczas,
gdy pomimo istnienia i uświadamiania sobie przez sprawcę możliwości osiągnięcia zamierzonego celu przestępczego, przerwał
on swoje działanie z własnej woli, a więc dlatego, że sam chciał je przerwać, a nie dlatego, że osiągnięciu celu sprzeciwiały się
przyczyny od niego niezależne" (wyrok z dnia 13 grudnia 2012 r., II AKa 286/12, LEX nr 1240023). Natomiast: "Dobrowolne
odstąpienie od popełnienia czynu zabronionego w ujęciu art. 15 § 1 k.k. nie zachodzi, gdy sprawca odstąpił na skutek
okoliczności zewnętrznych, które wpłynęły na jego wolę i wywołały przekonanie o niemożliwości realizacji jego zamiaru" (tak
trafnie SN w postanowieniu z dnia 27 września 2013 r., II KK 223/13, LEX nr 1388594; oraz SA w Lublinie w wyroku z dnia 2
lutego 2012 r., II AKa 273/11, KZS 2012, z. 9, poz. 51). Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony przez SA w Krakowie, że:
"Oskarżony nie odstąpił dobrowolnie od usiłowania zabicia żony, ale nie mógł tego kontynuować, bo złamał się nóż, którego
używał, zresztą nadal ścigał żonę, aż mu ten złamany nóż odebrała i dostrzegł, że nadchodzą ludzie" (wyrok z dnia 28 kwietnia
2009 r., II AKa 57/09, KZS 2009, z. 6, poz. 66). Również: "Odstąpienie od dalszego usiłowania dokonania czynu zabronionego
nie ma charakteru dobrowolnego, gdy powiązane jest z interwencją osoby trzeciej" (zob. postanowienie SN z dnia 6 lutego
2013 r., V KK 300/12, LEX nr 1277798; wyrok SA w Szczecinie z dnia 8 listopada 2012 r., II AKa 156/12, LEX nr 1237924). Z
taką sytuacją mamy do czynienia np. wtedy, gdy: "Oskarżony odstąpił od realizacji swojego zamiaru, nie osiągając
zamierzonego skutku w postaci zaboru należącego do pokrzywdzonej mienia, nie wtedy, gdy nie miał żadnych przeszkód do
kontynuowania swoich przestępczych działań, lecz wówczas, gdy w obronie pokrzywdzonej stanęła osoba trzecia" (zob. wyrok
SA w Lublinie z dnia 2 lutego 2012 r., II AKa 273/11, KZS 2012, z. 9, poz. 51).
3.
Rodzaje czynnego żalu. W przepisie art. 15 k.k. dokonano podziału czynnego żalu na skuteczny (w § 1) i nieskuteczny (w §
2) oraz zróżnicowano odpowiednio do tego dwupodziału prawnokarne konsekwencje związane z dobrowolną rezygnacją sprawcy
z dokonania usiłowanego czynu zabronionego. Czynny żal skuteczny polega na dobrowolnym odstąpieniu od dokonania lub
na zapobieżeniu powstania skutku należącego do znamion czynu zabronionego. Skuteczny czynny żal sprawia, że czyn sprawcy
zatrzymuje się na etapie usiłowania i nie dochodzi do dokonania zamierzonego typu przestępstwa. Odstąpienie od dokonania
może mieć miejsce zarówno w przypadku zmierzania do popełnienia typu przestępstwa formalnego, jak i materialnego, gdy
sprawca poniecha realizacji penalizowanej czynności wykonawczej. Oznacza to, że odstąpienie od dokonania może mieć miejsce
wyłącznie w przypadku usiłowania nieukończonego (zob. wyrok SN z dnia 20 listopada 2007 r., III KK 254/07, OSNwSK 2007,
nr 1, poz. 2653, oraz wyrok SA w Krakowie z dnia 25 października 2012 r., II AKa 169/12, LEX nr 1236874). Zasadnie przyjął
SA w Krakowie, że: "Nie ma odstąpienia od usiłowania, gdy oskarżony wykonał wszystkie czynności prowadzące do realizacji
przestępstwa (tzw. usiłowanie ukończone), zadając takie obrażenia ciała, które bez zastosowania kwalifikowanej pomocy
lekarskiej prowadziłyby do śmierci pokrzywdzonego. Uznanie, że oskarżony dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu
wymagałoby zapobiegnięcia skutkowi (art. 15 § 1 k.k.). Czynny żal w sytuacji tzw. usiłowania ukończonego musiałby przejawiać
się aktywnością oskarżonego, który zdając sobie sprawę z możliwości śmierci pokrzywdzonego, nie chce by ten skutek nastąpił
i podejmuje w tym celu stosowne działanie, a tego oskarżony nie dokonał" (wyrok z dnia 19 października 2011 r., II AKa
191/11, KZS 2011, z. 11, poz. 51). Zapobieżenie skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego wchodzi w grę
wyłącznie przy usiłowaniu typów przestępstw materialnych, gdy sprawca zrealizował już naganną czynność wykonawczą, ale
przeciwdziałał skutecznie powstaniu przestępnego skutku. Oznacza to, że może mieć ono miejsce wyłącznie w razie usiłowania
ukończonego. Zapobieżenie skutkowi nie musi być wynikiem własnoręcznego działania sprawcy. Wystarczy, że on
je zainicjuje z pozytywnym, finalnym skutkiem, np. wezwie karetkę pogotowia lub inną, odpowiednią do sytuacji pomoc.
