Wprowadzenie. Komentowany przepis został dodany do k.k. na skutek nowelizacji z dnia 20 marca 2015 r. (Dz. U. Nr 541).
Należy w tym miejscu podkreślić, że analogiczny w swojej treści przepis zawarty jest w art. 94 § 1 k.w., w którym pominięto
jedynie zastrzeżenie o cofnięciu uprawnienia do prowadzenia pojazdów przez właściwy organ, ale zamieszczono tam
zastrzeżenie o braku uprawnienia. Warto podkreślić, że przepis art. 94 § 1 k.w. dotyczy jednak wszystkich pojazdów (w tym
niemechanicznych), podczas gdy uregulowanie zawarte w art. 180a k.k. odnosi się tylko do pojazdów mechanicznych. W takim
zakresie uregulowanie to stanowi lex specialis.
2.
Przedmiot ochrony. Prima facie mogłoby się wydawać, że przedmiotem ochrony na gruncie komentowanego przepisu jest
respektowanie decyzji organów administracji, a tym samym również porządek publiczny. Nie można jednak abstrahować od
podstawy cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami, które określone są w art. 140 p.r.d., które wskazują na to, że
kierujący jest źródłem zagrożenia dla bezpieczeństwa w komunikacji. Wypadki, w których starosta cofa uprawnienia do
kierowania pojazdami, określa przepis art. 103 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn.: Dz. U. z
2016 r. poz. 627). Tym samym przedmiotem ochrony jest bezpieczeństwo na drogach publicznych, w strefie zamieszkania oraz
w strefach ruchu.
3.
Podmiot przestępstwa. Przestępstwo ma charakter indywidualny. Może być popełnione przez sprawcę, któremu cofnięto
uprawnienia do prowadzenia określonych pojazdów mechanicznych.
4.
Miejsce popełnienia przestępstwa. Przestępstwo ma być popełnione na drodze publicznej w strefie zamieszkania lub w
strefie ruchu. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r.
poz. 460 z późn. zm.), drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie tej ustawy do kategorii dróg, z której może korzystać
każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami przewidzianymi w tej ustawie lub w przepisach szczególnych.
Drogami publicznymi są drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne. Ulice leżące w ciągu tych dróg należą do tej samej
kategorii co te drogi (zob. art. 2 ust. 2 tej ustawy). Strefa zamieszkania to obszar obejmujący drogi publiczne lub inne drogi,
na którym obowiązują szczególne zasady ruchu drogowego, a wjazdy i wyjazdy oznaczone są odpowiednimi znakami (art. 2
pkt 16 p.r.d.). Natomiast strefa ruchu to obszar obejmujący co najmniej jedną drogę wewnętrzną, na który wjazdy i wyjazdy
oznaczone są odpowiednimi znakami drogowymi (art. 2 pkt 16a p.r.d.). Stylizacja przepisu art. 180a k.k. wskazuje na to, że
uregulowanie to odnosi się jedynie do ruchu lądowego, nie obejmuje natomiast ruchu powietrznego oraz wodnego.
5.
Prowadzenie pojazdu. Zob. komentarz do art. 178a § 1 k.k.
6.
Przedmiot czynności wykonawczej. Przedmiotem czynności wykonawczej przy przestępstwie z art. 180a k.k. jest pojazd
mechaniczny. W zakresie tego pojęcia zob. komentarz do art. 178a § 1 k.k. Chodzi tutaj o każdy pojazd mechaniczny, który
może poruszać się w ruchu lądowym, na kierowanie którym konieczne jest posiadanie zezwolenia i który może poruszać się na
drogach publicznych, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu. Będą to zatem auta, autobusy, tramwaje, trolejbusy. Nie będą
to natomiast pociągi.
7.
Decyzja właściwego organu o cofnięciu uprawnienia. Przepis art. 180a k.k. stanowi o decyzji właściwego organu o
cofnięciu zezwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych (jak wyżej wskazano - w ruchu lądowym). Uprawnienia do
kierowania pojazdami silnikowymi cofa starosta (zob. art. 140 ust. 1 p.r.d.). Ma to miejsce nie tylko w przypadkach określonych
w art. 140 ust. 1 p.r.d., ale również w przypadku określonym w art. 182 § 2 k.k.w. (orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów)
oraz w sytuacjach określonych w art. 103 ustawy o kierujących pojazdami. Podstawa cofnięcia uprawnienia nie ma znaczenia.
Ważne jest, aby w chwili prowadzenia pojazdu mechanicznego przez sprawcę decyzja o cofnięciu uprawnień była wykonalna.
