Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony na gruncie komentowanego przepisu są prawidłowe relacje rodzinne, wolność od
przemocy, a także prawidłowy rozwój osób podlegających opiece (wyrok SN z dnia 2 grudnia 1974 r., I KRN 33/74, OSNKW
1975, nr 3-4, poz. 38; wyrok SN z dnia 5 lutego 1994 r., II KRN 186/95, Prok. i Pr.-wkł. 1996, nr 10, poz. 1; por. także M.
Szewczyk (w
Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. 2, red. A. Zoll, 2006, s. 720). Z uwagi na to, że przepis art. 207
§ 1 k.k. penalizuje znęcanie fizyczne, można zasadnie twierdzić, że przedmiotem ochrony jest także nietykalność cielesna
(wyrok SN z dnia 27 stycznia 1988 r., V KRN 366/87, OSNPG 1988, nr 8, poz. 76). Używanie przemocy fizycznej jest
równoznaczne z jej naruszeniem.
2.
Podmiot przestępstwa. Nie jest możliwe zakwalifikowanie przestępstwa znęcania w całej rozciągłości tylko do kategorii
przestępstw powszechnych lub indywidualnych. Należy podkreślić, że sprawcą przestępstwa znęcania nad osobą najbliższą lub
pozostającą w stosunku zależności od sprawcy może być tylko osoba najbliższa lub pozostająca w relacji zależności. W tym
zakresie przestępstwo ma charakter indywidualny właściwy. Natomiast przestępstwo znęcania się nad osobą małoletnią lub
nieporadną może być popełnione przez każdą osobę zdolną do poniesienia odpowiedzialności karnej. Ustawodawca nie uzależnia
zdolności do sprawstwa w takim przypadku od szczególnej więzi zachodzącej między sprawcą a pokrzywdzonym.
3.
Przedmiot czynności wykonawczej. Przedmiotem czynności wykonawczej na gruncie przepisu art. 207 § 1 k.k. są
następujące osoby: osoba najbliższa, osoba pozostająca ze sprawcą w stosunku zależności, małoletni lub osoba nieporadna. Co
do pojęcia osoby najbliższej zob. komentarz do art. 115 § 11 k.k. Stosunek zależności zachodzi wówczas, gdy sprawy
pokrzywdzonego zależne są od sprawcy. Zależność ta może mieć charakter prawny (pracownik - pracodawca, student -
wykładowca, nauczyciel - uczeń) lub faktyczny (zależność natury ekonomicznej), a nawet wyłącznie emocjonalny (zob. wyrok
SO w Zamościu z dnia 13 czerwca 2013 r., II Ka 430/13, LEX nr 1718270) czy psychiczny (wyrok SA w Katowicach z dnia 13
listopada 2008 r., II AKa 303/08, Biul. SAKa 2009, nr 1, poz. 7). Warto podkreślić już w tym miejscu, że do istoty przestępstwa
z art. 207 § 1 k.k. nie należy wykorzystywanie tej relacji, lecz jedynie pozostawanie w niej. Szerzej na temat stosunku zależności
zob. komentarz do art. 18 § 1 k.k. w zakresie sprawstwa polecającego. Jeśli stosunek zależności jest tylko jednym z kryteriów
charakteryzujących sprawcę, nie jest konieczne, aby istniał on od samego początku jego zachowania. Może powstać również
później, zwiększając tym samym stopień społecznej szkodliwości czynu. Jeśli jednak jest to jedyne kryterium charakteryzujące
relację między sprawcą a pokrzywdzonym, to relacja zależności musi istnieć od samego początku (tak również SA w Gdańsku
w wyroku z dnia 24 maja 2000 r., II AKa 127/00, OSAG 2001, nr 1, poz. 5). Okres, kiedy tej zależności nie było, powinien być
wyeliminowany z opisu czynu z art. 207 § 1 k.k. Osoba małoletnia to taka, która nie ukończyła 18. roku życia w chwili popełnienia
przestępstwa przez sprawcę. Jeśli w trakcie popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. pokrzywdzony ukończy 18 lat, a nie
jest to osoba najbliższa, pozostająca w stosunku zależności lub nieporadna, to opis przestępstwa powinien kończyć się na dniu,
w którym pokrzywdzony kończy 18 lat, nawet jeśli sprawca kontynuuje zachowania odpowiadające czynności wykonawczej
opisanej w art. 207 § 1 k.k. Osoba nieporadna to taka, która nie potrafi samodzielnie sobie radzić w życiu codziennym. Ta
nieporadność może być albo całkowita, albo częściowa, może mieć charakter trwały lub przemijający. Ma to być nieporadność
z powodu stanu fizycznego (obłożna choroba, niepełnosprawność fizyczna) lub stanu psychicznego (niedorozwój umysłowy,
choroba psychiczna). Jeśli pokrzywdzony jest ubezwłasnowolniony na podstawie postanowienia sądu, można przyjąć, że mamy
do czynienia z osobą nieporadną. Takie orzeczenie ma charakter konstytutywny i na podstawie art. 8 § 2 k.p.k. wiąże sąd
karny. Jeśli w tym samym okresie sprawca znęca się nad co najmniej dwiema osobami, to, czy będzie odpowiadał za dwa
przestępstwa, czy też za jedno przestępstwo, będzie zależało od konkretnych okoliczności w danej sprawie (tak słusznie SN w
postanowieniu z dnia 31 marca 2015 r., I KZP 1/15, LEX nr 1660659). Za przypisaniem jednego przestępstwa będzie
przemawiało wspólne zamieszkiwanie pokrzywdzonych ze sprawcą, ten sam czas znęcania, a także to, że te same zachowania,
których dopuszcza się sprawca, godzą w dobra wszystkich pokrzywdzonych.