Na możliwość posłużenia się innymi osobami w celu zapobieżenia skutkowi trafnie wskazuje SN w wyroku z dnia 3 grudnia 2007
r., II KK 199/07, LEX nr 353335.
4.
Klauzula niepodlegania karze i jej prawnokarne oraz procesowe skutki. W przypadku skutecznego czynnego żalu, o
jakim mowa w art. 15 § 1 k.k., ustawa gwarantuje sprawcy czynu usiłowanego bezkarność, pomimo że dopuścił się nagannego
czynu w postaci usiłowania. Powody ustanowienia klauzuli niepodlegania karze za czyny usiłowane mają podłoże
politycznokryminalne. Ma to stanowić zachętę do rezygnacji z popełnienia przestępstwa nawet wtedy, gdy wkroczyło ono już w
etap jego realizacji. Zarówno ze społecznego, jak i indywidualnego punktu widzenia jest zdecydowanie bardziej opłacalne
niekaranie sprawcy, jeśli dobrowolnie odstąpi od dokonania lub zapobiegnie skutkowi przestępnemu, niż karanie go po
dokonaniu przestępstwa, które zawsze się łączy z naruszeniem lub narażeniem na niebezpieczeństwo określonego dobra
prawnego. Gdy ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze, rodzi to konsekwencję natury procesowej w postaci
zakazu wszczynania postępowania karnego w sprawie danego czynu, a w razie jego wszczęcia - obowiązku
umorzenia (zob. ujemna przesłanka procesowa z art. 17 § 1 pkt 4 k.p.k.). Niepodleganie karze za czyn usiłowany
spowodowane skutecznym czynnym żalem sprawcy, o jakim mowa w art. 15 § 1 k.k., nie oznacza całkowitej bezkarności
sprawcy w każdej sytuacji. Nie wyłącza bowiem odpowiedzialności karnej w przypadku tzw. usiłowania
kwalifikowanego, czyli w sytuacji gdy sprawca, zmierzając do popełnienia jednego czynu zabronionego, popełnił po drodze
(niejako przy okazji) inny czyn zabroniony (tak też m.in. SA w Białymstoku w wyroku z dnia 14 maja 2009 r., II AKa 58/09,
OSAB 2009, nr 2-3, poz. 47-53). Jeżeli np. sprawca, ściągając pomoc medyczną, nie dopuścił do zejścia śmiertelnego ofiary,
do której z zamiarem zabójstwa oddał kilka strzałów, to nie odpowie za usiłowanie zabójstwa, ale poniesie odpowiedzialność za
umyślny, ciężki uszczerbek na zdrowiu, jeżeli doprowadził ją do ciężkiego kalectwa. Trafnie wskazuje SA w Katowicach w wyroku
z dnia 11 kwietnia 2013 r., II AKa 65/13, KZS 2013, z. 7-8, poz. 61, że: "Zastosowanie art. 15 § 1 k.k. w sytuacji, gdy sprawca
równocześnie odpowiada za spowodowanie w ramach usiłowania innego przestępstwa za spowodowany skutek, winno wiązać
się z wyeliminowaniem przepisu określającego czyn, od którego dokonania dobrowolnie odstąpiono, z podstawy prawnej
skazania. Jednocześnie podstawą wymiaru kary winien być jedynie przepis, który odzwierciedla odpowiedzialność za skutek,
nie zaś dodatkowo jeszcze norma art. 11 § 3 k.k. W ten sposób, pozostawiając w opisie czynu usiłowanie popełnienia zbrodni,
od której dokonania sprawca dobrowolnie odstąpił, podstawa skazania nie obejmuje już kwalifikacji prawnej tego czynu, co do
którego ustawodawca przewidział poprzez art. 15 § 1 k.k. wyłączenie karalności".
