"Stan nietrzeźwości" i "stan po użyciu alkoholu" jako pojęcia normatywne. Definicja stanu nietrzeźwości w k.k. nie
jest żadnym novum w polskim prawie. Brak tej definicji w obowiązującym k.k. nie miałby znaczenia prawnego, gdyż istotne w
prawie karnym i prawie wykroczeń pojęcia stanu po użyciu alkoholu i stanu nietrzeźwości są pojęciami normatywnymi, ujętymi
w art. 46 ust. 2 i 3 u.w.t.p.a. (do daty uchwalenia tej ustawy, na potrzeby praktyki sądowej, dolny próg stanu nietrzeźwości
określił SN w pkt 7 wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie przestępstw drogowych, uchwała SN z
dnia 28 lutego 1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975, nr 3-4, poz. 33). W tym też znaczeniu prawnym definicja z art. 115 § 16
k.k. jest wyłącznie odpowiednikiem art. 46 ust. 3 u.w.t.p.a. i obie te definicje mają taką samą treść i takie samo znaczenie
prawne, choć ta z k.k. ma znaczenie wyłącznie w zakresie stosowania prawa karnego (brak zaś definicji stanu "po użyciu
alkoholu" w prawie wykroczeń nie oznacza istnienia luki w prawie, ponieważ pojęcie to jest po prostu zdefiniowane w innym
akcie prawnym o randze ustawy). Co więcej, na mocy nowelizacji u.w.t.p.a., dokonanej ustawą z dnia 27 lipca 1991 r. o zmianie
ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 73, poz. 321 z późn. zm.; obecnie nie obowiązuje), w
przepisach rangi ustawowej wskazano na dwie metody badania stanu upojenia alkoholowego, tj. badanie na zawartość alkoholu
we krwi i zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, określając jednocześnie normatywnie "karalne" progi przy każdej z
tych metod (zob. także uchwała SN z dnia 15 lutego 1989 r., VI KZP 10/88, OSNKW 1989, nr 3-4, poz. 19, w myśl której za
równoważne badanie stanu trzeźwości uznano także badanie na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu; taka teza
wynikała z faktu, że obowiązujące do dnia 5 stycznia 2016 r. rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 6 maja
1983 r. w sprawie warunków i sposobu dokonywania badań na zawartość alkoholu w organizmie, Dz. U. Nr 25, poz. 117,
dokonywane także dla celów ustalenia stanu upojenia alkoholowego w związku z popełnieniem przestępstwa lub wykroczenia,
wprowadziło obok badania krwi i moczu także badanie wydychanego powietrza. Aktualnie obowiązujące rozporządzenie Ministra
Zdrowia z dnia 11 grudnia 2015 r. w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie, Dz. U. poz. 2153, utrzymuje te dwa
rodzaje badań, przy czym prymat ma badanie wydychanego powietrza, zgodnie z § 2 i 8 tego rozporządzenia).
2.
Znaczenie definicji legalnej stanu nietrzeźwości. Definicja legalna ma charakter normatywnie wiążący, nie jest więc
możliwe jej modyfikowanie na potrzeby praktyki, nawet jeśli pomiary wskazujące na niewielkie przekroczenia minimalnej
granicy stężenia alkoholu mogą stwarzać trudności w bezspornym ustaleniu okoliczności mających znaczenie dla postępowania
karnego. W szczególności pewna "racjonalizacja" ocen wyników pomiarów na potrzeby praktyki jest tym trudniejsza do
zaakceptowania, jeśli nie ma podstaw do kwestionowania rzetelności i legalności pomiaru (tak SN w wyroku z dnia 3 listopada
2010 r., IV KK 165/10, OSNwSK 2010, nr 1, poz. 2143). Dlatego też za uzasadnione należy uznać, że w sytuacjach "granicznych"
zasadne jest ponowienie pomiaru, a ewentualne różnice w wynikach należy oceniać na korzyść sprawcy, czyli jako podstawę
ustalenia stanu faktycznego sprawy przyjąć trzeba niższe wyniki pomiaru (por. wyrok SN z dnia 4 czerwca 2007 r., V KK 148/07,
OSWwSK 2007, nr 1, poz. 1218). Formalnie jest możliwe ustalenie stanu trzeźwości w chwili czynu, na podstawie badania
retrospektywnego czy też innego materiału dowodowego, niż bardziej miarodajne metody, o których mowa w rozporządzeniu z dnia 11 grudnia 2015 r. Niemniej jednak tego rodzaju dowód, przy braku możliwości ustalenia stanu upojenia w krótkim
czasie po czynie, obarczony jest dużo większym prawdopodobieństwem niemożności ustalenia bezspornego stanu faktycznego,
w szczególności jeśli uwzględnimy, że ustawowe progi mają znaczenie dla różnych ocen prawnokarnych (zob. wyrok SN z dnia
21 września 1989 r., II KR 182/89, OSNPG 1990, nr 4-5, poz. 32, w analizowanej przez SN sprawie biegły wydał opinię w której
poziom alkoholu sprawcy ocenił w granicach od 0,5 promila do 1,8 promila, zob. również A. Marek, Kodeks karny..., 2010, s.
