Indywidualny przedmiot ochrony. Przepis art. 157 k.k. chroni zdrowie człowieka przed jego naruszeniem, które nie
stanowi ciężkiego uszczerbku, ale inne, znacznie łagodniejsze naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia człowieka,
który jest mierzony czasem trwania dysfunkcji ludzkiego organizmu i określany jako średni uszczerbek (§ 1) lub lekki uszczerbek
(§ 2).
2.
Penalizowana czynność wykonawcza. Naganne zachowanie sprawcy przestępstwa ujętego w art. 157 k.k. jest określone
tak samo jak na gruncie przestępstwa z art. 156 k.k. przez wskazanie, że sprawca powoduje, co oznacza jakiekolwiek
zachowanie (aktywne lub bierne), które jest przyczynowe dla skutku w postaci naruszenia czynności narządu ciała lub
rozstroju zdrowia drugiego człowieka, innego jednak niż ten określony w art. 156 § 1 k.k. To sprawca swoim niewłaściwym
zachowaniem sprawia, że jakiś człowiek ma dysfunkcję swojego organizmu. Przedmiotem czynności wykonawczej jest ciało
lub organizm człowieka będącego w okresie postnatalnym, tzn. od chwili gdy przychodzi on na świat, aż do chwili biologicznej
śmierci.
Rodzaj uszczerbku na zdrowiu oraz stopień i okres dysfunkcji organizmu jako kryteria podziału typów
przestępstw przeciwko zdrowiu. Ustawodawca w art. 157 k.k. kontynuuje gradację typów przestępstw skierowanych
przeciwko zdrowiu rozpoczętą w przepisie art. 156 k.k. W art. 156 k.k. penalizuje spowodowanie ciężkiego uszczerbku na
zdrowiu, a w art. 157 k.k. spowodowanie innego niż ciężkie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju
zdrowia. Oznacza to, że spowodowanie wszystkich pozostałych uszkodzeń ciała lub rozstroju zdrowia, które nie zostały
zakwalifikowane przez ustawodawcę do kategorii ciężkich (i nie są wyszczególnione w art. 156 k.k.), jest penalizowane przez
przepisy art. 157 k.k. Jednak również w przepisie art. 157 k.k. mamy do czynienia z rozwarstwieniem tych innych naruszeń
czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia na dwie grupy czynów nagannych. Kryterium podziału jest okres, na jaki
nastąpiło spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. Za czyny umyślne o
poważniejszym charakterze uznane zostały takie, które powodują naruszenie czynności ciała lub rozstrój zdrowia trwający
dłużej niż 7 dni. Zostały one spenalizowane w art. 157 § 1 k.k. jako tzw. średni uszczerbek na zdrowiu. Za czyny
umyślne drobniejsze uznano takie, które powodują naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej
niż 7 dni (czyli do 7 dni włącznie). Zostały one spenalizowane w art. 157 § 2 k.k. jako tzw. lekki uszczerbek na
zdrowiu. Z powyższego zestawienia wynika, że uszczerbek na zdrowiu, który nie jest ciężki i nie jest lekki, należy do kategorii
średniego uszczerbku. Jak trafnie zauważa J. Giezek, przestępstwa ujęte w art. 156 i 157 k.k. nie pozostają ze sobą w relacji
typ podstawowy i jego odmiany, gdyż każdy z nich stanowi niezależny, samodzielny typ przestępstwa (zob. J. Giezek (w
Kodeks karny. Część szczególna..., red. J. Giezek, Warszawa 2014, s. 222). Ten trójpodział przestępstw skierowanych przeciwko
zdrowiu na ciężki, średni i lekki uszczerbek dopełnia typ przestępstwa z art. 217 i 217a k.k., penalizujący naruszenie
nietykalności cielesnej człowieka, usytuowany w rozdziale XXVII k.k. grupującym przestępstwa przeciwko czci i nietykalności
cielesnej.
4.
Ustalanie rodzaju i okresu dysfunkcji organizmu. Ustalenia w tym względzie wymagają wiadomości specjalnych. Rodzaje
doznanych urazów i okres, przez jaki powodują one naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia ofiary, musi
określić lekarz. Na podstawie jego orzeczenia dokonuje się odpowiedniej kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego sprawcy.
Należy jednak podkreślić, że kwalifikacja prawna czynu musi się opierać na ustaleniu, przez jaki okres uszkodzony narząd
pozbawiony był zdolności do normalnego funkcjonowania, czy przez okres do 7 dni (art. 157 § 2 i 3 k.k.), czy przez okres
dłuższy niż 7 dni (art. 157 § 1 i 3 k.k.), albo przez jaki czas występowały zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu o charakterze
fizycznym lub psychicznym, a nie jaki długi był okres niezdolności do pracy ofiary, który może być dłuższy lub krótszy od okresu
dysfunkcji organizmu (tak trafnie A. Marek, Kodeks karny..., 2010, s. 388).