5.
Wprowadzanie dodatkowych warunków bezkarności usiłowania. Przy niektórych typach przestępstw ustawodawca
wprowadza dodatkowe warunki bezkarności sprawcy usiłowania przy jego czynnym żalu. Z takimi dodatkowymi wymogami,
wykraczającymi poza ogólne wymagania wskazane w art. 15 § 1 k.k., mamy do czynienia przy usiłowaniu przestępstw przeciwko
Rzeczypospolitej Polskiej z art. 127 § 1, art. 128 § 1, art. 130 § 1 oraz § 2 k.k. W tych przypadkach przepis art. 131 § 1 k.k.
wymaga, aby sprawca usiłowania oprócz dobrowolnego poniechania dalszej działalności dodatkowo ujawnił wobec organu
powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu. Chodzi o to, aby
odpowiednie organy powzięły wiadomość o ewentualnym zagrożeniu dla niezwykle ważnych dóbr chronionych, jego skali,
osobach je stwarzających i wykorzystywanych słabościach systemu ochrony - tak aby można było podjąć lepsze środki ochrony.
6.
Możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary. W razie bezskutecznego czynnego żalu, o którym mowa w art. 15 § 2 k.k.,
gdy sprawca dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego, jednak mu się to nie udało -
w grę wchodzi odpowiedzialność karna za dokonanie. Czynny żal sprawcy, choć nieskuteczny, uznany został za możliwą
podstawę zastosowania wobec sprawcy nadzwyczajnego złagodzenia kary. Skorzystanie z tej możliwości ma charakter
fakultatywny i pozostawione zostało do swobodnego uznania sądu. Sąd powinien jednak w każdym przypadku rozważyć, czy
czynny żal sprawcy zasługuje na nadzwyczajne złagodzenie kary, a w każdym razie wziąć pod uwagę przejawiony czynny żal
jako okoliczność łagodzącą przy zwykłym wymiarze kary.
1.
Czynny żal przy usiłowaniu. Instytucja czynnego żalu unormowana w art. 15 k.k. wiąże się ściśle z korzystnym dla
zaatakowanego dobra prawnego zachowaniem sprawcy polegającym na dobrowolnej rezygnacji z kontynuowania realizacji
zamierzonego czynu zabronionego albo na podjęciu starań mających przeciwdziałać nastąpieniu skutku przestępnego.
2.
Wymóg dobrowolności. Warunkiem podstawowym uznania jednego z dwóch możliwych zachowań sprawcy za przejaw
czynnego żalu jest ich dobrowolność. O dobrowolności można mówić wtedy, gdy sprawca, mając możliwość dokonania
czynu zabronionego, z własnej nieprzymuszonej woli rezygnuje z tego. Pobudki rezygnacji z dokonania przestępstwa
są w tym przypadku obojętne. Nie muszą to być pobudki zasługujące "na pozytywną ocenę moralną, jak wyrzuty sumienia
lub uczucie żalu względem pokrzywdzonego. Taką pobudką może być również obawa przed odpowiedzialnością karną lub
wykryciem przestępstwa" (tak trafnie SA we Wrocławiu w wyroku z dnia 22 maja 2013 r., II AKa 151/13, LEX nr 1331172).
