Uwagi wstępne. Komentowany przepis statuuje występek tworzenia fałszywych dowodów. W literaturze słusznie
wskazuje się, że może on być postrzegany jako typ kwalifikowany przestępstwa fałszywego oskarżenia z art. 234 k.k. (A.
Wojtaszczyk, W. Wróbel, W. Zontek, Tworzenie fałszywych dowodów i podstępne zabiegi (w
System Prawa Karnego, t. 8, red.
L. Gardocki). Działanie sprawcy "oscyluje" bowiem w tym przypadku wokół fałszywego oskarżenia, sprowadzając się jednak do
tworzenia dowodów bądź innych działań (zabiegów), w celu skierowania przeciw danej osobie sensu largo postępowania
karnego.
2.
Przedmiot ochrony. Rodzajowym przedmiotem ochrony jest wymiar sprawiedliwości, a ściślej jego prawidłowe
funkcjonowanie. Przepis ma bowiem zapobiegać prowadzeniu postępowań opartych na fałszywych dowodach. Należy uznać
także, że w dalszej kolejności chronione jest dobre imię osób, przeciwko którym kierowane jest ściganie (K. Wiak, kom. do art.
235 k.k. (w Kodeks karny..., red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Legalis 2015).
Znamiona strony przedmiotowej. Zasadnicza czynność sprawcza w ramach komentowanego występku sprowadza się do
dwóch rodzajów zachowań, tj. tworzenia fałszywych dowodów bądź podejmowania innych podstępnych zabiegów. W
obu tych przypadkach chodzi o czynności prowadzące do wytworzenia nieprawdziwych środków dowodowych (lege non
distinguente przyjąć trzeba, że chodzi tu zarówno o dowody bezpośrednie, jak i pośrednie).
Dowody to wszystkie środki, za pomocą których możliwe jest ustalenie podstawy rozstrzygnięcia w procesie karnym.
Przedmiotem dowodu są przede wszystkim fakty, przy czym fakty znane powszechnie oraz znane z urzędu organowi
prowadzącemu nie wymagają dowodu - art. 168 k.p.k. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 168a k.p.k. (zob. także szerzej
dział V k.p.k.).
Dowody fałszywe to dowody nieprawdziwe pod względem obiektywnym, a ponadto nieprawdziwe także pod względem
subiektywnym.
Podstępne zabiegi to każdego rodzaju czynności dokonane za pomocą podstępu (T. Razowski, kom. do art. 232 k.k. (w
Kodeks karny. Część szczególna..., red. J. Giezek, LEX/el. 2014). Słusznie krytykuje się to znamię w doktrynie, musi bowiem
budzić sprzeciw używanie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych, co nadwyręża funkcję gwarancyjną prawa karnego,
a także zasadę nullum crimen sine lege certa (K. Wiak, kom. do art. 235 k.k. (w Kodeks karny..., red. A. Grześkowiak, K.
Wiak, Legalis 2015).
Analizując wzajemne relacje znamion tworzenia fałszywych dowodów i podstępnych zabiegów, należy uznać, że tworzenie
fałszywych dowodów jest jedną z odmian podstępnych zabiegów (A. Herzog, kom. do art. 235 k.k. (w Kodeks karny..., red.
R.A. Stefański, Legalis 2015).
Nakłanianie do złożenia nieprawdziwych wyjaśnień i tworzenie w ten sposób fałszywych dowodów obciążających po to, by
skierować przeciwko określonej osobie ściganie o przestępstwo, musi być postrzegane jako popełnienie czynu zabronionego z
art. 235 k.k. (postanowienie SN z dnia 13 lipca 2006 r., II KO 10/06, OSNwSK 2006, nr 1, poz. 1416).
Analiza treści art. 235 k.k. prowadzi do wniosku, że nie jest relewantne dla odpowiedzialności karnej to, czy osoba, przeciwko
której skierowane zostało ściganie, była niewinna (A. Marek, kom. do art. 235 k.k. (w A. Marek, Kodeks karny..., LEX/el.
2010).
Sprawca przestępstwa określonego w art. 235 k.k., podejmując podstępne zabiegi mające na celu skierowanie przeciwko
określonej osobie ścigania o przestępstwo, w tym i przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub
przewinienie dyscyplinarne, może działać osobiście lub pośrednio, tj. przez osobę trzecią (postanowienie SN z dnia 9
lutego 2010 r., II KK 198/09, Biul. SN 2010, nr 4, poz. 18).