Tylko taką decyzję sprawca musi bowiem respektować. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w strefach określonych w
art. 180a k.k. po zatrzymaniu prawa jazdy przez Policję na podstawie art. 135 p.r.d. nie wyczerpuje znamion
przestępstwa z art. 180a k.k. Znamion przestępstwa z art. 180a kk nie wyczerpuje również sprawca, który nie stosuje się
do decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy, wydanej na podstawie art. 102 ustawy o kierujących pojazdami. W takiej
sytuacji nie mamy bowiem do czynienia z cofnięciem uprawnień, lecz jedynie z zatrzymaniem dokumentu stwierdzającego
istnienie takich uprawnień. Sprawca odpowie w takiej sytuacji za wykroczenie z art. 95 k.w. Przepis art. 180a k.k. nie znajdzie
zastosowania w przypadku prowadzenia pojazdu mechanicznego w strefie zamieszkania, na drodze publicznej, w strefie ruchu
po prawomocnym orzeczeniu zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a przed wydaniem decyzji o cofnięciu uprawnienia
na podstawie art. 182 § 2 k.k.w. Treść tego ostatniego uregulowania wskazuje, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku w
części dotyczącej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych nie dochodzi z mocy prawa do cofnięcia uprawnień do
prowadzenia pojazdów. Skutek taki będzie miał miejsce po wydaniu decyzji w tym przedmiocie. W takiej sytuacji sprawca
odpowie za przestępstwo z art. 244 k.k.
8.
Strona podmiotowa. Przestępstwo ma charakter umyślny i może być popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i
ewentualnym. Sprawca musi obejmować swoją świadomością również to, że decyzja o cofnięciu uprawnień jest prawomocna.
9.
Zbieg przepisów. Przepis art. 180a k.k. pozostaje w zbiegu rzeczywistym z art. 178a § 1 k.k., jeśli sprawca po prawomocnym
cofnięciu uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych prowadzi taki pojazd w stanie nietrzeźwości w warunkach
określonych tym pierwszym przepisem. Jeśli wcześniej sąd orzekł wobec sprawcy zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych,
wskazane przepisy będą pozostawały w zbiegu rzeczywistym z art. 244 k.k.
Należy w tym miejscu podkreślić, że analogiczny w swojej treści przepis zawarty jest w art. 94 § 1 k.w., w którym pominięto
jedynie zastrzeżenie o cofnięciu uprawnienia do prowadzenia pojazdów przez właściwy organ, ale zamieszczono tam
zastrzeżenie o braku uprawnienia. Warto podkreślić, że przepis art. 94 § 1 k.w. dotyczy jednak wszystkich pojazdów (w tym
niemechanicznych), podczas gdy uregulowanie zawarte w art. 180a k.k. odnosi się tylko do pojazdów mechanicznych. W takim
zakresie uregulowanie to stanowi lex specialis.
2.
Przedmiot ochrony. Prima facie mogłoby się wydawać, że przedmiotem ochrony na gruncie komentowanego przepisu jest
respektowanie decyzji organów administracji, a tym samym również porządek publiczny. Nie można jednak abstrahować od
podstawy cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami, które określone są w art. 140 p.r.d., które wskazują na to, że
kierujący jest źródłem zagrożenia dla bezpieczeństwa w komunikacji. Wypadki, w których starosta cofa uprawnienia do
kierowania pojazdami, określa przepis art. 103 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tekst jedn.: Dz. U. z
2016 r. poz. 627). Tym samym przedmiotem ochrony jest bezpieczeństwo na drogach publicznych, w strefie zamieszkania oraz
w strefach ruchu.
3.
Podmiot przestępstwa. Przestępstwo ma charakter indywidualny. Może być popełnione przez sprawcę, któremu cofnięto
uprawnienia do prowadzenia określonych pojazdów mechanicznych.
4.
Miejsce popełnienia przestępstwa. Przestępstwo ma być popełnione na drodze publicznej w strefie zamieszkania lub w
strefie ruchu. Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r.
poz. 460 z późn. zm.), drogą publiczną jest droga zaliczona na podstawie tej ustawy do kategorii dróg, z której może korzystać
każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami przewidzianymi w tej ustawie lub w przepisach szczególnych.
