Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony jest przede wszystkim działalność instytucji państwowych i samorządowych
wykonujących swoje zadania przez funkcjonariuszy publicznych i osoby przez nich przybrane. Dalszym przedmiotem ochrony
jest nietykalność tychże funkcjonariuszy i osób.
2.
Podmiot. Przestępstwo ma charakter powszechny.
3.
Strona podmiotowa. Przestępstwo to jest występkiem umyślnym, może zostać popełnione zarówno w zamiarze
bezpośrednim, jak i ewentualnym.
4.
Strona przedmiotowa. Co do pojęcia funkcjonariusza publicznego zob. komentarz do art. 115 § 13 k.k.
Osoba przybrana przez funkcjonariusza publicznego to taka, która została przez niego przybrana w ramach posiadanego
imperium lub skierowana do niego przez inną osobę (np. kierownika jednostki). Przybranie takie może mieć miejsce zarówno
przez formalne wezwanie do udziału w czynności, jak i w sposób dorozumiany.
Zdaniem SA w Katowicach (wyrok z dnia 17 maja 2007 r., II AKa 142/07, LEX nr 331807): "W pojęciu "osoby przybranej do
pomocy" mieści się nawet osoba samorzutnie pomagająca funkcjonariuszowi publicznemu, w wykonaniu jego obowiązków
służbowych". Taka wykładnia nasuwa jednak wątpliwości w kontekście desygnatu słowa "przybrana".
Co do pojęcia naruszenia nietykalności cielesnej zob. komentarz do art. 217 k.k.
Ponieważ czyn z art. 222 k.k. jest przestępstwem formalnym, naruszenie nietykalności nie musi wywołać żadnego skutku, a
tym samym nie musi charakteryzować się określoną dolegliwością (por. wyrok SA w Łodzi z dnia 31 stycznia 2002 r., II AKa
252/01, KZS 2004, z. 6, poz. 47).
Naruszenie nie musi mieć charakteru naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia.
Jak wskazał SN (postanowienie z dnia 24 czerwca 2010 r., II KK 145/10, LEX nr 619619): "Zwrot normatywny "narusza
nietykalność cielesną" obejmuje, w istocie, wszelkie możliwe sposoby ingerencji sprawcy w nietykalność cielesną drugiej osoby,
w tym również popchnięcie (odepchnięcie)".
Naruszenie ma mieć miejsce podczas czynności lub w związku z czynnościami służbowymi.
Zamach będzie miał miejsce podczas czynności służbowych, jeśli funkcjonariusz wykonuje swoje kompetencje służbowe,
niekoniecznie w czasie ustalonych godzin pracy (zob. J. Potulski (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 530).
W orzecznictwie (wyrok SA w Katowicach z dnia 15 maja 2008 r., II AKa 13/08, Biul. SAKa 2008, nr 3, poz. 11) wyrażono
pogląd, że jeśli funkcjonariusz Policji w trakcie służby, nawet działając poza wyznaczonym terenem, dokonuje interwencji, działa
podczas czynności służbowych.
Zwrot "w związku z pełnieniem czynności służbowych" należy interpretować jako zamach w czasie, kiedy funkcjonariusz nie
wykonuje swoich kompetencji służbowych, lecz zamach ma miejsce ze względu na ich wykonywanie, a więc istnieje pewien
związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wykonywaniem obowiązków a zamachem (szerzej J. Potulski (w System Prawa
Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 531).
Nie będzie zatem wyczerpywało znamion art. 222 k.k. naruszenie nietykalności cielesnej funkcjonariusza poza godzinami jego
służby i bez związku z nią (np. na urlopie, podczas zakupów).
W praktyce pojawiła się wątpliwość, czy związek z pełnieniem czynności służbowych obejmuje także sytuację, kiedy
funkcjonariusz jest atakowany nie bezpośrednio w związku z pełnieniem konkretnych czynności służbowych, ale z powodu bycia
funkcjonariuszem wykonującym czynności określonego rodzaju, np. policjantem (zob. np. wyrok SA w Łodzi z dnia 20 marca
2002 r., II AKa 49/02, KZS 2004, z. 6, poz. 48). Problem ten został rozwiązany przez ustawodawcę przez wprowadzenie art.