4.
Znęcanie się fizyczne i psychiczne. Znęcanie oznacza zadawanie cierpień, czynienie życia uciążliwym. Znęcanie fizyczne
oznacza zadawanie cierpień fizycznych, takich jak np. bicie, popychanie, ciągnięcie za włosy. Przemoc, która należy do istoty
znęcania fizycznego, może być również przemocą pośrednią, tj. stosowaną bezpośrednio na rzecz w celu wywarcia pewnej presji
psychicznej na ofiarę. Może to być zmiana zamków w mieszkaniu i tym samym pozbawienie pokrzywdzonego dostępu do
schronienia, odcięcie wody, odcięcie energii, gazu. Znęcanie psychiczne to powodowanie dyskomfortu psychicznego u ofiary,
wzbudzanie u niej poczucia zagrożenia, niepokoju, obawy o własny los i własne mienie, straszenie, grożenie, używanie
inwektyw, uprzykrzanie jej życia, robienie jej na złość. Znęcaniem psychicznym będzie zabieranie emerytury osobie starszej i
pozbawienie jej pewnej samodzielności, odmowa wydania takich pieniędzy na żądanie, złośliwe odkręcanie wody w mieszkaniu,
trzaskanie drzwiami, włączanie światła w późnych godzinach nocnych i hałasowanie w pomieszczeniach, w których śpi
pokrzywdzony, po to, aby go wybudzić, zwłaszcza gdy konieczne jest wstawanie wczesnym rankiem, prowokowanie do kłótni,
czynienie na złość, celowe wyprowadzanie z równowagi, przyjeżdżanie do miejsca zatrudnienia osoby pokrzywdzonej i
wykrzykiwanie pod jej adresem słów wulgarnych, śledzenie pokrzywdzonego (szeroki katalog zachowań wyczerpujących
znamiona znęcania prezentuje J. Kosonoga (w Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 1334; zob. również J. Sosnowska,
Przestępstwo znęcania się, PiP 2008, z. 3, s. 60). Znęcaniem psychicznym może być również organizowanie przez sprawcę
libacji alkoholowych, zanieczyszczanie mieszkania, które sprząta pokrzywdzona (odmiennie SA w Katowicach w wyroku z dnia
25 października 2012 r., II AKa 394/12, OSA 2013, z. 6, poz. 34-44). Takie zachowania, jeśli przybierają intensywną postać,
mogą stanowić formę dręczenia pokrzywdzonej, uprzykrzania jej życia, mogą więc wywierać poważny wpływ na jej psychikę,
powodując u niej poczucie beznadziejności. Nie można zasadnie twierdzić, że takie zachowania nie są wymierzone w
pokrzywdzoną, stanowią jedynie uciążliwy sposób życia sprawcy, a skoro pokrzywdzona decyduje się na wspólne
zamieszkiwanie z taką osobą, to niejako godzi się na takie warunki (tamże). Pokrzywdzona może nie mieć wyboru i musi
niekiedy mieszkać ze swoim oprawcą. Przedstawiony pogląd bierze w ochronę sprawcę, a nie ofiarę, co godzi w przedmiot
ochrony na gruncie art. 207 § 1 k.k. Za znęcanie psychiczne uznaje się w orzecznictwie również zabijanie na oczach dzieci
należących do nich zwierząt (zob. wyrok SA w Katowicach z dnia 22 czerwca 2006 r., II AKa 199/06, LEX nr 196090). Natomiast
zbyt daleko idący jest pogląd wyrażony w literaturze, jakoby odrzucenie emocjonalne również realizowało znamiona znęcania
psychicznego (A. Muszyńska (w Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 579). Egzemplifikacja zachowań, które mogą
składać się na przestępstwo znęcania z art. 207 § 1 k.k., prowadzi do wniosku, że każde pojedyncze zachowanie może
realizować znamiona czynu zabronionego, ale nie musi (zob. np. S. Hypś (w Kodeks karny. Część szczególna, t. 1, red. M.
Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 744). Zachowania takie, jak: naruszanie nietykalności cielesnej (art. 217 § 1 k.k.), zniewagi
(art. 216 § 1 k.k.), nękanie (art. 190a § 1 k.k.), złośliwe niepokojenie (art. 107 k.w.), groźby bezprawne (art. 115 § 12 k.k.),
pozbawienie wolności na krótkie okresy, nieprzekraczające 7 dni (pozbawienie wolności na czas powyżej 7 dni jest typem
kwalifikowanym z art. 189 § 2 k.k.; wydaje się, że takie zachowania wykroczą poza granice penalizacji zakreślone w art. 207 §
1 k.k.), są konsumowane przez przestępstwo znęcania z art. 207 § 1 k.k. Poza granice penalizacji określone w komentowanym
przepisie wykracza spowodowanie jakiegokolwiek uszczerbku na zdrowiu (art. 157 § 1 i 2, art. 156 k.k.) lub śmierci ofiary (art.
148 § 1 k.k.). Jeśli jedno z zachowań, którego dopuścił się sprawca w okresie znęcania, wywołało taki skutek, sprawca powinien
odpowiadać za odrębne przestępstwo, a nie za jedno przestępstwo na zasadzie kumulatywnego zbiegu przepisów (art. 207 §
1, art. 157 § 1-3 lub art. 156 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; art. 207 § 1, art. 148 § 1 w zw. z art. 11 § 2 k.k.). Zgodnie
z art. 11 § 2 k.k. kumulatywną kwalifikację prawną stosuje się, jeśli sprawca jednym czynem wyczerpuje znamiona określone
w różnych przepisach ustawy karnej. Tymczasem na przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. składa się wiele czynów, stąd wyczerpanie
znamion określonych w innym przepisie, wykraczających poza granice art. 207 § 1 k.k., nie może być traktowane jako ten sam
czyn co ten, który opisany jest w tym przepisie. Dodatkowym argumentem za przedstawionym rozwiązaniem
zasygnalizowanego problemu jest to, że w orzecznictwie prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości (art. 178a
§ 1 k.k.) traktuje się jako odrębny czyn od wypadku komunikacyjnego, który w tym stanie jest spowodowany (art. 177 § 1
k.k.). Jeśli w sytuacji popełnienia przestępstwa trwałego i jednoczynowego relację między nimi ujmuje się jako zbieg
przestępstw, to tym bardziej tak samo należy traktować relację pomiędzy przestępstwem wieloczynowym a jednostkowym
popełnionym w trakcie tego pierwszego. Przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. ma charakter wieloczynowy, a więc do jego istoty
należy powtarzalność zachowania sprawcy. Mogą to być zachowania jednorodzajowe (zob. SN w uchwale z dnia 9 czerwca 1976
r., VI KZP 13/75, OSNKW 1976, nr 7, poz. 86; np. odcięcie prądu, wody lub gazu). Nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art.
207 § 1 k.k. jednorazowe zachowanie nawet o bardzo silnym natężeniu. W orzecznictwie akceptuje się jednak tezę przeciwną,
ale trzeba dodać, że podkreśla się rozciągalność aktów wykonawczych w czasie, co w istocie wyklucza możliwość wyczerpania
znamion z art. 207 § 1 k.k. przez jedno zachowanie (wyrok SA w Krakowie z dnia 16 grudnia 2014 r., II AKa 221/14, LEX nr
1630572). Nie można wykluczyć możliwości zastosowania przepisu art. 207 § 1 k.k. w przypadku wzajemnego znęcania się
małżonków czy też osób tworzących tzw. związek nieformalny, który odpowiada istocie małżeństwa (odmiennie SA w Gdańsku
w wyroku z dnia 27 sierpnia 2014 r., II AKa 236/14, LEX nr 1668567; SN w wyroku z dnia 13 września 2005 r., WA 24/05,
OSNwSK 2005, nr 1, poz. 1655). Konieczne jest jednak wyodrębnienie okresów, w których jedna z tych osób miała przewagę
nad drugą. Wynika to z faktu, że samo znęcanie zakłada dominację nad ofiarą (bliżej na ten temat zob. J. Kosonoga (w Kodeks
karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 1335; wyrok SA w Lublinie z dnia 13 września 2001 r., II AKa 161/01, OSA 2002, z. 12,
poz. 83). O tym, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia ze znęcaniem fizycznym lub psychicznym, decyduje ocena
obiektywna, a nie subiektywne odczucia pokrzywdzonego. Nie oznacza to jednak, że należy abstrahować od odczuć osoby
pokrzywdzonej, konieczne jest zatem ustalenie tego, w jaki sposób odbierała ona zachowania sprawcy. Jeśli w toku
postępowania nie sposób ustalić, że pokrzywdzony czuł się poniżany, nękany, żył w strachu przed oprawcą, a zostanie ustalone,
że pokrzywdzony nie był dłużny sprawcy, przy czym żadne z nich nie miało przewagi nad tym drugim, nie ma podstaw do
skazania za czyn z art. 207 § 1 k.k. (wyrok SA w Krakowie z dnia 25 marca 1998 r., II AKa 40/98, KZS 1998, z. 4-5, poz. 52).