Drogami publicznymi są drogi krajowe, wojewódzkie, powiatowe i gminne. Ulice leżące w ciągu tych dróg należą do tej samej
kategorii co te drogi (zob. art. 2 ust. 2 tej ustawy). Strefa zamieszkania to obszar obejmujący drogi publiczne lub inne drogi,
na którym obowiązują szczególne zasady ruchu drogowego, a wjazdy i wyjazdy oznaczone są odpowiednimi znakami (art. 2
pkt 16 p.r.d.). Natomiast strefa ruchu to obszar obejmujący co najmniej jedną drogę wewnętrzną, na który wjazdy i wyjazdy
oznaczone są odpowiednimi znakami drogowymi (art. 2 pkt 16a p.r.d.). Stylizacja przepisu art. 180a k.k. wskazuje na to, że
uregulowanie to odnosi się jedynie do ruchu lądowego, nie obejmuje natomiast ruchu powietrznego oraz wodnego.
5.
Prowadzenie pojazdu. Zob. komentarz do art. 178a § 1 k.k.
6.
Przedmiot czynności wykonawczej. Przedmiotem czynności wykonawczej przy przestępstwie z art. 180a k.k. jest pojazd
mechaniczny. W zakresie tego pojęcia zob. komentarz do art. 178a § 1 k.k. Chodzi tutaj o każdy pojazd mechaniczny, który
może poruszać się w ruchu lądowym, na kierowanie którym konieczne jest posiadanie zezwolenia i który może poruszać się na
drogach publicznych, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu. Będą to zatem auta, autobusy, tramwaje, trolejbusy. Nie będą
to natomiast pociągi.
7.
Decyzja właściwego organu o cofnięciu uprawnienia. Przepis art. 180a k.k. stanowi o decyzji właściwego organu o
cofnięciu zezwolenia na prowadzenie pojazdów mechanicznych (jak wyżej wskazano - w ruchu lądowym). Uprawnienia do
kierowania pojazdami silnikowymi cofa starosta (zob. art. 140 ust. 1 p.r.d.). Ma to miejsce nie tylko w przypadkach określonych
w art. 140 ust. 1 p.r.d., ale również w przypadku określonym w art. 182 § 2 k.k.w. (orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów)
oraz w sytuacjach określonych w art. 103 ustawy o kierujących pojazdami. Podstawa cofnięcia uprawnienia nie ma znaczenia.
Ważne jest, aby w chwili prowadzenia pojazdu mechanicznego przez sprawcę decyzja o cofnięciu uprawnień była wykonalna.
Tylko taką decyzję sprawca musi bowiem respektować. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w strefach określonych w
art. 180a k.k. po zatrzymaniu prawa jazdy przez Policję na podstawie art. 135 p.r.d. nie wyczerpuje znamion
przestępstwa z art. 180a k.k. Znamion przestępstwa z art. 180a kk nie wyczerpuje również sprawca, który nie stosuje się
do decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy, wydanej na podstawie art. 102 ustawy o kierujących pojazdami. W takiej
sytuacji nie mamy bowiem do czynienia z cofnięciem uprawnień, lecz jedynie z zatrzymaniem dokumentu stwierdzającego
istnienie takich uprawnień. Sprawca odpowie w takiej sytuacji za wykroczenie z art. 95 k.w. Przepis art. 180a k.k. nie znajdzie
zastosowania w przypadku prowadzenia pojazdu mechanicznego w strefie zamieszkania, na drodze publicznej, w strefie ruchu
po prawomocnym orzeczeniu zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, a przed wydaniem decyzji o cofnięciu uprawnienia
na podstawie art. 182 § 2 k.k.w. Treść tego ostatniego uregulowania wskazuje, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku w
części dotyczącej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych nie dochodzi z mocy prawa do cofnięcia uprawnień do
prowadzenia pojazdów. Skutek taki będzie miał miejsce po wydaniu decyzji w tym przedmiocie. W takiej sytuacji sprawca
odpowie za przestępstwo z art. 244 k.k.
8.
Strona podmiotowa. Przestępstwo ma charakter umyślny i może być popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i
ewentualnym. Sprawca musi obejmować swoją świadomością również to, że decyzja o cofnięciu uprawnień jest prawomocna.
9.
Zbieg przepisów. Przepis art. 180a k.k. pozostaje w zbiegu rzeczywistym z art. 178a § 1 k.k., jeśli sprawca po prawomocnym
cofnięciu uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych prowadzi taki pojazd w stanie nietrzeźwości w warunkach
określonych tym pierwszym przepisem. Jeśli wcześniej sąd orzekł wobec sprawcy zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych,
wskazane przepisy będą pozostawały w zbiegu rzeczywistym z art. 244 k.k.