231a.
Artykuł 222 § 2 k.k. przewiduje nadzwyczajne złagodzenie kary, łącznie z odstąpieniem od jej wymierzenia. Przesłanką jest
sprowokowanie zamachu przez niewłaściwe zachowanie się funkcjonariusza lub osoby przybranej. Sprowokowanie takie może
mieć postać używania obraźliwych słów, nadużycia środków przymusu, naruszenia nietykalności cielesnej osoby poddanej
czynności. Nie każde niewłaściwe zachowanie się funkcjonariusza lub osoby przybranej będzie jednak uzasadniało nadzwyczajne
złagodzenie kary, należy tu rozważyć stopień dolegliwości dla sprawcy zamachu i sposób naruszenia nietykalności.
5.
Zbieg przepisów. W sytuacji naruszenia jednym czynem nietykalności funkcjonariusza publicznego i innej osoby
(nieprzybranej do czynności) może nastąpić zbieg art. 222 oraz 217 lub 217a k.k. W przypadku skierowania zamachu tylko na
funkcjonariusza lub osobę przybraną art. 222 k.k. stanowi lex specialis w stosunku do art. 217 i 217a k.k. i tylko on powinien
znaleźć się w kwalifikacji.
Jeśli naruszenie nietykalności pociąga za sobą ciężki uszczerbek na zdrowiu albo naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój
zdrowia, należy czyn kwalifikować łącznie z art. 156 albo 157 k.k. To samo dotyczy sytuacji równoczesnego narażenia na
bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu art. 160 k.k. (zob. wyrok SA
w Gdańsku z dnia 12 lutego 2003 r., II AKa 562/02, LEX nr 145391).
Jeżeli działanie podejmowane wobec funkcjonariusza ma na celu zmuszenie go do podjęcia lub zaniechania czynności służbowej
lub wiąże się z wywieraniem wpływu na czynności urzędowe organu, możliwa jest kumulatywna kwalifikacja art. 222 § 1 z art.
224 § 1 lub 2 k.k. (wyrok SA w Katowicach z dnia 9 października 2003 r., II AKa 259/03, KZS 2004, z. 2, poz. 41).
wykonujących swoje zadania przez funkcjonariuszy publicznych i osoby przez nich przybrane. Dalszym przedmiotem ochrony
jest nietykalność tychże funkcjonariuszy i osób.
2.
Podmiot. Przestępstwo ma charakter powszechny.
3.
Strona podmiotowa. Przestępstwo to jest występkiem umyślnym, może zostać popełnione zarówno w zamiarze
bezpośrednim, jak i ewentualnym.
4.
Strona przedmiotowa. Co do pojęcia funkcjonariusza publicznego zob. komentarz do art. 115 § 13 k.k.
Osoba przybrana przez funkcjonariusza publicznego to taka, która została przez niego przybrana w ramach posiadanego
imperium lub skierowana do niego przez inną osobę (np. kierownika jednostki). Przybranie takie może mieć miejsce zarówno
przez formalne wezwanie do udziału w czynności, jak i w sposób dorozumiany.
Zdaniem SA w Katowicach (wyrok z dnia 17 maja 2007 r., II AKa 142/07, LEX nr 331807): "W pojęciu "osoby przybranej do
pomocy" mieści się nawet osoba samorzutnie pomagająca funkcjonariuszowi publicznemu, w wykonaniu jego obowiązków
służbowych". Taka wykładnia nasuwa jednak wątpliwości w kontekście desygnatu słowa "przybrana".
Co do pojęcia naruszenia nietykalności cielesnej zob. komentarz do art. 217 k.k.
Ponieważ czyn z art. 222 k.k. jest przestępstwem formalnym, naruszenie nietykalności nie musi wywołać żadnego skutku, a
tym samym nie musi charakteryzować się określoną dolegliwością (por. wyrok SA w Łodzi z dnia 31 stycznia 2002 r., II AKa
252/01, KZS 2004, z. 6, poz. 47).
Naruszenie nie musi mieć charakteru naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia.