5.
Strona podmiotowa przestępstw z art. 157 k.k. Spowodowanie tzw. średniego, jak również tzw. lekkiego uszczerbku na
zdrowiu jest penalizowane zarówno wtedy, gdy sprawca uczynił to umyślnie, jak i wtedy, gdy uczynił to
nieumyślnie. Umyślne, a więc spowodowane z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym naruszenie czynności narządu ciała
lub rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni jest penalizowane w art. 157 § 1 k.k. i opatrzone najsurowszą sankcją. Łagodniejszą
sankcją jest zagrożone umyślne spowodowanie dysfunkcji narządu ciała lub rozstroju zdrowia przez okres do 7 dni, które jest
penalizowane w art. 157 § 2 k.k. Nieumyślne, tj. niezamierzone przez sprawcę, lecz popełnione z powodu niezachowania
należytej ostrożności w obchodzeniu się z dobrem chronionym naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia innego
człowieka zarówno o charakterze lekkim, jak i średnim, jest penalizowane wspólnie w art. 157 § 3 k.k. i zagrożone tą samą
sankcją.
6.
Podmiot przestępstwa. Sprawcą wszystkich przestępstw ujętych w art. 157 k.k. może być każdy człowiek (typy
przestępstw powszechnych). Ponieważ spowodowanie ujemnych skutków w postaci średniego lub lekkiego uszczerbku na
zdrowiu może być rezultatem nie tylko działania, ale również zaniechania, to w tym drugim przypadku niezbędny jest
podmiot indywidualny, czyli taki, który był obarczony prawnym, szczególnym obowiązkiem zapobiegnięcia ujemnemu
skutkowi (zob. art. 2 k.k.).
7.
Zbiegi przepisów. Możliwa jest kumulatywna kwalifikacja prawna czynu sprawcy z art. 157 § 1 w zb. z art. 155 k.k., w
sytuacji gdy ustalono zamiar spowodowania przez sprawcę uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego innego niż określony w art.
156 § 1 k.k. (tj. ciężkiego) i jednocześnie spowodowanie śmierci pokrzywdzonego. Jeśli bowiem oskarżony swoim umyślnym
zachowaniem nie spowodował ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego, to nie można mu przypisać jego następstwa
z art. 156 § 3 k.k. (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 28 października 2013 r., II AKa 329/13, LEX nr 1383535). Zbieg
kumulatywny będzie zachodził także wówczas, gdy sprawca chcąc dokonać zabójstwa, spowoduje jedynie ciężki lub średni
uszczerbek na zdrowiu u swojej ofiary - art. 148 w zw. z art. 13 § 1 w zb. z art. 157 § 1 albo w zb. z art. 156 § 1 k.k. Z częstym
rzeczywistym zbiegiem i kumulatywną kwalifikacją prawną możemy mieć także do czynienia w przypadku znęcania się z art.
207 § 1 lub 2 k.k. w razie spowodowania średniego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia z art. 156 § 1 k.k., natomiast gdy
sprawca spowoduje u ofiary znęcania się tzw. lekki uszczerbek na zdrowiu, zbieg przepisów art. 207 § 1 lub 2 i art. 157 § 2
k.k. będzie zbiegiem pomijalnym.
8.
Tryby ścigania. Tryb ścigania przestępstw z art. 156 k.k. został bardzo zróżnicowany w zależności od: wagi czynu,
umyślności lub nieumyślności zachowania sprawcy, od więzi łączącej sprawcę z ofiarą, a niekiedy także od wspólnego
zamieszkiwania. I tak, ściganie sprawcy umyślnego oraz nieumyślnego średniego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia
odbywa się z urzędu. Ściganie sprawcy lekkiego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia popełnionego umyślnie, a także
nieumyślnie odbywa się z oskarżenia prywatnego. Jeżeli jednak ofiarą tego typu czynów jest osoba najbliższa dla sprawcy (zob.
krąg osób najbliższych w art. 115 § 11 k.k.), ściganie odbywa się z urzędu (por. art. 157 § 4 k.k.). Z kolei ściganie sprawcy
przestępstwa nieumyślnego średniego lub lekkiego uszkodzenia ciała, lub rozstroju zdrowia odbywa się na wniosek
pokrzywdzonego, gdy jest nim osoba najbliższa dla sprawcy niezamieszkująca z nim wspólnie, które po złożeniu wniosku o
ściganie toczy się dalej z urzędu (por. art. 157 § 5 k.k.).
stanowi ciężkiego uszczerbku, ale inne, znacznie łagodniejsze naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia człowieka,
który jest mierzony czasem trwania dysfunkcji ludzkiego organizmu i określany jako średni uszczerbek (§ 1) lub lekki uszczerbek
(§ 2).
