Surowsza ocena bójki lub pobicia z użyciem niebezpiecznego przedmiotu. Użycie w bójce lub przy pobiciu broni palnej,
noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu zwiększa w stopniu znacznym niebezpieczeństwo tego typu zdarzeń dla
życia i zdrowia człowieka. Przestępstwo bójki lub pobicia z art. 159 k.k. cechujące się użyciem niebezpiecznego przedmiotu
należy do kategorii przestępstw z abstrakcyjnego narażenia dóbr chronionych na niebezpieczeństwo ich utraty i
dla jego dokonania nie jest wymagane nastąpienie jakiegokolwiek ujemnego skutku w obrębie tych dóbr. Przestępstwo z art.
159 k.k. jest typem przestępstwa formalnego. W przypadku spowodowania następstwa w postaci uszczerbku na zdrowiu lub
śmierci uczestnika bójki lub ofiary pobicia niezbędna będzie kumulatywna kwalifikacja prawna popełnionego czynu.
2.
Podmiot przestępstwa z art. 159 k.k. Przestępstwo z art. 159 k.k. należy do grupy przestępstw powszechnych, których
sprawcą może być każdy. Jednak odpowiedzialność z tego przepisu może ponosić tylko ten uczestnik bójki lub ten ze sprawców
pobicia, który podczas wskazanych zajść użył: broni palnej lub noża, lub innego, podobnie niebezpiecznego przedmiotu.
3.
"Użycie" broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu jako znamię kwalifikujące udział w
bójce lub pobiciu. Znamię czasownikowe "używa" oznacza zastosowanie przez sprawcę danego przedmiotu zgodnie z
jego przeznaczeniem i z wykorzystaniem jego właściwości. Jest to pojęcie węższe od używanego np. na gruncie art. 280
§ 2 k.k. znamienia czynnościowego "posługuje się", gdyż nie obejmuje takich czynności, jak: trzymanie niebezpiecznego
przedmiotu w ręku, demonstrowanie go, wymachiwanie nim, posiadanie przy sobie, okazywanie, manipulowanie przy nim itp.,
nawet gdyby miało to zapowiadać i poprzedzać jego użycie (jak np. otwieranie składanego noża lub scyzoryka czy
odbezpieczanie broni). Gdy mowa o użyciu broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu, chodzi o
faktyczne zastosowanie tego typu przedmiotów przeciwko dobrom chronionym, jakimi są życie i zdrowie
człowieka z zamiarem ugodzenia w nie, a więc już nie o abstrakcyjne zagrożenie dla tych dóbr, ale o ugodzenie w nie lub
zagrożenie bardzo konkretne (np. przez zadanie ciosu nożem lub oddanie strzału z broni palnej), a nie tylko o wywarcie
zastraszającego wrażenia w sferze psychiki ofiary pobicia lub uczestników bójki (por. R. Kokot (w
Kodeks karny..., red. R.A.
Stefański, 2015, s. 923; oraz wyrok SN z dnia 17 czerwca 2009 r. IV KK 27/09, LEX nr 515556; wyrok SA we Wrocławiu z dnia
30 kwietnia 2014 r., II AKa 108/14, LEX nr 1474818; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2015 r., II AKa 414/14, LEX
nr 1711603).
4.
Pojęcie broni palnej. Pojęcie broni palnej zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji w art. 7
ust. 1, gdzie stanowi się, że: "W rozumieniu ustawy bronią palną jest każda przenośna broń lufowa, która miota, jest
przeznaczona do miotania lub może być przystosowana do miotania jednego lub większej liczby pocisków lub substancji w
wyniku działania materiału miotającego". Wcześniej w art. 4 ust. 1 u.b.a. wskazano, że bronią palną jest broń: bojowa,
myśliwska, sportowa, gazowa, alarmowa i sygnałowa. Mając na uwadze definicje broni sygnałowej i alarmowej zawarte w art.
7 ust. 2 i 3 u.b.a., z których wynika, że ich celem jest wywołanie efektu wizualnego i akustycznego albo tylko akustycznego, w
związku z czym nie są w stanie zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka, należy przyjąć, że broń palna, której użycie w bójce lub
pobiciu penalizuje art. 159 k.k., to tylko broń: bojowa, myśliwska, sportowa i gazowa. Pojawiające się przed laty
kontrowersje wokół broni gazowej i sprzeczności poglądów, czy należy ona do broni palnej, o której mowa na gruncie k.k.,
zostały rozstrzygnięte - zgodnie z definicją zakresową sformułowaną w art. 4 ust. 1 u.b.a. - że broń gazowa jest bronią palną
w rozumieniu przepisów k.k. (zob. uchwała SN z dnia 29 stycznia 2004 r., I KZP 39/03, Rzeczpospolita, 30 stycznia 2004; i
wyrok SA w Lublinie z dnia 21 czerwca 2004 r., II AKa 127/04, Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 3, poz. 20). Użyciem broni palnej, o
jakim mowa w art. 159 k.k., będzie oddanie z niej strzału bez względu na jego celność. Nie można uznać za użycie
broni palnej zadawania ciosów kolbą karabinu lub bagnetem osadzonym na nim. Wymóg użycia broni palnej będzie spełniony
bez względu na czas powstania danej broni palnej i to, czy pochodzi ona z profesjonalnej produkcji, czy została wyprodukowana
tzw. metodą chałupniczą. Ważne jest, aby była to broń zdatna do oddania z niej strzału, który może być groźny dla życia lub
zdrowia człowieka. Dlatego należy podzielić pogląd SA w Lublinie, który przyjął, że niesprawny i nienabity pistolet pneumatyczny
nie jest bronią palną (tak w wyroku z dnia 5 kwietnia 2004 r., II AKa 47/04, LEX nr 138545).