Należy również wskazać, że dla przyjęcia dobrowolności odstąpienia sprawcy od dokonania nie ma znaczenia, "skąd pojawił się
bodziec do takiej, a nie innej decyzji sprawcy zatrzymującego się na etapie usiłowania. Motywy i pobudki takiego zachowania
nie są w tym wypadku istotne. Charakter motywów i pobudek, jakimi kierował się sprawca, jest w zakresie oceny dobrowolności
jego zachowania prawnie obojętny" (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2012 r., II AKa 312/12, LEX nr 1238671). Nie
traci cech dobrowolności zachowanie sprawcy podjęte pod wpływem próśb lub perswazji innej osoby (podobnie A. Marek, Kodeks
karny..., 2010, s. 68), jeśli sprawca sam zdecydował o zaprzestaniu kontynuacji czynu lub o przeciwdziałaniu nastąpieniu
szkodliwego skutku. Dlatego trudno się zgodzić z tezą SA w Gdańsku zawartą w wyroku z dnia 7 listopada 2012 r., II AKa
373/12, POSAG 2013, nr 1, poz. 174-175, że: "Dobrowolność zapobieżenia śmierci pokrzywdzonego, o której mowa w art. 15
§ 1 k.k. powinna polegać na działaniu wynikającym wyłącznie z własnych refleksji i przeżyć psychicznych sprawcy, które nie
wynikają z inicjatywy i postawy osób trzecich" (podobnie SA w Łodzi w wyroku z dnia 30 września 2010 r., II AKa 133/10, KZS
2011, z. 9, poz. 65). Rację ma natomiast SA w Lublinie, gdy wskazuje, że: "Dobrowolność odstąpienia ma miejsce wówczas,
gdy pomimo istnienia i uświadamiania sobie przez sprawcę możliwości osiągnięcia zamierzonego celu przestępczego, przerwał
on swoje działanie z własnej woli, a więc dlatego, że sam chciał je przerwać, a nie dlatego, że osiągnięciu celu sprzeciwiały się
przyczyny od niego niezależne" (wyrok z dnia 13 grudnia 2012 r., II AKa 286/12, LEX nr 1240023). Natomiast: "Dobrowolne
odstąpienie od popełnienia czynu zabronionego w ujęciu art. 15 § 1 k.k. nie zachodzi, gdy sprawca odstąpił na skutek
okoliczności zewnętrznych, które wpłynęły na jego wolę i wywołały przekonanie o niemożliwości realizacji jego zamiaru" (tak
trafnie SN w postanowieniu z dnia 27 września 2013 r., II KK 223/13, LEX nr 1388594; oraz SA w Lublinie w wyroku z dnia 2
lutego 2012 r., II AKa 273/11, KZS 2012, z. 9, poz. 51). Należy w pełni podzielić pogląd wyrażony przez SA w Krakowie, że:
"Oskarżony nie odstąpił dobrowolnie od usiłowania zabicia żony, ale nie mógł tego kontynuować, bo złamał się nóż, którego
używał, zresztą nadal ścigał żonę, aż mu ten złamany nóż odebrała i dostrzegł, że nadchodzą ludzie" (wyrok z dnia 28 kwietnia
2009 r., II AKa 57/09, KZS 2009, z. 6, poz. 66). Również: "Odstąpienie od dalszego usiłowania dokonania czynu zabronionego
nie ma charakteru dobrowolnego, gdy powiązane jest z interwencją osoby trzeciej" (zob. postanowienie SN z dnia 6 lutego
2013 r., V KK 300/12, LEX nr 1277798; wyrok SA w Szczecinie z dnia 8 listopada 2012 r., II AKa 156/12, LEX nr 1237924). Z
taką sytuacją mamy do czynienia np. wtedy, gdy: "Oskarżony odstąpił od realizacji swojego zamiaru, nie osiągając
zamierzonego skutku w postaci zaboru należącego do pokrzywdzonej mienia, nie wtedy, gdy nie miał żadnych przeszkód do
kontynuowania swoich przestępczych działań, lecz wówczas, gdy w obronie pokrzywdzonej stanęła osoba trzecia" (zob. wyrok
SA w Lublinie z dnia 2 lutego 2012 r., II AKa 273/11, KZS 2012, z. 9, poz. 51).
3.