Komentowane przestępstwo można popełnić tylko w formie działania i ma ono charakter formalny. Ustawa nie
uzależnia odpowiedzialności karnej od zaistnienia skutku (odmiennie W. Zalewski, kom. do art. 235 k.k. (w Kodeks karny.
Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013).
Wyłączenie bezprawności. Przepis art. 19a ustawy o Policji wprowadził instytucję tzw. zakupu kontrolowanego, nazywaną
też (niesłusznie) prowokacją policyjną. Instytucja ta stanowi ustawowy kontratyp w relacji do art. 235 k.k. Nie ulega
wątpliwości, że np. dokonanie w sposób niejawny nabycia przedmiotów, którymi obrót jest zabroniony bądź znacznie przez
ustawę ograniczony, ma na celu skierowanie przeciwko określonej osobie ścigania o przestępstwo i przez niejawność sposobu
działania jest zabiegiem podstępnym, przy czym ma to miejsce z woli ustawodawcy. To na skutek zezwolenia zawartego w art.
19a ustawy o Policji czyn taki, w warunkach określonych tym przepisem, nie stanowi przestępstwa, ponieważ cokolwiek jest w
jakiejkolwiek ustawie dozwolone lub nakazane, to tym samym nie jest zakazane pod groźbą kary przez ustawę, a więc jest
dopuszczalne (postanowienie SN z dnia 14 stycznia 2004 r., IV KK 200/03, OSNwSK 2004, nr 1, poz. 101).
4.
Podmiot. Występek tworzenia fałszywych dowodów ma charakter powszechny. Jego sprawcą może być każda osoba
zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej.
5.
Znamiona strony podmiotowej. Komentowany występek można popełnić wyłącznie umyślnie, działając z zamiarem
bezpośrednim, o czym przesądzają intencjonalne znamiona "tworzenia fałszywych dowodów", "podstępnych zabiegów" oraz
"kieruje" (por. A. Marek, kom. do art. 235 k.k. (w A. Marek, Kodeks karny..., LEX/el. 2010; L. Tyszkiewicz, kom. do art. 235
k.k. (w Kodeks karny..., red. M. Filar, LEX/el. 2014; zob. także wyrok SN z dnia 17 września 2002 r., IV KK 240/02, LEX nr
74386).
6.
Sankcja karna i tryb ścigania. Występek tworzenia fałszywych dowodów zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat
3. Sąd władny jest zatem, o ile zachodzą ku temu przesłanki, warunkowo umorzyć postępowanie na podstawie treści art. 66
k.k. Możliwe jest także odstąpienie od wymierzenia kary (zob. art. 59 k.k.). Z kolei przepis art. 233 § 5 pkt 2 k.k., który
będzie miał w tym przypadku odpowiednie zastosowanie przez wzgląd na treść art. 237 k.k., stanowi, że sąd może zastosować
nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe
dowody lub swoje inne działania prowadzące do skierowania postępowania karnego przeciwko danej osobie. Warto też dodać,
że sposoby nadzwyczajnego złagodzenia kary określa art. 60 § 6 k.k. Występek tworzenia fałszywych dowodów jest ścigany w
trybie publicznoskargowym.
Zbieg przestępstw i przepisów. Dopuszczalny jest kumulatywny zbieg przepisów art. 235 z art. 234 k.k. (L. Tyszkiewicz,
kom. do art. 235 k.k. (w Kodeks karny..., red. M. Filar, LEX/el. 2014). Możliwy jest także kumulatywny zbieg z art. 231 §
1 lub 2, art. 270 § 1, art. 273 k.k. (M. Mozgawa, kom. do art. 235 k.k. (w Kodeks karny. Praktyczny..., red. M. Mozgawa,
LEX/el. 2014). Należy uznać za możliwy również zbieg art. 235 z art. 212, a także z art. 265 k.k. (T. Razowski, kom. do
art. 232 k.k. (w Kodeks karny. Część szczególna..., red. J. Giezek, LEX/el. 2014).
W judykaturze występuje także pogląd, że przepis art. 235 k.k., z uwagi na jego kierunkowy charakter, powinien być
traktowany jako lex specialis w stosunku do art. 272 k.k. (wyrok SO w Siedlcach z dnia 12 listopada 2013 r., II Ka 360/13,
LEX nr 1717939).
Sporne w literaturze są natomiast wzajemne relacje art. 235 z art. 233 k.k. Trzeba przyjąć, że możliwy jest w tym przypadku
zbieg kumulatywny, tym bardziej że oddaje on całą kryminalną zawartość czynu. Nie wydaje się bowiem trafny pogląd, że
między tymi przepisami zachodzi stosunek pochłaniania (tak B. Kunicka-Michalska (w Kodeks karny. Część szczególna, t. 2,
red. A. Wąsek, 2006, s. 208).
wskazuje się, że może on być postrzegany jako typ kwalifikowany przestępstwa fałszywego oskarżenia z art. 234 k.k. (A.