Jak wskazał SN (postanowienie z dnia 24 czerwca 2010 r., II KK 145/10, LEX nr 619619): "Zwrot normatywny "narusza
nietykalność cielesną" obejmuje, w istocie, wszelkie możliwe sposoby ingerencji sprawcy w nietykalność cielesną drugiej osoby,
w tym również popchnięcie (odepchnięcie)".
Naruszenie ma mieć miejsce podczas czynności lub w związku z czynnościami służbowymi.
Zamach będzie miał miejsce podczas czynności służbowych, jeśli funkcjonariusz wykonuje swoje kompetencje służbowe,
niekoniecznie w czasie ustalonych godzin pracy (zob. J. Potulski (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 530).W orzecznictwie (wyrok SA w Katowicach z dnia 15 maja 2008 r., II AKa 13/08, Biul. SAKa 2008, nr 3, poz. 11) wyrażono
pogląd, że jeśli funkcjonariusz Policji w trakcie służby, nawet działając poza wyznaczonym terenem, dokonuje interwencji, działa
podczas czynności służbowych.
Zwrot "w związku z pełnieniem czynności służbowych" należy interpretować jako zamach w czasie, kiedy funkcjonariusz nie
wykonuje swoich kompetencji służbowych, lecz zamach ma miejsce ze względu na ich wykonywanie, a więc istnieje pewien
związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy wykonywaniem obowiązków a zamachem (szerzej J. Potulski (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 531).
Nie będzie zatem wyczerpywało znamion art. 222 k.k. naruszenie nietykalności cielesnej funkcjonariusza poza godzinami jego
służby i bez związku z nią (np. na urlopie, podczas zakupów).
W praktyce pojawiła się wątpliwość, czy związek z pełnieniem czynności służbowych obejmuje także sytuację, kiedy
funkcjonariusz jest atakowany nie bezpośrednio w związku z pełnieniem konkretnych czynności służbowych, ale z powodu bycia
funkcjonariuszem wykonującym czynności określonego rodzaju, np. policjantem (zob. np. wyrok SA w Łodzi z dnia 20 marca
2002 r., II AKa 49/02, KZS 2004, z. 6, poz. 48). Problem ten został rozwiązany przez ustawodawcę przez wprowadzenie art.
231a.
Artykuł 222 § 2 k.k. przewiduje nadzwyczajne złagodzenie kary, łącznie z odstąpieniem od jej wymierzenia. Przesłanką jest
sprowokowanie zamachu przez niewłaściwe zachowanie się funkcjonariusza lub osoby przybranej. Sprowokowanie takie może
mieć postać używania obraźliwych słów, nadużycia środków przymusu, naruszenia nietykalności cielesnej osoby poddanej
czynności. Nie każde niewłaściwe zachowanie się funkcjonariusza lub osoby przybranej będzie jednak uzasadniało nadzwyczajne
złagodzenie kary, należy tu rozważyć stopień dolegliwości dla sprawcy zamachu i sposób naruszenia nietykalności.
5.
Zbieg przepisów. W sytuacji naruszenia jednym czynem nietykalności funkcjonariusza publicznego i innej osoby
(nieprzybranej do czynności) może nastąpić zbieg art. 222 oraz 217 lub 217a k.k. W przypadku skierowania zamachu tylko na
funkcjonariusza lub osobę przybraną art. 222 k.k. stanowi lex specialis w stosunku do art. 217 i 217a k.k. i tylko on powinien
znaleźć się w kwalifikacji.
Jeśli naruszenie nietykalności pociąga za sobą ciężki uszczerbek na zdrowiu albo naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój
zdrowia, należy czyn kwalifikować łącznie z art. 156 albo 157 k.k. To samo dotyczy sytuacji równoczesnego narażenia na
bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu art. 160 k.k. (zob. wyrok SA
w Gdańsku z dnia 12 lutego 2003 r., II AKa 562/02, LEX nr 145391).
Jeżeli działanie podejmowane wobec funkcjonariusza ma na celu zmuszenie go do podjęcia lub zaniechania czynności służbowej
lub wiąże się z wywieraniem wpływu na czynności urzędowe organu, możliwa jest kumulatywna kwalifikacja art. 222 § 1 z art.
224 § 1 lub 2 k.k. (wyrok SA w Katowicach z dnia 9 października 2003 r., II AKa 259/03, KZS 2004, z. 2, poz. 41).