Opis przestępstwa z art. 207 k.k. obejmuje pewien okres. Sąd nie jest związany okresem znęcania wskazanym w akcie
oskarżenia i może go modyfikować. Nie stosuje się w takiej sytuacji przepisu art. 399 k.p.k. Uprawnienie do modyfikacji ram
czasowych obejmuje jednak czas do daty wyroku sądu orzekającego (wyrok SN z dnia 27 lutego 2001 r., II KKN 17/00, OSNKW
2002, nr 7-8, poz. 55).
5.
Szczególne okrucieństwo. W art. 207 § 1 k.k. ustawodawca posługuje się znamieniem kwalifikującym w postaci
szczególnego okrucieństwa. Warto w tym miejscu wspomnieć, że w art. 189 § 3 k.k. użyto innej formuły, tj. "szczególne
udręczenie" (zob. komentarz do art. 189 § 3 k.k.). Szczególne okrucieństwo zawiera większy ładunek, większe natężenie
karygodnych zachowań w stosunku do pokrzywdzonego niż w przypadku szczególnego udręczenia. O szczególnym
okrucieństwie może świadczyć częstotliwość zachowania sprawcy, intensywność takich zachowań, powodowanie uszczerbków
na zdrowiu u osoby pokrzywdzonej, jakkolwiek będą one również kwalifikowane odrębnie. Warto podkreślić, że to nie przypadek,
że w art. 207 § 2 k.k. użyto formuły "szczególne okrucieństwo" zamiast "szczególne udręczenie". Znęcanie psychiczne i fizyczne
nierzadko mieści się w pojęciu szczególnego udręczenia, więc trudno traktować tę okoliczność jako kwalifikującą. Zatem typ
kwalifikowany tworzy znęcanie wykraczające poza granice szczególnego udręczenia, a sięgające już poziomu szczególnego
okrucieństwa. Sam fakt, że sprawca znęcał się nad dzieckiem, nie oznacza, że można od razu jego zachowanie kwalifikować z
art. 207 § 2 k.k. (wyrok SA w Katowicach z dnia 23 grudnia 2009 r., II KA 369/09, KZS 2010, z. 3, poz. 57). Wszystko zależy
bowiem od okoliczności konkretnego przypadku. Za przyjęciem szczególnego okrucieństwa może przemawiać m.in.
niepełnosprawność dziecka, a także jego wiek (im młodsze, tym bardziej bezbronne).
6.
Targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie. Zob. komentarz do art. 190a § 3 k.k.
7.
Strona podmiotowa. Przestępstwo z art. 207 § 1 i 2 k.k. można popełnić w zamiarze bezpośrednim oraz ewentualnym (por.
wyrok SN z dnia 18 marca 2015 r., III KK 432/14, LEX nr 1663408; odmiennie A. Muszyńska (w Kodeks karny. Komentarz,
red. J. Giezek, Warszawa 2014, s. 581, oraz SA we Wrocławiu w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r., II AKa 160/14, LEX nr
1489205; wyrok SA w Lublinie z dnia 6 grudnia 2012 r., II AKa 277/12, LEX nr 1246775; wyrok SN z dnia 11 lutego 2003 r.,
IV KKN 312/99, LEX nr 77436). Zamiar ewentualny może wchodzić w grę wówczas, gdy sprawca dopuszcza się zachowań
nagannych w stosunku do pokrzywdzonego i liczy się z tym, że może to być znęcanie. Do czynu z art. 207 § 3 k.k. stosuje się
konstrukcję z art. 9 § 3 k.k. (zob. komentarz do tego przepisu).
przemocy, a także prawidłowy rozwój osób podlegających opiece (wyrok SN z dnia 2 grudnia 1974 r., I KRN 33/74, OSNKW
1975, nr 3-4, poz. 38; wyrok SN z dnia 5 lutego 1994 r., II KRN 186/95, Prok. i Pr.-wkł. 1996, nr 10, poz. 1; por. także M.