2.
Penalizowana czynność wykonawcza. Naganne zachowanie sprawcy przestępstwa ujętego w art. 157 k.k. jest określone
tak samo jak na gruncie przestępstwa z art. 156 k.k. przez wskazanie, że sprawca powoduje, co oznacza jakiekolwiek
zachowanie (aktywne lub bierne), które jest przyczynowe dla skutku w postaci naruszenia czynności narządu ciała lub
rozstroju zdrowia drugiego człowieka, innego jednak niż ten określony w art. 156 § 1 k.k. To sprawca swoim niewłaściwym
zachowaniem sprawia, że jakiś człowiek ma dysfunkcję swojego organizmu. Przedmiotem czynności wykonawczej jest ciało
lub organizm człowieka będącego w okresie postnatalnym, tzn. od chwili gdy przychodzi on na świat, aż do chwili biologicznej
śmierci.
Rodzaj uszczerbku na zdrowiu oraz stopień i okres dysfunkcji organizmu jako kryteria podziału typów
przestępstw przeciwko zdrowiu. Ustawodawca w art. 157 k.k. kontynuuje gradację typów przestępstw skierowanych
przeciwko zdrowiu rozpoczętą w przepisie art. 156 k.k. W art. 156 k.k. penalizuje spowodowanie ciężkiego uszczerbku na
zdrowiu, a w art. 157 k.k. spowodowanie innego niż ciężkie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju
zdrowia. Oznacza to, że spowodowanie wszystkich pozostałych uszkodzeń ciała lub rozstroju zdrowia, które nie zostały
zakwalifikowane przez ustawodawcę do kategorii ciężkich (i nie są wyszczególnione w art. 156 k.k.), jest penalizowane przez
przepisy art. 157 k.k. Jednak również w przepisie art. 157 k.k. mamy do czynienia z rozwarstwieniem tych innych naruszeń
czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia na dwie grupy czynów nagannych. Kryterium podziału jest okres, na jaki
nastąpiło spowodowanie naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia. Za czyny umyślne o
poważniejszym charakterze uznane zostały takie, które powodują naruszenie czynności ciała lub rozstrój zdrowia trwający
dłużej niż 7 dni. Zostały one spenalizowane w art. 157 § 1 k.k. jako tzw. średni uszczerbek na zdrowiu. Za czyny
umyślne drobniejsze uznano takie, które powodują naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwający nie dłużej
niż 7 dni (czyli do 7 dni włącznie). Zostały one spenalizowane w art. 157 § 2 k.k. jako tzw. lekki uszczerbek na
zdrowiu. Z powyższego zestawienia wynika, że uszczerbek na zdrowiu, który nie jest ciężki i nie jest lekki, należy do kategorii
średniego uszczerbku. Jak trafnie zauważa J. Giezek, przestępstwa ujęte w art. 156 i 157 k.k. nie pozostają ze sobą w relacji
typ podstawowy i jego odmiany, gdyż każdy z nich stanowi niezależny, samodzielny typ przestępstwa (zob. J. Giezek (w
Kodeks karny. Część szczególna..., red. J. Giezek, Warszawa 2014, s. 222). Ten trójpodział przestępstw skierowanych przeciwko
zdrowiu na ciężki, średni i lekki uszczerbek dopełnia typ przestępstwa z art. 217 i 217a k.k., penalizujący naruszenie
nietykalności cielesnej człowieka, usytuowany w rozdziale XXVII k.k. grupującym przestępstwa przeciwko czci i nietykalności
cielesnej.
4.
Ustalanie rodzaju i okresu dysfunkcji organizmu. Ustalenia w tym względzie wymagają wiadomości specjalnych. Rodzaje
doznanych urazów i okres, przez jaki powodują one naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia ofiary, musi
określić lekarz. Na podstawie jego orzeczenia dokonuje się odpowiedniej kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego sprawcy.
Należy jednak podkreślić, że kwalifikacja prawna czynu musi się opierać na ustaleniu, przez jaki okres uszkodzony narząd
pozbawiony był zdolności do normalnego funkcjonowania, czy przez okres do 7 dni (art. 157 § 2 i 3 k.k.), czy przez okres
dłuższy niż 7 dni (art. 157 § 1 i 3 k.k.), albo przez jaki czas występowały zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu o charakterze
fizycznym lub psychicznym, a nie jaki długi był okres niezdolności do pracy ofiary, który może być dłuższy lub krótszy od okresu
dysfunkcji organizmu (tak trafnie A. Marek, Kodeks karny..., 2010, s. 388).