5.
Nóż i jego użycie. Przez pojęcie noża należy rozumieć każdy przedmiot o kształcie i właściwości noża bez względu na materiał,
z którego został wykonany (metal, włókno szklane, plastik, twarde drewno), przeznaczony do cięcia (także np. papieru). Pojęcie
noża obejmuje w szczególności noże: kuchenne, myśliwskie, dla nurków, szewskie, żołnierskie, harcerskie typu finka,
sprężynowe, wielofunkcyjne, w tym typu scyzoryk, sztylet, tasak, maczetę itp. Nie zalicza się do noży tzw. broni białej (szabli,
szpady, miecza, bagnetu). Przedmioty te choć mają te same właściwości co nóż, w świetle unormowań przepisu art. 159 k.k.
będą tzw. innymi podobnie niebezpiecznymi przedmiotami. Użycie noża, o jakim mowa w art. 159 k.k., oznacza zadanie
nim rany ciętej lub kłutej (tak trafnie R. Kokot (w Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 925).
6.
Inny podobnie niebezpieczny przedmiot i jego użycie. Inny podobnie niebezpieczny przedmiot, którego użycie kwalifikuje
czyn sprawcy uczestniczącego w bójce lub pobiciu z art. 159 k.k., to przedmiot, który ze względu na swoje właściwości i ich
wykorzystanie może spowodować skutki podobne do tych, jakie mogą wyniknąć z użycia broni palnej lub noża. Jak trafnie
wskazuje SA Katowicach, "Za podstawę do analizy, czy mamy do czynienia z "innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem",
należy brać zawsze pod uwagę tylko i wyłącznie skutki wiążące się z normalnym, zwykłym użyciem przedmiotu, a nie jego
użyciem w sposób niebezpieczny. Chodzi więc wyłącznie o przedmioty, których każde normalne użycie wobec innej osoby
zawsze stwarza realne zagrożenie dla życia" (zob. wyrok z dnia 19 grudnia 2007 r., II AKa 429/07, Prok. i Pr.-wkł. 2008, nr 9,
poz. 24). I tak, "Będą to więc z pewnością przedmioty tnące (siekiera, tasak, stłuczona butelka itp.), a także przedmioty o
fizycznych właściwościach zdatnych do spowodowania uszczerbku na zdrowiu przy "zwykłym" ich użyciu (zwłaszcza zadaniu
ciosu), np. łom, kastet, kolczasty drut, łańcuch" (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 21 marca 2012 r., II AKa 33/12, LEX nr
1162854). Ogólnie należy wskazać, że: "Przy ocenie, czy narzędzie, którym posługuje się sprawca, jest narzędziem
niebezpiecznym, istotnym pozostają jego parametry techniczne, jak długość, czy specyficzny kształt powodujący, że użycie go
może spowodować poważne skutki dla życia i zdrowia człowieka" (wyrok SA w Katowicach z dnia 2 kwietnia 2015 r., II AKa
446/14, LEX nr 1711713). Należy podzielić pogląd SA we Wrocławiu, że: "Nogi stołu o długości 70 cm i średnicy 4,5 cm
wytoczone w całości z litego, twardego drewna, z przytwierdzonymi śrubami i elementami skrzyni stołu, ze względu na swoje
fizyczne właściwości są innymi niebezpiecznymi przedmiotami podobnymi do broni palnej i noża, po myśli art. 159 k.k." (zob.