Szewczyk (w
Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. 2, red. A. Zoll, 2006, s. 720). Z uwagi na to, że przepis art. 207 § 1 k.k. penalizuje znęcanie fizyczne, można zasadnie twierdzić, że przedmiotem ochrony jest także nietykalność cielesna
(wyrok SN z dnia 27 stycznia 1988 r., V KRN 366/87, OSNPG 1988, nr 8, poz. 76). Używanie przemocy fizycznej jest
równoznaczne z jej naruszeniem.
2.
Podmiot przestępstwa. Nie jest możliwe zakwalifikowanie przestępstwa znęcania w całej rozciągłości tylko do kategorii
przestępstw powszechnych lub indywidualnych. Należy podkreślić, że sprawcą przestępstwa znęcania nad osobą najbliższą lub
pozostającą w stosunku zależności od sprawcy może być tylko osoba najbliższa lub pozostająca w relacji zależności. W tym
zakresie przestępstwo ma charakter indywidualny właściwy. Natomiast przestępstwo znęcania się nad osobą małoletnią lub
nieporadną może być popełnione przez każdą osobę zdolną do poniesienia odpowiedzialności karnej. Ustawodawca nie uzależnia
zdolności do sprawstwa w takim przypadku od szczególnej więzi zachodzącej między sprawcą a pokrzywdzonym.
3.
Przedmiot czynności wykonawczej. Przedmiotem czynności wykonawczej na gruncie przepisu art. 207 § 1 k.k. są
następujące osoby: osoba najbliższa, osoba pozostająca ze sprawcą w stosunku zależności, małoletni lub osoba nieporadna. Co
do pojęcia osoby najbliższej zob. komentarz do art. 115 § 11 k.k. Stosunek zależności zachodzi wówczas, gdy sprawy
pokrzywdzonego zależne są od sprawcy. Zależność ta może mieć charakter prawny (pracownik - pracodawca, student -
wykładowca, nauczyciel - uczeń) lub faktyczny (zależność natury ekonomicznej), a nawet wyłącznie emocjonalny (zob. wyrok
SO w Zamościu z dnia 13 czerwca 2013 r., II Ka 430/13, LEX nr 1718270) czy psychiczny (wyrok SA w Katowicach z dnia 13
listopada 2008 r., II AKa 303/08, Biul. SAKa 2009, nr 1, poz. 7). Warto podkreślić już w tym miejscu, że do istoty przestępstwa
z art. 207 § 1 k.k. nie należy wykorzystywanie tej relacji, lecz jedynie pozostawanie w niej. Szerzej na temat stosunku zależności
zob. komentarz do art. 18 § 1 k.k. w zakresie sprawstwa polecającego. Jeśli stosunek zależności jest tylko jednym z kryteriów
charakteryzujących sprawcę, nie jest konieczne, aby istniał on od samego początku jego zachowania. Może powstać również
później, zwiększając tym samym stopień społecznej szkodliwości czynu. Jeśli jednak jest to jedyne kryterium charakteryzujące
relację między sprawcą a pokrzywdzonym, to relacja zależności musi istnieć od samego początku (tak również SA w Gdańsku
w wyroku z dnia 24 maja 2000 r., II AKa 127/00, OSAG 2001, nr 1, poz. 5). Okres, kiedy tej zależności nie było, powinien być
wyeliminowany z opisu czynu z art. 207 § 1 k.k. Osoba małoletnia to taka, która nie ukończyła 18. roku życia w chwili popełnienia
przestępstwa przez sprawcę. Jeśli w trakcie popełnienia przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. pokrzywdzony ukończy 18 lat, a nie
jest to osoba najbliższa, pozostająca w stosunku zależności lub nieporadna, to opis przestępstwa powinien kończyć się na dniu,
w którym pokrzywdzony kończy 18 lat, nawet jeśli sprawca kontynuuje zachowania odpowiadające czynności wykonawczej
opisanej w art. 207 § 1 k.k. Osoba nieporadna to taka, która nie potrafi samodzielnie sobie radzić w życiu codziennym. Ta
nieporadność może być albo całkowita, albo częściowa, może mieć charakter trwały lub przemijający. Ma to być nieporadność
z powodu stanu fizycznego (obłożna choroba, niepełnosprawność fizyczna) lub stanu psychicznego (niedorozwój umysłowy,
choroba psychiczna). Jeśli pokrzywdzony jest ubezwłasnowolniony na podstawie postanowienia sądu, można przyjąć, że mamy
do czynienia z osobą nieporadną. Takie orzeczenie ma charakter konstytutywny i na podstawie art. 8 § 2 k.p.k. wiąże sąd
karny. Jeśli w tym samym okresie sprawca znęca się nad co najmniej dwiema osobami, to, czy będzie odpowiadał za dwa
przestępstwa, czy też za jedno przestępstwo, będzie zależało od konkretnych okoliczności w danej sprawie (tak słusznie SN w
postanowieniu z dnia 31 marca 2015 r., I KZP 1/15, LEX nr 1660659). Za przypisaniem jednego przestępstwa będzie
przemawiało wspólne zamieszkiwanie pokrzywdzonych ze sprawcą, ten sam czas znęcania, a także to, że te same zachowania,
których dopuszcza się sprawca, godzą w dobra wszystkich pokrzywdzonych.