Wojtaszczyk, W. Wróbel, W. Zontek, Tworzenie fałszywych dowodów i podstępne zabiegi (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki). Działanie sprawcy "oscyluje" bowiem w tym przypadku wokół fałszywego oskarżenia, sprowadzając się jednak do
tworzenia dowodów bądź innych działań (zabiegów), w celu skierowania przeciw danej osobie sensu largo postępowania
karnego.
2.
Przedmiot ochrony. Rodzajowym przedmiotem ochrony jest wymiar sprawiedliwości, a ściślej jego prawidłowe
funkcjonowanie. Przepis ma bowiem zapobiegać prowadzeniu postępowań opartych na fałszywych dowodach. Należy uznać
także, że w dalszej kolejności chronione jest dobre imię osób, przeciwko którym kierowane jest ściganie (K. Wiak, kom. do art.
235 k.k. (w
Kodeks karny..., red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Legalis 2015).Znamiona strony przedmiotowej. Zasadnicza czynność sprawcza w ramach komentowanego występku sprowadza się do
dwóch rodzajów zachowań, tj. tworzenia fałszywych dowodów bądź podejmowania innych podstępnych zabiegów. W
obu tych przypadkach chodzi o czynności prowadzące do wytworzenia nieprawdziwych środków dowodowych (lege non
distinguente przyjąć trzeba, że chodzi tu zarówno o dowody bezpośrednie, jak i pośrednie).
Dowody to wszystkie środki, za pomocą których możliwe jest ustalenie podstawy rozstrzygnięcia w procesie karnym.
Przedmiotem dowodu są przede wszystkim fakty, przy czym fakty znane powszechnie oraz znane z urzędu organowi
prowadzącemu nie wymagają dowodu - art. 168 k.p.k. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 168a k.p.k. (zob. także szerzej
dział V k.p.k.).
Dowody fałszywe to dowody nieprawdziwe pod względem obiektywnym, a ponadto nieprawdziwe także pod względem
subiektywnym.
Podstępne zabiegi to każdego rodzaju czynności dokonane za pomocą podstępu (T. Razowski, kom. do art. 232 k.k. (w
Kodeks karny. Część szczególna..., red. J. Giezek, LEX/el. 2014). Słusznie krytykuje się to znamię w doktrynie, musi bowiem
budzić sprzeciw używanie przez ustawodawcę zwrotów niedookreślonych, co nadwyręża funkcję gwarancyjną prawa karnego,
a także zasadę nullum crimen sine lege certa (K. Wiak, kom. do art. 235 k.k. (w
Kodeks karny..., red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Legalis 2015).
Analizując wzajemne relacje znamion tworzenia fałszywych dowodów i podstępnych zabiegów, należy uznać, że tworzenie
fałszywych dowodów jest jedną z odmian podstępnych zabiegów (A. Herzog, kom. do art. 235 k.k. (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, Legalis 2015).
Nakłanianie do złożenia nieprawdziwych wyjaśnień i tworzenie w ten sposób fałszywych dowodów obciążających po to, by
skierować przeciwko określonej osobie ściganie o przestępstwo, musi być postrzegane jako popełnienie czynu zabronionego z
art. 235 k.k. (postanowienie SN z dnia 13 lipca 2006 r., II KO 10/06, OSNwSK 2006, nr 1, poz. 1416).
Analiza treści art. 235 k.k. prowadzi do wniosku, że nie jest relewantne dla odpowiedzialności karnej to, czy osoba, przeciwko
której skierowane zostało ściganie, była niewinna (A. Marek, kom. do art. 235 k.k. (w
A. Marek, Kodeks karny..., LEX/el. 2010).
Sprawca przestępstwa określonego w art. 235 k.k., podejmując podstępne zabiegi mające na celu skierowanie przeciwko
określonej osobie ścigania o przestępstwo, w tym i przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub
przewinienie dyscyplinarne, może działać osobiście lub pośrednio, tj. przez osobę trzecią (postanowienie SN z dnia 9
lutego 2010 r., II KK 198/09, Biul. SN 2010, nr 4, poz. 18).
Komentowane przestępstwo można popełnić tylko w formie działania i ma ono charakter formalny. Ustawa nie
uzależnia odpowiedzialności karnej od zaistnienia skutku (odmiennie W. Zalewski, kom. do art. 235 k.k. (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013).