wyrok z dnia 21 marca 2012 r., II AKa 33/12, OSAW 2013, nr 2, poz. 285). Także "trzonek od siekiery o długości około 60 cm,
zbudowany z włókna szklanego o parametrach twardego drewna, przystosowany do wielokrotnego uderzenia i wytrzymały,
odpowiada wyglądem i właściwościom fizycznym kija baseballowego i należy go uznać za "inny podobnie niebezpieczny
przedmiot" na gruncie art. 159 k.k." (tak trafnie SA we Wrocławiu w wyroku z dnia 10 lutego 2010 r., II AKa 416/09, OSAW
2010, nr 2, poz. 171). Rację ma SA w Katowicach, który w wyroku z dnia 1 sierpnia 2013 r., II AKa 236/13, Biul. SAKa 2013,
nr 4, poz. 8, wskazał, że: "O ile można byłoby się pokusić o uznanie za inny niebezpieczny przedmiot żelazka podłączonego do
prądu i rozgrzanego do odpowiednio wysokiej temperatury, mogącej wywołać poważne i rozległe oparzenia ciała, to z całą
pewnością nie posiada takich właściwości żelazko niepodłączone do źródła energii elektrycznej. Zwykłe jego użycie, wyłącznie
jako narzędzia do zadawania uderzeń, nigdy nie spowoduje takich obrażeń, jak broń palna czy nóż". Za trafny należy uznać
pogląd wyrażony przez SA w Katowicach dotyczący oceny użycia kastetu przez pryzmat odmiany kwalifikowanej bójki lub pobicia
z art. 159 k.k. Otóż SA stwierdził, że: "Nie każdy kastet stanowi niebezpieczny przedmiot i decyduje w takim przypadku,
dokonana in concreto, ocena jego indywidualnych, obiektywnych właściwości (fizycznych cech), które muszą wskazywać na to,
że użycie go w "zwykły" sposób stwarza dla życia bądź zdrowia zaatakowanego podobne niebezpieczeństwo jak użycie noża
bądź broni palnej. Wprawdzie jego rękojeść zrobiona jest z plastiku, to jednak słusznie uznał Sąd Okręgowy, że przesądzające
o niebezpiecznym charakterze analizowanego kastetu jest przymocowane do rękojeści metalowe, złamane ostrze noża o
długości ponad 2 cm. Jest oczywiste, że ewentualne użycie takiego przedmiotu, z uwagi na zachowaną powierzchnię ostrza,
tworzy zagrożenie analogiczne do użycia noża przez wykorzystanie jego "naturalnych", tj. tnących właściwości" (wyrok z dnia
21 listopada 2008 r., II AKa 314/09, KZS 2009, z. 3, poz. 52). Za trafnością uznania omawianego kastetu z 2-centymetrowym
ostrzem za przedmiot podobny do noża i podobnie do niego niebezpieczny przemawia to, że można nim przeciąć tętnicę i
spowodować zgon człowieka. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem gumowa pałka podobna do policyjnej jest
niebezpiecznym przedmiotem w rozumieniu art. 159 k.k. (tak SA w Katowicach w wyroku z dnia 14 lipca 2005 r., II AKa 181/05,
Prok. i Pr.-wkł. 2006, nr 2, poz. 30). Natomiast pałka policyjna typu tonfa oraz pałka teleskopowa nie są niebezpiecznymi
przedmiotami w rozumieniu art. 159 k.k. (zob. wyrok SA w Lublinie z dnia 20 stycznia 2010 r., II AKa 260/09, LEX nr 577158).
W obecnym stanie prawnym - odmiennie niż to było na gruncie k.k. z 1969 r. - "Buty typu "glany", obite z przodu blachą czy
też wzmocnione od spodu gwoździami, nie mogą być uznane za niebezpieczny przedmiot w rozumieniu art. 159 k.k., gdyż w
odróżnieniu do broni palnej czy noża nie posiadają cech takiego przedmiotu, który niezależnie od użycia zawsze zagraża
bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia czy ciężkiego uszczerbku na ciele. Tego rodzaju buty z pewnością posiadają
niebezpieczne cechy, ale tylko ich użycie w określony sposób warunkuje możliwość zaistnienia ww. skutków" (zob. wyrok SA w
Katowicach z dnia 8 marca 2007 r., II AKa 305/06, LEX nr 315444; oraz wcześniejszy wyrok SA w Katowicach z dnia 19 sierpnia
2004 r., II AKa 217/04, LEX nr 154972). W aktualnym stanie prawnym nie stanowi niebezpiecznego przedmiotu, o jakim mowa
w art. 159 k.k., szklana butelka po wódce, ale będzie nim butelka rozbita, tzw. tulipan, której ostre i tnące fragmenty są
podobne do noża (tak trafnie SA w Katowicach w wyroku z dnia 16 lutego 2006 r., II AKa 15/06, LEX nr 191761). Za użycie
innego, podobnie niebezpiecznego przedmiotu jak nóż, SA w Lublinie uznał posłużenie się przez sprawcę płytą chodnikową, co
w doktrynie i orzecznictwie spotkało się z aprobatą. W uzasadnieniu przyjętego stanowiska SA wskazał, że: "Oczywistym jest
(fakt notoryjny), że płyty chodnikowe są wykonane z betonu i choć mogą mieć różne wymiary i ciężar, to chociażby z uwagi na
rodzaj materiału, z którego są wykonane, jak i ostre krawędzie, zwykłe ich użycie jako przedmiotu czynności wykonawczej
przestępstwa pobicia, przeciwko człowiekowi, wiąże się z powstaniem realnego zagrożenia dla życia pokrzywdzonego,