323).
jest żadnym novum w polskim prawie. Brak tej definicji w obowiązującym k.k. nie miałby znaczenia prawnego, gdyż istotne w
prawie karnym i prawie wykroczeń pojęcia stanu po użyciu alkoholu i stanu nietrzeźwości są pojęciami normatywnymi, ujętymi
w art. 46 ust. 2 i 3 u.w.t.p.a. (do daty uchwalenia tej ustawy, na potrzeby praktyki sądowej, dolny próg stanu nietrzeźwości
określił SN w pkt 7 wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie przestępstw drogowych, uchwała SN z
dnia 28 lutego 1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975, nr 3-4, poz. 33). W tym też znaczeniu prawnym definicja z art. 115 § 16
k.k. jest wyłącznie odpowiednikiem art. 46 ust. 3 u.w.t.p.a. i obie te definicje mają taką samą treść i takie samo znaczenie
prawne, choć ta z k.k. ma znaczenie wyłącznie w zakresie stosowania prawa karnego (brak zaś definicji stanu "po użyciu
alkoholu" w prawie wykroczeń nie oznacza istnienia luki w prawie, ponieważ pojęcie to jest po prostu zdefiniowane w innym
akcie prawnym o randze ustawy). Co więcej, na mocy nowelizacji u.w.t.p.a., dokonanej ustawą z dnia 27 lipca 1991 r. o zmianie
ustawy z dnia 1 lutego 1983 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. Nr 73, poz. 321 z późn. zm.; obecnie nie obowiązuje), w
przepisach rangi ustawowej wskazano na dwie metody badania stanu upojenia alkoholowego, tj. badanie na zawartość alkoholu
we krwi i zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu, określając jednocześnie normatywnie "karalne" progi przy każdej z
tych metod (zob. także uchwała SN z dnia 15 lutego 1989 r., VI KZP 10/88, OSNKW 1989, nr 3-4, poz. 19, w myśl której za
równoważne badanie stanu trzeźwości uznano także badanie na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu; taka teza
wynikała z faktu, że obowiązujące do dnia 5 stycznia 2016 r. rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 6 maja
1983 r. w sprawie warunków i sposobu dokonywania badań na zawartość alkoholu w organizmie, Dz. U. Nr 25, poz. 117,
dokonywane także dla celów ustalenia stanu upojenia alkoholowego w związku z popełnieniem przestępstwa lub wykroczenia,
wprowadziło obok badania krwi i moczu także badanie wydychanego powietrza. Aktualnie obowiązujące rozporządzenie Ministra
Zdrowia z dnia 11 grudnia 2015 r. w sprawie badań na zawartość alkoholu w organizmie, Dz. U. poz. 2153, utrzymuje te dwa
rodzaje badań, przy czym prymat ma badanie wydychanego powietrza, zgodnie z § 2 i 8 tego rozporządzenia).
2.
Znaczenie definicji legalnej stanu nietrzeźwości. Definicja legalna ma charakter normatywnie wiążący, nie jest więc
możliwe jej modyfikowanie na potrzeby praktyki, nawet jeśli pomiary wskazujące na niewielkie przekroczenia minimalnej
granicy stężenia alkoholu mogą stwarzać trudności w bezspornym ustaleniu okoliczności mających znaczenie dla postępowania
karnego. W szczególności pewna "racjonalizacja" ocen wyników pomiarów na potrzeby praktyki jest tym trudniejsza do
zaakceptowania, jeśli nie ma podstaw do kwestionowania rzetelności i legalności pomiaru (tak SN w wyroku z dnia 3 listopada
2010 r., IV KK 165/10, OSNwSK 2010, nr 1, poz. 2143). Dlatego też za uzasadnione należy uznać, że w sytuacjach "granicznych"
zasadne jest ponowienie pomiaru, a ewentualne różnice w wynikach należy oceniać na korzyść sprawcy, czyli jako podstawę
ustalenia stanu faktycznego sprawy przyjąć trzeba niższe wyniki pomiaru (por. wyrok SN z dnia 4 czerwca 2007 r., V KK 148/07,
OSWwSK 2007, nr 1, poz. 1218). Formalnie jest możliwe ustalenie stanu trzeźwości w chwili czynu, na podstawie badania
retrospektywnego czy też innego materiału dowodowego, niż bardziej miarodajne metody, o których mowa w rozporządzeniu z dnia 11 grudnia 2015 r. Niemniej jednak tego rodzaju dowód, przy braku możliwości ustalenia stanu upojenia w krótkim
czasie po czynie, obarczony jest dużo większym prawdopodobieństwem niemożności ustalenia bezspornego stanu faktycznego,
w szczególności jeśli uwzględnimy, że ustawowe progi mają znaczenie dla różnych ocen prawnokarnych (zob. wyrok SN z dnia
21 września 1989 r., II KR 182/89, OSNPG 1990, nr 4-5, poz. 32, w analizowanej przez SN sprawie biegły wydał opinię w której
poziom alkoholu sprawcy ocenił w granicach od 0,5 promila do 1,8 promila, zob. również A. Marek, Kodeks karny..., 2010, s.
323).