Rodzaje czynnego żalu. W przepisie art. 15 k.k. dokonano podziału czynnego żalu na skuteczny (w § 1) i nieskuteczny (w §
2) oraz zróżnicowano odpowiednio do tego dwupodziału prawnokarne konsekwencje związane z dobrowolną rezygnacją sprawcy
z dokonania usiłowanego czynu zabronionego. Czynny żal skuteczny polega na dobrowolnym odstąpieniu od dokonania lub
na zapobieżeniu powstania skutku należącego do znamion czynu zabronionego. Skuteczny czynny żal sprawia, że czyn sprawcy
zatrzymuje się na etapie usiłowania i nie dochodzi do dokonania zamierzonego typu przestępstwa. Odstąpienie od dokonania
może mieć miejsce zarówno w przypadku zmierzania do popełnienia typu przestępstwa formalnego, jak i materialnego, gdy
sprawca poniecha realizacji penalizowanej czynności wykonawczej. Oznacza to, że odstąpienie od dokonania może mieć miejsce
wyłącznie w przypadku usiłowania nieukończonego (zob. wyrok SN z dnia 20 listopada 2007 r., III KK 254/07, OSNwSK 2007,
nr 1, poz. 2653, oraz wyrok SA w Krakowie z dnia 25 października 2012 r., II AKa 169/12, LEX nr 1236874). Zasadnie przyjął
SA w Krakowie, że: "Nie ma odstąpienia od usiłowania, gdy oskarżony wykonał wszystkie czynności prowadzące do realizacji
przestępstwa (tzw. usiłowanie ukończone), zadając takie obrażenia ciała, które bez zastosowania kwalifikowanej pomocy
lekarskiej prowadziłyby do śmierci pokrzywdzonego. Uznanie, że oskarżony dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu
wymagałoby zapobiegnięcia skutkowi (art. 15 § 1 k.k.). Czynny żal w sytuacji tzw. usiłowania ukończonego musiałby przejawiać
się aktywnością oskarżonego, który zdając sobie sprawę z możliwości śmierci pokrzywdzonego, nie chce by ten skutek nastąpił
i podejmuje w tym celu stosowne działanie, a tego oskarżony nie dokonał" (wyrok z dnia 19 października 2011 r., II AKa
191/11, KZS 2011, z. 11, poz. 51). Zapobieżenie skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego wchodzi w grę
wyłącznie przy usiłowaniu typów przestępstw materialnych, gdy sprawca zrealizował już naganną czynność wykonawczą, ale
przeciwdziałał skutecznie powstaniu przestępnego skutku. Oznacza to, że może mieć ono miejsce wyłącznie w razie usiłowania
ukończonego. Zapobieżenie skutkowi nie musi być wynikiem własnoręcznego działania sprawcy. Wystarczy, że on
je zainicjuje z pozytywnym, finalnym skutkiem, np. wezwie karetkę pogotowia lub inną, odpowiednią do sytuacji pomoc.
Na możliwość posłużenia się innymi osobami w celu zapobieżenia skutkowi trafnie wskazuje SN w wyroku z dnia 3 grudnia 2007
r., II KK 199/07, LEX nr 353335.
4.