porównywalnego z użyciem np. noża, i to nie tylko w sytuacji uderzenia tym przedmiotem w głowę (np. uderzenie w klatkę
piersiową, brzuch). Zatem płyta chodnikowa, a z ustaleń wynika, że oskarżony użył całej płyty, stanowi "inny podobnie
niebezpieczny przedmiot" w rozumieniu art. 159 k.k." (zob. wyrok SA w Lublinie z dnia 16 listopada 2004 r., II AKa 261/04,
Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 11, poz. 21). Uzasadniony wydaje się także pogląd wyrażony przez SA w Łodzi, że: "Pies rasy Amstaf,
którym oskarżony szczuł pokrzywdzonych, jest "innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem", co broń palna lub nóż, choć
fizycznie nie ma identycznych właściwości jak te przedmioty. Już z analizy językowej przepisu widać, że do kręgu desygnatów
cytowanego pojęcia ustawodawca zalicza nie tylko przedmioty identyczne z nożem czy bronią palną, a tylko dla sposobu ich
określenia nakazuje zbadanie ich relacji do broni palnej lub noża, które stwarzają jakby "wzorcową" możliwość spowodowania
u człowieka ran albo i groźniejszych skutków. W dokonywanej ocenie należy więc pominąć rozważania, czy pies jest
przedmiotem, czy też nie jest rzeczą w rozumieniu przepisów odpowiedniej ustawy o zwierzętach - a zbadać, czy jego
właściwości eksterierowe i interierowe predestynują go do ataku na człowieka. Takie właściwości psa jak silna budowa, a także
agresja, zajadłość i nieustępliwość - upoważniają do zaliczenia go do kategorii przedmiotów podobnie niebezpiecznych, co nóż
lub broń palna. Szczucie psem ofiary jest bez wątpienia doprowadzeniem jej do takiego stanu, że nie jest ona w stanie podjąć
obrony, a przez to może być środkiem służącym realizacji celu przestępczego" (zob. wyrok z dnia 9 sierpnia 2005 r., II AKa
135/05, Prok. i Pr.-wkł. 2006, nr 5, poz. 35; oraz jego aprobata A. Zolla (w Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t.
2, red. A. Zoll, 2013, s. 406-407).
7.
Podmiot przestępstwa z art. 159 k.k. Jest to typ przestępstwa powszechnego, gdyż jego sprawcą może być każdy, ale
indywidualnego co do czynu w tym sensie, że na podstawie art. 159 k.k. może odpowiadać tylko ten uczestnik bójki lub pobicia,
który użył w tym zdarzeniu broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu. Z art. 159 k.k. nie będzie
odpowiadał natomiast ten, kto jedynie współdziałał z osobą, która przedmiotu takiego użyła (jak to ma miejsce przy
kwalifikowanym rozboju z art. 280 § 2 k.k.). Taki sprawca będzie odpowiadał z art. 158 § 1 k.k. - tak zasadnie SA we Wrocławiu
w wyroku z dnia 25 lipca 2012, II AKa 208/12, LEX nr 1213791; zob. też SA w Warszawie w wyroku z dnia 29 stycznia 2014
r., II AKa 436/13, LEX nr 1430874; i SA we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 grudnia 2014 r., II AKa 386/14, LEX nr 1649357.
8.
Zbiegi przepisów. Niezbędne będzie zastosowanie kumulatywnej kwalifikacji czynu, gdy uczestnicy bójki lub pobicia,
używając broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu, nieumyślnie spowodują ciężki uszczerbek na
zdrowiu lub śmierć człowieka; wówczas będą odpowiadać na podstawie art. 159 w zb. z art. 158 § 2 lub § 3 w zw. z art. 11 §
2 k.k. Natomiast występek z art. 159 k.k. pozostaje w zbiegu pozornym (pomijalnym) z występkiem z art. 158 § 1 k.k., bo
każde pobicie z użyciem niebezpiecznego przedmiotu z art. 159 k.k. mieści w swoim zakresie wzięcie udziału w pobiciu z art.
158 § 1 k.k. (tak trafnie SA w Krakowie w wyroku z dnia 29 grudnia 2006 r., II AKa 242/06, KZS 2007, z. 2, poz. 31). Pozorny
zbieg przepisów zachodzi także między art. 159 a art. 280 § 2 k.k., gdyż rozbój kwalifikowany z powodu posłużenia się bronią
palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem pochłania użycie wobec ofiary tego typu przedmiotów (por.
wyrok SA w Katowicach z dnia 13 września 2012 r., II AKa 320/12, LEX nr 1220483, a wcześniej wyrok SA w Lublinie z dnia
14 października 2004 r., II AKa 182/04, Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 7-8, poz. 28). Na tej samej zasadzie zbieg pozorny zachodzi
między art. 159 a art. 223 § 1 k.k.
noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu zwiększa w stopniu znacznym niebezpieczeństwo tego typu zdarzeń dla
życia i zdrowia człowieka. Przestępstwo bójki lub pobicia z art. 159 k.k. cechujące się użyciem niebezpiecznego przedmiotu
należy do kategorii przestępstw z abstrakcyjnego narażenia dóbr chronionych na niebezpieczeństwo ich utraty i
dla jego dokonania nie jest wymagane nastąpienie jakiegokolwiek ujemnego skutku w obrębie tych dóbr. Przestępstwo z art.