4.
Znęcanie się fizyczne i psychiczne. Znęcanie oznacza zadawanie cierpień, czynienie życia uciążliwym. Znęcanie fizyczne
oznacza zadawanie cierpień fizycznych, takich jak np. bicie, popychanie, ciągnięcie za włosy. Przemoc, która należy do istoty
znęcania fizycznego, może być również przemocą pośrednią, tj. stosowaną bezpośrednio na rzecz w celu wywarcia pewnej presji
psychicznej na ofiarę. Może to być zmiana zamków w mieszkaniu i tym samym pozbawienie pokrzywdzonego dostępu do
schronienia, odcięcie wody, odcięcie energii, gazu. Znęcanie psychiczne to powodowanie dyskomfortu psychicznego u ofiary,
wzbudzanie u niej poczucia zagrożenia, niepokoju, obawy o własny los i własne mienie, straszenie, grożenie, używanie
inwektyw, uprzykrzanie jej życia, robienie jej na złość. Znęcaniem psychicznym będzie zabieranie emerytury osobie starszej i
pozbawienie jej pewnej samodzielności, odmowa wydania takich pieniędzy na żądanie, złośliwe odkręcanie wody w mieszkaniu,
trzaskanie drzwiami, włączanie światła w późnych godzinach nocnych i hałasowanie w pomieszczeniach, w których śpi
pokrzywdzony, po to, aby go wybudzić, zwłaszcza gdy konieczne jest wstawanie wczesnym rankiem, prowokowanie do kłótni,
czynienie na złość, celowe wyprowadzanie z równowagi, przyjeżdżanie do miejsca zatrudnienia osoby pokrzywdzonej i
wykrzykiwanie pod jej adresem słów wulgarnych, śledzenie pokrzywdzonego (szeroki katalog zachowań wyczerpujących
znamiona znęcania prezentuje J. Kosonoga (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 1334; zob. również J. Sosnowska, Przestępstwo znęcania się, PiP 2008, z. 3, s. 60). Znęcaniem psychicznym może być również organizowanie przez sprawcę
libacji alkoholowych, zanieczyszczanie mieszkania, które sprząta pokrzywdzona (odmiennie SA w Katowicach w wyroku z dnia
25 października 2012 r., II AKa 394/12, OSA 2013, z. 6, poz. 34-44). Takie zachowania, jeśli przybierają intensywną postać,
mogą stanowić formę dręczenia pokrzywdzonej, uprzykrzania jej życia, mogą więc wywierać poważny wpływ na jej psychikę,
powodując u niej poczucie beznadziejności. Nie można zasadnie twierdzić, że takie zachowania nie są wymierzone w
pokrzywdzoną, stanowią jedynie uciążliwy sposób życia sprawcy, a skoro pokrzywdzona decyduje się na wspólne
zamieszkiwanie z taką osobą, to niejako godzi się na takie warunki (tamże). Pokrzywdzona może nie mieć wyboru i musi
niekiedy mieszkać ze swoim oprawcą. Przedstawiony pogląd bierze w ochronę sprawcę, a nie ofiarę, co godzi w przedmiot
ochrony na gruncie art. 207 § 1 k.k. Za znęcanie psychiczne uznaje się w orzecznictwie również zabijanie na oczach dzieci
należących do nich zwierząt (zob. wyrok SA w Katowicach z dnia 22 czerwca 2006 r., II AKa 199/06, LEX nr 196090). Natomiast
zbyt daleko idący jest pogląd wyrażony w literaturze, jakoby odrzucenie emocjonalne również realizowało znamiona znęcania
psychicznego (A. Muszyńska (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 579). Egzemplifikacja zachowań, które mogą składać się na przestępstwo znęcania z art. 207 § 1 k.k., prowadzi do wniosku, że każde pojedyncze zachowanie może
realizować znamiona czynu zabronionego, ale nie musi (zob. np. S. Hypś (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 1, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 744). Zachowania takie, jak: naruszanie nietykalności cielesnej (art. 217 § 1 k.k.), zniewagi
(art. 216 § 1 k.k.), nękanie (art. 190a § 1 k.k.), złośliwe niepokojenie (art. 107 k.w.), groźby bezprawne (art. 115 § 12 k.k.),
pozbawienie wolności na krótkie okresy, nieprzekraczające 7 dni (pozbawienie wolności na czas powyżej 7 dni jest typem
kwalifikowanym z art. 189 § 2 k.k.; wydaje się, że takie zachowania wykroczą poza granice penalizacji zakreślone w art. 207 §
1 k.k.), są konsumowane przez przestępstwo znęcania z art. 207 § 1 k.k. Poza granice penalizacji określone w komentowanym
przepisie wykracza spowodowanie jakiegokolwiek uszczerbku na zdrowiu (art. 157 § 1 i 2, art. 156 k.k.) lub śmierci ofiary (art.