Klauzula niepodlegania karze i jej prawnokarne oraz procesowe skutki. W przypadku skutecznego czynnego żalu, o
jakim mowa w art. 15 § 1 k.k., ustawa gwarantuje sprawcy czynu usiłowanego bezkarność, pomimo że dopuścił się nagannego
czynu w postaci usiłowania. Powody ustanowienia klauzuli niepodlegania karze za czyny usiłowane mają podłoże
politycznokryminalne. Ma to stanowić zachętę do rezygnacji z popełnienia przestępstwa nawet wtedy, gdy wkroczyło ono już w
etap jego realizacji. Zarówno ze społecznego, jak i indywidualnego punktu widzenia jest zdecydowanie bardziej opłacalne
niekaranie sprawcy, jeśli dobrowolnie odstąpi od dokonania lub zapobiegnie skutkowi przestępnemu, niż karanie go po
dokonaniu przestępstwa, które zawsze się łączy z naruszeniem lub narażeniem na niebezpieczeństwo określonego dobra
prawnego. Gdy ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze, rodzi to konsekwencję natury procesowej w postaci
zakazu wszczynania postępowania karnego w sprawie danego czynu, a w razie jego wszczęcia - obowiązku
umorzenia (zob. ujemna przesłanka procesowa z art. 17 § 1 pkt 4 k.p.k.). Niepodleganie karze za czyn usiłowany
spowodowane skutecznym czynnym żalem sprawcy, o jakim mowa w art. 15 § 1 k.k., nie oznacza całkowitej bezkarności
sprawcy w każdej sytuacji. Nie wyłącza bowiem odpowiedzialności karnej w przypadku tzw. usiłowania
kwalifikowanego, czyli w sytuacji gdy sprawca, zmierzając do popełnienia jednego czynu zabronionego, popełnił po drodze
(niejako przy okazji) inny czyn zabroniony (tak też m.in. SA w Białymstoku w wyroku z dnia 14 maja 2009 r., II AKa 58/09,
OSAB 2009, nr 2-3, poz. 47-53). Jeżeli np. sprawca, ściągając pomoc medyczną, nie dopuścił do zejścia śmiertelnego ofiary,
do której z zamiarem zabójstwa oddał kilka strzałów, to nie odpowie za usiłowanie zabójstwa, ale poniesie odpowiedzialność za
umyślny, ciężki uszczerbek na zdrowiu, jeżeli doprowadził ją do ciężkiego kalectwa. Trafnie wskazuje SA w Katowicach w wyroku
z dnia 11 kwietnia 2013 r., II AKa 65/13, KZS 2013, z. 7-8, poz. 61, że: "Zastosowanie art. 15 § 1 k.k. w sytuacji, gdy sprawca
równocześnie odpowiada za spowodowanie w ramach usiłowania innego przestępstwa za spowodowany skutek, winno wiązać
się z wyeliminowaniem przepisu określającego czyn, od którego dokonania dobrowolnie odstąpiono, z podstawy prawnej
skazania. Jednocześnie podstawą wymiaru kary winien być jedynie przepis, który odzwierciedla odpowiedzialność za skutek,
nie zaś dodatkowo jeszcze norma art. 11 § 3 k.k. W ten sposób, pozostawiając w opisie czynu usiłowanie popełnienia zbrodni,
od której dokonania sprawca dobrowolnie odstąpił, podstawa skazania nie obejmuje już kwalifikacji prawnej tego czynu, co do
którego ustawodawca przewidział poprzez art. 15 § 1 k.k. wyłączenie karalności".
5.
Wprowadzanie dodatkowych warunków bezkarności usiłowania. Przy niektórych typach przestępstw ustawodawca
wprowadza dodatkowe warunki bezkarności sprawcy usiłowania przy jego czynnym żalu. Z takimi dodatkowymi wymogami,
wykraczającymi poza ogólne wymagania wskazane w art. 15 § 1 k.k., mamy do czynienia przy usiłowaniu przestępstw przeciwko
Rzeczypospolitej Polskiej z art. 127 § 1, art. 128 § 1, art. 130 § 1 oraz § 2 k.k. W tych przypadkach przepis art. 131 § 1 k.k.
wymaga, aby sprawca usiłowania oprócz dobrowolnego poniechania dalszej działalności dodatkowo ujawnił wobec organu
powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego czynu. Chodzi o to, aby
odpowiednie organy powzięły wiadomość o ewentualnym zagrożeniu dla niezwykle ważnych dóbr chronionych, jego skali,
osobach je stwarzających i wykorzystywanych słabościach systemu ochrony - tak aby można było podjąć lepsze środki ochrony.
6.
Możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary. W razie bezskutecznego czynnego żalu, o którym mowa w art. 15 § 2 k.k.,
gdy sprawca dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego, jednak mu się to nie udało -
w grę wchodzi odpowiedzialność karna za dokonanie. Czynny żal sprawcy, choć nieskuteczny, uznany został za możliwą
podstawę zastosowania wobec sprawcy nadzwyczajnego złagodzenia kary. Skorzystanie z tej możliwości ma charakter
fakultatywny i pozostawione zostało do swobodnego uznania sądu. Sąd powinien jednak w każdym przypadku rozważyć, czy
czynny żal sprawcy zasługuje na nadzwyczajne złagodzenie kary, a w każdym razie wziąć pod uwagę przejawiony czynny żal
jako okoliczność łagodzącą przy zwykłym wymiarze kary.