159 k.k. jest typem przestępstwa formalnego. W przypadku spowodowania następstwa w postaci uszczerbku na zdrowiu lub
śmierci uczestnika bójki lub ofiary pobicia niezbędna będzie kumulatywna kwalifikacja prawna popełnionego czynu.
2.
Podmiot przestępstwa z art. 159 k.k. Przestępstwo z art. 159 k.k. należy do grupy przestępstw powszechnych, których
sprawcą może być każdy. Jednak odpowiedzialność z tego przepisu może ponosić tylko ten uczestnik bójki lub ten ze sprawców
pobicia, który podczas wskazanych zajść użył: broni palnej lub noża, lub innego, podobnie niebezpiecznego przedmiotu.
3.
"Użycie" broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu jako znamię kwalifikujące udział w
bójce lub pobiciu. Znamię czasownikowe "używa" oznacza zastosowanie przez sprawcę danego przedmiotu zgodnie z
jego przeznaczeniem i z wykorzystaniem jego właściwości. Jest to pojęcie węższe od używanego np. na gruncie art. 280
§ 2 k.k. znamienia czynnościowego "posługuje się", gdyż nie obejmuje takich czynności, jak: trzymanie niebezpiecznego
przedmiotu w ręku, demonstrowanie go, wymachiwanie nim, posiadanie przy sobie, okazywanie, manipulowanie przy nim itp.,
nawet gdyby miało to zapowiadać i poprzedzać jego użycie (jak np. otwieranie składanego noża lub scyzoryka czy
odbezpieczanie broni). Gdy mowa o użyciu broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu, chodzi o
faktyczne zastosowanie tego typu przedmiotów przeciwko dobrom chronionym, jakimi są życie i zdrowie
człowieka z zamiarem ugodzenia w nie, a więc już nie o abstrakcyjne zagrożenie dla tych dóbr, ale o ugodzenie w nie lub
zagrożenie bardzo konkretne (np. przez zadanie ciosu nożem lub oddanie strzału z broni palnej), a nie tylko o wywarcie
zastraszającego wrażenia w sferze psychiki ofiary pobicia lub uczestników bójki (por. R. Kokot (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 923; oraz wyrok SN z dnia 17 czerwca 2009 r. IV KK 27/09, LEX nr 515556; wyrok SA we Wrocławiu z dnia
30 kwietnia 2014 r., II AKa 108/14, LEX nr 1474818; wyrok SA we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2015 r., II AKa 414/14, LEX
nr 1711603).
4.
Pojęcie broni palnej. Pojęcie broni palnej zostało zdefiniowane w ustawie z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji w art. 7
ust. 1, gdzie stanowi się, że: "W rozumieniu ustawy bronią palną jest każda przenośna broń lufowa, która miota, jest
przeznaczona do miotania lub może być przystosowana do miotania jednego lub większej liczby pocisków lub substancji w
wyniku działania materiału miotającego". Wcześniej w art. 4 ust. 1 u.b.a. wskazano, że bronią palną jest broń: bojowa,
myśliwska, sportowa, gazowa, alarmowa i sygnałowa. Mając na uwadze definicje broni sygnałowej i alarmowej zawarte w art.
7 ust. 2 i 3 u.b.a., z których wynika, że ich celem jest wywołanie efektu wizualnego i akustycznego albo tylko akustycznego, w
związku z czym nie są w stanie zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka, należy przyjąć, że broń palna, której użycie w bójce lub
pobiciu penalizuje art. 159 k.k., to tylko broń: bojowa, myśliwska, sportowa i gazowa. Pojawiające się przed laty
kontrowersje wokół broni gazowej i sprzeczności poglądów, czy należy ona do broni palnej, o której mowa na gruncie k.k.,
zostały rozstrzygnięte - zgodnie z definicją zakresową sformułowaną w art. 4 ust. 1 u.b.a. - że broń gazowa jest bronią palną
w rozumieniu przepisów k.k. (zob. uchwała SN z dnia 29 stycznia 2004 r., I KZP 39/03, Rzeczpospolita, 30 stycznia 2004; i
wyrok SA w Lublinie z dnia 21 czerwca 2004 r., II AKa 127/04, Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 3, poz. 20). Użyciem broni palnej, o
jakim mowa w art. 159 k.k., będzie oddanie z niej strzału bez względu na jego celność. Nie można uznać za użycie
broni palnej zadawania ciosów kolbą karabinu lub bagnetem osadzonym na nim. Wymóg użycia broni palnej będzie spełniony
bez względu na czas powstania danej broni palnej i to, czy pochodzi ona z profesjonalnej produkcji, czy została wyprodukowana
tzw. metodą chałupniczą. Ważne jest, aby była to broń zdatna do oddania z niej strzału, który może być groźny dla życia lub
zdrowia człowieka. Dlatego należy podzielić pogląd SA w Lublinie, który przyjął, że niesprawny i nienabity pistolet pneumatyczny
nie jest bronią palną (tak w wyroku z dnia 5 kwietnia 2004 r., II AKa 47/04, LEX nr 138545).