5.
Strona podmiotowa przestępstw z art. 157 k.k. Spowodowanie tzw. średniego, jak również tzw. lekkiego uszczerbku na
zdrowiu jest penalizowane zarówno wtedy, gdy sprawca uczynił to umyślnie, jak i wtedy, gdy uczynił to
nieumyślnie. Umyślne, a więc spowodowane z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym naruszenie czynności narządu ciała
lub rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni jest penalizowane w art. 157 § 1 k.k. i opatrzone najsurowszą sankcją. Łagodniejszą
sankcją jest zagrożone umyślne spowodowanie dysfunkcji narządu ciała lub rozstroju zdrowia przez okres do 7 dni, które jest
penalizowane w art. 157 § 2 k.k. Nieumyślne, tj. niezamierzone przez sprawcę, lecz popełnione z powodu niezachowania
należytej ostrożności w obchodzeniu się z dobrem chronionym naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia innego
człowieka zarówno o charakterze lekkim, jak i średnim, jest penalizowane wspólnie w art. 157 § 3 k.k. i zagrożone tą samą
sankcją.
6.
Podmiot przestępstwa. Sprawcą wszystkich przestępstw ujętych w art. 157 k.k. może być każdy człowiek (typy
przestępstw powszechnych). Ponieważ spowodowanie ujemnych skutków w postaci średniego lub lekkiego uszczerbku na
zdrowiu może być rezultatem nie tylko działania, ale również zaniechania, to w tym drugim przypadku niezbędny jest
podmiot indywidualny, czyli taki, który był obarczony prawnym, szczególnym obowiązkiem zapobiegnięcia ujemnemu
skutkowi (zob. art. 2 k.k.).
7.
Zbiegi przepisów. Możliwa jest kumulatywna kwalifikacja prawna czynu sprawcy z art. 157 § 1 w zb. z art. 155 k.k., w
sytuacji gdy ustalono zamiar spowodowania przez sprawcę uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego innego niż określony w art.
156 § 1 k.k. (tj. ciężkiego) i jednocześnie spowodowanie śmierci pokrzywdzonego. Jeśli bowiem oskarżony swoim umyślnym
zachowaniem nie spowodował ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego, to nie można mu przypisać jego następstwa
z art. 156 § 3 k.k. (por. wyrok SA w Warszawie z dnia 28 października 2013 r., II AKa 329/13, LEX nr 1383535). Zbieg
kumulatywny będzie zachodził także wówczas, gdy sprawca chcąc dokonać zabójstwa, spowoduje jedynie ciężki lub średni
uszczerbek na zdrowiu u swojej ofiary - art. 148 w zw. z art. 13 § 1 w zb. z art. 157 § 1 albo w zb. z art. 156 § 1 k.k. Z częstym
rzeczywistym zbiegiem i kumulatywną kwalifikacją prawną możemy mieć także do czynienia w przypadku znęcania się z art.
207 § 1 lub 2 k.k. w razie spowodowania średniego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia z art. 156 § 1 k.k., natomiast gdy
sprawca spowoduje u ofiary znęcania się tzw. lekki uszczerbek na zdrowiu, zbieg przepisów art. 207 § 1 lub 2 i art. 157 § 2
k.k. będzie zbiegiem pomijalnym.
8.
Tryby ścigania. Tryb ścigania przestępstw z art. 156 k.k. został bardzo zróżnicowany w zależności od: wagi czynu,
umyślności lub nieumyślności zachowania sprawcy, od więzi łączącej sprawcę z ofiarą, a niekiedy także od wspólnego
zamieszkiwania. I tak, ściganie sprawcy umyślnego oraz nieumyślnego średniego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia
odbywa się z urzędu. Ściganie sprawcy lekkiego uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia popełnionego umyślnie, a także
nieumyślnie odbywa się z oskarżenia prywatnego. Jeżeli jednak ofiarą tego typu czynów jest osoba najbliższa dla sprawcy (zob.
krąg osób najbliższych w art. 115 § 11 k.k.), ściganie odbywa się z urzędu (por. art. 157 § 4 k.k.). Z kolei ściganie sprawcy
przestępstwa nieumyślnego średniego lub lekkiego uszkodzenia ciała, lub rozstroju zdrowia odbywa się na wniosek
pokrzywdzonego, gdy jest nim osoba najbliższa dla sprawcy niezamieszkująca z nim wspólnie, które po złożeniu wniosku o
ściganie toczy się dalej z urzędu (por. art. 157 § 5 k.k.).