Wyłączenie bezprawności. Przepis art. 19a ustawy o Policji wprowadził instytucję tzw. zakupu kontrolowanego, nazywaną
też (niesłusznie) prowokacją policyjną. Instytucja ta stanowi ustawowy kontratyp w relacji do art. 235 k.k. Nie ulega
wątpliwości, że np. dokonanie w sposób niejawny nabycia przedmiotów, którymi obrót jest zabroniony bądź znacznie przez
ustawę ograniczony, ma na celu skierowanie przeciwko określonej osobie ścigania o przestępstwo i przez niejawność sposobu
działania jest zabiegiem podstępnym, przy czym ma to miejsce z woli ustawodawcy. To na skutek zezwolenia zawartego w art.
19a ustawy o Policji czyn taki, w warunkach określonych tym przepisem, nie stanowi przestępstwa, ponieważ cokolwiek jest w
jakiejkolwiek ustawie dozwolone lub nakazane, to tym samym nie jest zakazane pod groźbą kary przez ustawę, a więc jest
dopuszczalne (postanowienie SN z dnia 14 stycznia 2004 r., IV KK 200/03, OSNwSK 2004, nr 1, poz. 101).
4.
Podmiot. Występek tworzenia fałszywych dowodów ma charakter powszechny. Jego sprawcą może być każda osoba
zdolna do ponoszenia odpowiedzialności karnej.
5.
Znamiona strony podmiotowej. Komentowany występek można popełnić wyłącznie umyślnie, działając z zamiarem
bezpośrednim, o czym przesądzają intencjonalne znamiona "tworzenia fałszywych dowodów", "podstępnych zabiegów" oraz
"kieruje" (por. A. Marek, kom. do art. 235 k.k. (w
A. Marek, Kodeks karny..., LEX/el. 2010; L. Tyszkiewicz, kom. do art. 235 k.k. (w
Kodeks karny..., red. M. Filar, LEX/el. 2014; zob. także wyrok SN z dnia 17 września 2002 r., IV KK 240/02, LEX nr 74386).
6.
Sankcja karna i tryb ścigania. Występek tworzenia fałszywych dowodów zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat
3. Sąd władny jest zatem, o ile zachodzą ku temu przesłanki, warunkowo umorzyć postępowanie na podstawie treści art. 66
k.k. Możliwe jest także odstąpienie od wymierzenia kary (zob. art. 59 k.k.). Z kolei przepis art. 233 § 5 pkt 2 k.k., który
będzie miał w tym przypadku odpowiednie zastosowanie przez wzgląd na treść art. 237 k.k., stanowi, że sąd może zastosować
nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe
dowody lub swoje inne działania prowadzące do skierowania postępowania karnego przeciwko danej osobie. Warto też dodać,
że sposoby nadzwyczajnego złagodzenia kary określa art. 60 § 6 k.k. Występek tworzenia fałszywych dowodów jest ścigany w
trybie publicznoskargowym.
Zbieg przestępstw i przepisów. Dopuszczalny jest kumulatywny zbieg przepisów art. 235 z art. 234 k.k. (L. Tyszkiewicz,
kom. do art. 235 k.k. (w
Kodeks karny..., red. M. Filar, LEX/el. 2014). Możliwy jest także kumulatywny zbieg z art. 231 § 1 lub 2, art. 270 § 1, art. 273 k.k. (M. Mozgawa, kom. do art. 235 k.k. (w
Kodeks karny. Praktyczny..., red. M. Mozgawa, LEX/el. 2014). Należy uznać za możliwy również zbieg art. 235 z art. 212, a także z art. 265 k.k. (T. Razowski, kom. do
art. 232 k.k. (w
Kodeks karny. Część szczególna..., red. J. Giezek, LEX/el. 2014).W judykaturze występuje także pogląd, że przepis art. 235 k.k., z uwagi na jego kierunkowy charakter, powinien być
traktowany jako lex specialis w stosunku do art. 272 k.k. (wyrok SO w Siedlcach z dnia 12 listopada 2013 r., II Ka 360/13,
LEX nr 1717939).
Sporne w literaturze są natomiast wzajemne relacje art. 235 z art. 233 k.k. Trzeba przyjąć, że możliwy jest w tym przypadku
zbieg kumulatywny, tym bardziej że oddaje on całą kryminalną zawartość czynu. Nie wydaje się bowiem trafny pogląd, że
między tymi przepisami zachodzi stosunek pochłaniania (tak B. Kunicka-Michalska (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. A. Wąsek, 2006, s. 208).