5.
Nóż i jego użycie. Przez pojęcie noża należy rozumieć każdy przedmiot o kształcie i właściwości noża bez względu na materiał,
z którego został wykonany (metal, włókno szklane, plastik, twarde drewno), przeznaczony do cięcia (także np. papieru). Pojęcie
noża obejmuje w szczególności noże: kuchenne, myśliwskie, dla nurków, szewskie, żołnierskie, harcerskie typu finka,
sprężynowe, wielofunkcyjne, w tym typu scyzoryk, sztylet, tasak, maczetę itp. Nie zalicza się do noży tzw. broni białej (szabli,
szpady, miecza, bagnetu). Przedmioty te choć mają te same właściwości co nóż, w świetle unormowań przepisu art. 159 k.k.
będą tzw. innymi podobnie niebezpiecznymi przedmiotami. Użycie noża, o jakim mowa w art. 159 k.k., oznacza zadanie
nim rany ciętej lub kłutej (tak trafnie R. Kokot (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 925).6.
Inny podobnie niebezpieczny przedmiot i jego użycie. Inny podobnie niebezpieczny przedmiot, którego użycie kwalifikuje
czyn sprawcy uczestniczącego w bójce lub pobiciu z art. 159 k.k., to przedmiot, który ze względu na swoje właściwości i ich
wykorzystanie może spowodować skutki podobne do tych, jakie mogą wyniknąć z użycia broni palnej lub noża. Jak trafnie
wskazuje SA Katowicach, "Za podstawę do analizy, czy mamy do czynienia z "innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem",
należy brać zawsze pod uwagę tylko i wyłącznie skutki wiążące się z normalnym, zwykłym użyciem przedmiotu, a nie jego
użyciem w sposób niebezpieczny. Chodzi więc wyłącznie o przedmioty, których każde normalne użycie wobec innej osoby
zawsze stwarza realne zagrożenie dla życia" (zob. wyrok z dnia 19 grudnia 2007 r., II AKa 429/07, Prok. i Pr.-wkł. 2008, nr 9,
poz. 24). I tak, "Będą to więc z pewnością przedmioty tnące (siekiera, tasak, stłuczona butelka itp.), a także przedmioty o
fizycznych właściwościach zdatnych do spowodowania uszczerbku na zdrowiu przy "zwykłym" ich użyciu (zwłaszcza zadaniu
ciosu), np. łom, kastet, kolczasty drut, łańcuch" (wyrok SA we Wrocławiu z dnia 21 marca 2012 r., II AKa 33/12, LEX nr
1162854). Ogólnie należy wskazać, że: "Przy ocenie, czy narzędzie, którym posługuje się sprawca, jest narzędziem
niebezpiecznym, istotnym pozostają jego parametry techniczne, jak długość, czy specyficzny kształt powodujący, że użycie go
może spowodować poważne skutki dla życia i zdrowia człowieka" (wyrok SA w Katowicach z dnia 2 kwietnia 2015 r., II AKa
446/14, LEX nr 1711713). Należy podzielić pogląd SA we Wrocławiu, że: "Nogi stołu o długości 70 cm i średnicy 4,5 cm
wytoczone w całości z litego, twardego drewna, z przytwierdzonymi śrubami i elementami skrzyni stołu, ze względu na swoje
fizyczne właściwości są innymi niebezpiecznymi przedmiotami podobnymi do broni palnej i noża, po myśli art. 159 k.k." (zob.