148 § 1 k.k.). Jeśli jedno z zachowań, którego dopuścił się sprawca w okresie znęcania, wywołało taki skutek, sprawca powinien
odpowiadać za odrębne przestępstwo, a nie za jedno przestępstwo na zasadzie kumulatywnego zbiegu przepisów (art. 207 §
1, art. 157 § 1-3 lub art. 156 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.; art. 207 § 1, art. 148 § 1 w zw. z art. 11 § 2 k.k.). Zgodnie
z art. 11 § 2 k.k. kumulatywną kwalifikację prawną stosuje się, jeśli sprawca jednym czynem wyczerpuje znamiona określone
w różnych przepisach ustawy karnej. Tymczasem na przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. składa się wiele czynów, stąd wyczerpanie
znamion określonych w innym przepisie, wykraczających poza granice art. 207 § 1 k.k., nie może być traktowane jako ten sam
czyn co ten, który opisany jest w tym przepisie. Dodatkowym argumentem za przedstawionym rozwiązaniem
zasygnalizowanego problemu jest to, że w orzecznictwie prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości (art. 178a
§ 1 k.k.) traktuje się jako odrębny czyn od wypadku komunikacyjnego, który w tym stanie jest spowodowany (art. 177 § 1
k.k.). Jeśli w sytuacji popełnienia przestępstwa trwałego i jednoczynowego relację między nimi ujmuje się jako zbieg
przestępstw, to tym bardziej tak samo należy traktować relację pomiędzy przestępstwem wieloczynowym a jednostkowym
popełnionym w trakcie tego pierwszego. Przestępstwo z art. 207 § 1 k.k. ma charakter wieloczynowy, a więc do jego istoty
należy powtarzalność zachowania sprawcy. Mogą to być zachowania jednorodzajowe (zob. SN w uchwale z dnia 9 czerwca 1976
r., VI KZP 13/75, OSNKW 1976, nr 7, poz. 86; np. odcięcie prądu, wody lub gazu). Nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art.
207 § 1 k.k. jednorazowe zachowanie nawet o bardzo silnym natężeniu. W orzecznictwie akceptuje się jednak tezę przeciwną,
ale trzeba dodać, że podkreśla się rozciągalność aktów wykonawczych w czasie, co w istocie wyklucza możliwość wyczerpania
znamion z art. 207 § 1 k.k. przez jedno zachowanie (wyrok SA w Krakowie z dnia 16 grudnia 2014 r., II AKa 221/14, LEX nr
1630572). Nie można wykluczyć możliwości zastosowania przepisu art. 207 § 1 k.k. w przypadku wzajemnego znęcania się
małżonków czy też osób tworzących tzw. związek nieformalny, który odpowiada istocie małżeństwa (odmiennie SA w Gdańsku
w wyroku z dnia 27 sierpnia 2014 r., II AKa 236/14, LEX nr 1668567; SN w wyroku z dnia 13 września 2005 r., WA 24/05,
OSNwSK 2005, nr 1, poz. 1655). Konieczne jest jednak wyodrębnienie okresów, w których jedna z tych osób miała przewagę
nad drugą. Wynika to z faktu, że samo znęcanie zakłada dominację nad ofiarą (bliżej na ten temat zob. J. Kosonoga (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 1335; wyrok SA w Lublinie z dnia 13 września 2001 r., II AKa 161/01, OSA 2002, z. 12,
poz. 83). O tym, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia ze znęcaniem fizycznym lub psychicznym, decyduje ocena
obiektywna, a nie subiektywne odczucia pokrzywdzonego. Nie oznacza to jednak, że należy abstrahować od odczuć osoby
pokrzywdzonej, konieczne jest zatem ustalenie tego, w jaki sposób odbierała ona zachowania sprawcy. Jeśli w toku
postępowania nie sposób ustalić, że pokrzywdzony czuł się poniżany, nękany, żył w strachu przed oprawcą, a zostanie ustalone,
że pokrzywdzony nie był dłużny sprawcy, przy czym żadne z nich nie miało przewagi nad tym drugim, nie ma podstaw do
skazania za czyn z art. 207 § 1 k.k. (wyrok SA w Krakowie z dnia 25 marca 1998 r., II AKa 40/98, KZS 1998, z. 4-5, poz. 52).