wyrok z dnia 21 marca 2012 r., II AKa 33/12, OSAW 2013, nr 2, poz. 285). Także "trzonek od siekiery o długości około 60 cm,
zbudowany z włókna szklanego o parametrach twardego drewna, przystosowany do wielokrotnego uderzenia i wytrzymały,
odpowiada wyglądem i właściwościom fizycznym kija baseballowego i należy go uznać za "inny podobnie niebezpieczny
przedmiot" na gruncie art. 159 k.k." (tak trafnie SA we Wrocławiu w wyroku z dnia 10 lutego 2010 r., II AKa 416/09, OSAW
2010, nr 2, poz. 171). Rację ma SA w Katowicach, który w wyroku z dnia 1 sierpnia 2013 r., II AKa 236/13, Biul. SAKa 2013,
nr 4, poz. 8, wskazał, że: "O ile można byłoby się pokusić o uznanie za inny niebezpieczny przedmiot żelazka podłączonego do
prądu i rozgrzanego do odpowiednio wysokiej temperatury, mogącej wywołać poważne i rozległe oparzenia ciała, to z całą
pewnością nie posiada takich właściwości żelazko niepodłączone do źródła energii elektrycznej. Zwykłe jego użycie, wyłącznie
jako narzędzia do zadawania uderzeń, nigdy nie spowoduje takich obrażeń, jak broń palna czy nóż". Za trafny należy uznać
pogląd wyrażony przez SA w Katowicach dotyczący oceny użycia kastetu przez pryzmat odmiany kwalifikowanej bójki lub pobicia
z art. 159 k.k. Otóż SA stwierdził, że: "Nie każdy kastet stanowi niebezpieczny przedmiot i decyduje w takim przypadku,
dokonana in concreto, ocena jego indywidualnych, obiektywnych właściwości (fizycznych cech), które muszą wskazywać na to,
że użycie go w "zwykły" sposób stwarza dla życia bądź zdrowia zaatakowanego podobne niebezpieczeństwo jak użycie noża
bądź broni palnej. Wprawdzie jego rękojeść zrobiona jest z plastiku, to jednak słusznie uznał Sąd Okręgowy, że przesądzające
o niebezpiecznym charakterze analizowanego kastetu jest przymocowane do rękojeści metalowe, złamane ostrze noża o
długości ponad 2 cm. Jest oczywiste, że ewentualne użycie takiego przedmiotu, z uwagi na zachowaną powierzchnię ostrza,
tworzy zagrożenie analogiczne do użycia noża przez wykorzystanie jego "naturalnych", tj. tnących właściwości" (wyrok z dnia
21 listopada 2008 r., II AKa 314/09, KZS 2009, z. 3, poz. 52). Za trafnością uznania omawianego kastetu z 2-centymetrowym
ostrzem za przedmiot podobny do noża i podobnie do niego niebezpieczny przemawia to, że można nim przeciąć tętnicę i
spowodować zgon człowieka. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem gumowa pałka podobna do policyjnej jest
niebezpiecznym przedmiotem w rozumieniu art. 159 k.k. (tak SA w Katowicach w wyroku z dnia 14 lipca 2005 r., II AKa 181/05,
Prok. i Pr.-wkł. 2006, nr 2, poz. 30). Natomiast pałka policyjna typu tonfa oraz pałka teleskopowa nie są niebezpiecznymi
przedmiotami w rozumieniu art. 159 k.k. (zob. wyrok SA w Lublinie z dnia 20 stycznia 2010 r., II AKa 260/09, LEX nr 577158).
W obecnym stanie prawnym - odmiennie niż to było na gruncie k.k. z 1969 r. - "Buty typu "glany", obite z przodu blachą czy
też wzmocnione od spodu gwoździami, nie mogą być uznane za niebezpieczny przedmiot w rozumieniu art. 159 k.k., gdyż w
odróżnieniu do broni palnej czy noża nie posiadają cech takiego przedmiotu, który niezależnie od użycia zawsze zagraża
bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia czy ciężkiego uszczerbku na ciele. Tego rodzaju buty z pewnością posiadają
niebezpieczne cechy, ale tylko ich użycie w określony sposób warunkuje możliwość zaistnienia ww. skutków" (zob. wyrok SA w
Katowicach z dnia 8 marca 2007 r., II AKa 305/06, LEX nr 315444; oraz wcześniejszy wyrok SA w Katowicach z dnia 19 sierpnia
2004 r., II AKa 217/04, LEX nr 154972). W aktualnym stanie prawnym nie stanowi niebezpiecznego przedmiotu, o jakim mowa
w art. 159 k.k., szklana butelka po wódce, ale będzie nim butelka rozbita, tzw. tulipan, której ostre i tnące fragmenty są
podobne do noża (tak trafnie SA w Katowicach w wyroku z dnia 16 lutego 2006 r., II AKa 15/06, LEX nr 191761). Za użycie
innego, podobnie niebezpiecznego przedmiotu jak nóż, SA w Lublinie uznał posłużenie się przez sprawcę płytą chodnikową, co
w doktrynie i orzecznictwie spotkało się z aprobatą. W uzasadnieniu przyjętego stanowiska SA wskazał, że: "Oczywistym jest
(fakt notoryjny), że płyty chodnikowe są wykonane z betonu i choć mogą mieć różne wymiary i ciężar, to chociażby z uwagi na
rodzaj materiału, z którego są wykonane, jak i ostre krawędzie, zwykłe ich użycie jako przedmiotu czynności wykonawczej
przestępstwa pobicia, przeciwko człowiekowi, wiąże się z powstaniem realnego zagrożenia dla życia pokrzywdzonego,
porównywalnego z użyciem np. noża, i to nie tylko w sytuacji uderzenia tym przedmiotem w głowę (np. uderzenie w klatkę
piersiową, brzuch). Zatem płyta chodnikowa, a z ustaleń wynika, że oskarżony użył całej płyty, stanowi "inny podobnie
niebezpieczny przedmiot" w rozumieniu art. 159 k.k." (zob. wyrok SA w Lublinie z dnia 16 listopada 2004 r., II AKa 261/04,
Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 11, poz. 21). Uzasadniony wydaje się także pogląd wyrażony przez SA w Łodzi, że: "Pies rasy Amstaf,
którym oskarżony szczuł pokrzywdzonych, jest "innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem", co broń palna lub nóż, choć
fizycznie nie ma identycznych właściwości jak te przedmioty. Już z analizy językowej przepisu widać, że do kręgu desygnatów
cytowanego pojęcia ustawodawca zalicza nie tylko przedmioty identyczne z nożem czy bronią palną, a tylko dla sposobu ich
określenia nakazuje zbadanie ich relacji do broni palnej lub noża, które stwarzają jakby "wzorcową" możliwość spowodowania
u człowieka ran albo i groźniejszych skutków. W dokonywanej ocenie należy więc pominąć rozważania, czy pies jest
przedmiotem, czy też nie jest rzeczą w rozumieniu przepisów odpowiedniej ustawy o zwierzętach - a zbadać, czy jego
właściwości eksterierowe i interierowe predestynują go do ataku na człowieka. Takie właściwości psa jak silna budowa, a także
agresja, zajadłość i nieustępliwość - upoważniają do zaliczenia go do kategorii przedmiotów podobnie niebezpiecznych, co nóż
lub broń palna. Szczucie psem ofiary jest bez wątpienia doprowadzeniem jej do takiego stanu, że nie jest ona w stanie podjąć
obrony, a przez to może być środkiem służącym realizacji celu przestępczego" (zob. wyrok z dnia 9 sierpnia 2005 r., II AKa
135/05, Prok. i Pr.-wkł. 2006, nr 5, poz. 35; oraz jego aprobata A. Zolla (w
Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. 2, red. A. Zoll, 2013, s. 406-407).
7.
Podmiot przestępstwa z art. 159 k.k. Jest to typ przestępstwa powszechnego, gdyż jego sprawcą może być każdy, ale
indywidualnego co do czynu w tym sensie, że na podstawie art. 159 k.k. może odpowiadać tylko ten uczestnik bójki lub pobicia,
który użył w tym zdarzeniu broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu. Z art. 159 k.k. nie będzie
odpowiadał natomiast ten, kto jedynie współdziałał z osobą, która przedmiotu takiego użyła (jak to ma miejsce przy
kwalifikowanym rozboju z art. 280 § 2 k.k.). Taki sprawca będzie odpowiadał z art. 158 § 1 k.k. - tak zasadnie SA we Wrocławiu
w wyroku z dnia 25 lipca 2012, II AKa 208/12, LEX nr 1213791; zob. też SA w Warszawie w wyroku z dnia 29 stycznia 2014
r., II AKa 436/13, LEX nr 1430874; i SA we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 grudnia 2014 r., II AKa 386/14, LEX nr 1649357.
8.
Zbiegi przepisów. Niezbędne będzie zastosowanie kumulatywnej kwalifikacji czynu, gdy uczestnicy bójki lub pobicia,
używając broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu, nieumyślnie spowodują ciężki uszczerbek na
zdrowiu lub śmierć człowieka; wówczas będą odpowiadać na podstawie art. 159 w zb. z art. 158 § 2 lub § 3 w zw. z art. 11 §
2 k.k. Natomiast występek z art. 159 k.k. pozostaje w zbiegu pozornym (pomijalnym) z występkiem z art. 158 § 1 k.k., bo
każde pobicie z użyciem niebezpiecznego przedmiotu z art. 159 k.k. mieści w swoim zakresie wzięcie udziału w pobiciu z art.
158 § 1 k.k. (tak trafnie SA w Krakowie w wyroku z dnia 29 grudnia 2006 r., II AKa 242/06, KZS 2007, z. 2, poz. 31). Pozorny
zbieg przepisów zachodzi także między art. 159 a art. 280 § 2 k.k., gdyż rozbój kwalifikowany z powodu posłużenia się bronią
palną, nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem pochłania użycie wobec ofiary tego typu przedmiotów (por.
wyrok SA w Katowicach z dnia 13 września 2012 r., II AKa 320/12, LEX nr 1220483, a wcześniej wyrok SA w Lublinie z dnia
14 października 2004 r., II AKa 182/04, Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 7-8, poz. 28). Na tej samej zasadzie zbieg pozorny zachodzi
między art. 159 a art. 223 § 1 k.k.