Opis przestępstwa z art. 207 k.k. obejmuje pewien okres. Sąd nie jest związany okresem znęcania wskazanym w akcie
oskarżenia i może go modyfikować. Nie stosuje się w takiej sytuacji przepisu art. 399 k.p.k. Uprawnienie do modyfikacji ram
czasowych obejmuje jednak czas do daty wyroku sądu orzekającego (wyrok SN z dnia 27 lutego 2001 r., II KKN 17/00, OSNKW
2002, nr 7-8, poz. 55).
5.
Szczególne okrucieństwo. W art. 207 § 1 k.k. ustawodawca posługuje się znamieniem kwalifikującym w postaci
szczególnego okrucieństwa. Warto w tym miejscu wspomnieć, że w art. 189 § 3 k.k. użyto innej formuły, tj. "szczególne
udręczenie" (zob. komentarz do art. 189 § 3 k.k.). Szczególne okrucieństwo zawiera większy ładunek, większe natężenie
karygodnych zachowań w stosunku do pokrzywdzonego niż w przypadku szczególnego udręczenia. O szczególnym
okrucieństwie może świadczyć częstotliwość zachowania sprawcy, intensywność takich zachowań, powodowanie uszczerbków
na zdrowiu u osoby pokrzywdzonej, jakkolwiek będą one również kwalifikowane odrębnie. Warto podkreślić, że to nie przypadek,
że w art. 207 § 2 k.k. użyto formuły "szczególne okrucieństwo" zamiast "szczególne udręczenie". Znęcanie psychiczne i fizyczne
nierzadko mieści się w pojęciu szczególnego udręczenia, więc trudno traktować tę okoliczność jako kwalifikującą. Zatem typ
kwalifikowany tworzy znęcanie wykraczające poza granice szczególnego udręczenia, a sięgające już poziomu szczególnego
okrucieństwa. Sam fakt, że sprawca znęcał się nad dzieckiem, nie oznacza, że można od razu jego zachowanie kwalifikować z
art. 207 § 2 k.k. (wyrok SA w Katowicach z dnia 23 grudnia 2009 r., II KA 369/09, KZS 2010, z. 3, poz. 57). Wszystko zależy
bowiem od okoliczności konkretnego przypadku. Za przyjęciem szczególnego okrucieństwa może przemawiać m.in.
niepełnosprawność dziecka, a także jego wiek (im młodsze, tym bardziej bezbronne).
6.
Targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie. Zob. komentarz do art. 190a § 3 k.k.
7.
Strona podmiotowa. Przestępstwo z art. 207 § 1 i 2 k.k. można popełnić w zamiarze bezpośrednim oraz ewentualnym (por.
wyrok SN z dnia 18 marca 2015 r., III KK 432/14, LEX nr 1663408; odmiennie A. Muszyńska (w
Kodeks karny. Komentarz, red. J. Giezek, Warszawa 2014, s. 581, oraz SA we Wrocławiu w wyroku z dnia 25 czerwca 2014 r., II AKa 160/14, LEX nr
1489205; wyrok SA w Lublinie z dnia 6 grudnia 2012 r., II AKa 277/12, LEX nr 1246775; wyrok SN z dnia 11 lutego 2003 r.,
IV KKN 312/99, LEX nr 77436). Zamiar ewentualny może wchodzić w grę wówczas, gdy sprawca dopuszcza się zachowań
nagannych w stosunku do pokrzywdzonego i liczy się z tym, że może to być znęcanie. Do czynu z art. 207 § 3 k.k. stosuje się
konstrukcję z art. 9 § 3 k.k. (zob. komentarz do tego przepisu).