Uwagi wstępne. Komentowany przepis penalizuje zachowania polegające na niepodporządkowaniu się orzeczeniom wydanym
przez sąd. Ma zatem za zadanie wymuszenie obowiązku respektowania orzeczeń sądowych, dlatego pełni ważną funkcję,
zapewniając poszanowanie powagi samego sądu, jak i jego orzeczeń. Treść przepisu w istocie zdaje się niestety pośrednio
uzależniona od aktualnego brzmienia przepisów części ogólnej k.k., przepis ulega bowiem regularnym modyfikacjom,
przebiegającym głównie w kierunku stopniowego rozszerzenia go na kolejne środki karne, oraz zmianom implikowanym
modyfikacjami części ogólnej k.k. Warto w tym miejscu wskazać, że - w stosunku do wersji pierwotnej- przepis ulegał dotąd
zmianom sześciokrotnie. Ostatnie zmiany, o charakterze dostosowawczym, wprowadzone zostały nowelą z dnia 20 lutego 2015
r. W dalszym ciągu jednak przepis nie penalizuje zachowania polegającego na nieprzestrzeganiu środka karnego w postaci
pozbawienia praw publicznych mimo stosownych postulatów wyrażanych w doktrynie (por. J. Lachowski, Pozbawienie praw
publicznych w kodeksie karnym, Prok. i Pr. 2003, nr 10, s. 51 i n.; A. Marek, kom. do art. 244 k.k. (w
A. Marek, Kodeks
karny..., LEX/el. 2010).
2.
Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony przepisu art. 244 k.k. jest wymiar sprawiedliwości (rodzajowy przedmiot ochrony).
Chodzi tu o orzeczenie każdego sądu (cywilnego, administracyjnego lub karnego), które zawiera zakaz określonej w nim
działalności, de facto niezależnie od podstawy prawnej, na której został wydany. Przepis nie zawęża bowiem swojego stosowania
wyłącznie do orzeczeń wydanych na podstawie treści art. 39 i n. k.k. Jak słusznie wskazuje się w judykaturze, redakcja art.
244 k.k. sugeruje, że chodzi o każdy obowiązek o treści określonej w hipotezie tego przepisu, o ile wynika on z orzeczenia sądu
- niezależnie od tego, czy jest orzeczony jako środek karny z art. 39 i n. k.k., czy też na innej podstawie prawnej, w tym jako
środek probacyjny z art. 72 § 1 k.k. (por. wyrok SN z dnia 21 listopada 2012 r., III KK 42/12, LEX nr 1252719).
3.
Znamiona strony przedmiotowej. Czynność sprawcza występku z art. 244 k.k. sprowadza się do trzech form, mianowicie:
1) niestosowania się do orzeczonego przez sąd zakazu, obowiązku lub nakazu;
2) współdziałania z osobą, wobec której orzeczono zakaz, obowiązek lub nakaz;
3) niewykonania zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia w sposób w nim przewidziany.
Dla bytu przestępstwa wystarczające jest jednorazowe zachowanie sprzeczne z orzeczeniem sądu. Akceptacji wymaga
stanowisko, że gdy prawomocnym wyrokiem orzeczono wobec sprawcy przestępstwa jeden ze środków karnych wymienionych
w treści art. 244 k.k. i w czasie stosowania tego środka sprawca się do niego nie stosował, to fakt, że w dacie orzekania za
przestępstwo z art. 244 k.k. nastąpiło już zatarcie skazania, którym ów środek karny nałożono, nie oznacza, że zespół znamion
przestępstwa z art. 244 k.k. się zdekompletował (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2010 r., V KK 10/10, LEX nr 583931).
Odnośnie do poszczególnych nakazów, zakazów i obowiązku zob. w szczególności komentarz do art. 41-42, 43b, 215 k.k. oraz
art. 197 k.k.w.
Przestępstwo z art. 244 k.k. to przestępstwo formalne, możliwe do popełnienia zarówno w formie działania, jak i zaniechania.
4.
Podmiot. Podmiotem przestępstwa może być osoba, której dotyczy zakaz lub nakaz wymieniony w treści przepisu, a także
osoby odpowiedzialne za wykonanie zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia oraz osoby z nimi współdziałające. Powyższe
oznacza, że przepis należy do katalogu przestępstw indywidualnych.
5.
Znamiona strony podmiotowej. Występek z art. 244 k.k. można popełnić wyłącznie umyślnie, działając z zamiarem
bezpośrednim lub ewentualnym (postanowienie SN z dnia 5 lutego 2009 r., II KK 254/08, LEX nr 486550). Znamiona
komentowanego przestępstwa są spełnione, jeśli zakaz, do którego sprawca się nie stosuje, został orzeczony przez sąd
prawomocnie. Wymaga to w konsekwencji ustalenia świadomości sprawcy co do uprawomocnienia się orzeczonego zakazu (tak
wyrok SN z dnia 17 stycznia 2003 r., WA 75/02, OSNKW 2003, nr 5-6, poz. 44).
6.
Sankcja karna i tryb ścigania. Występek ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat 3. Sąd władny jest zatem, o
ile zachodzą ku temu przesłanki, warunkowo umorzyć postępowanie na podstawie treści art. 66 k.k. Możliwe jest także
odstąpienie od wymierzenia kary (zob. art. 59 k.k.). Ściganie odbywa się z urzędu (w trybie publicznoskargowym).
7.
Zbieg przestępstw i przepisów. Najdonioślejszym problemem, jaki wyłonił się na tle stosowania art. 244 k.k., jest jego
relacja do art. 178a § 4 k.k. Należy tu podzielić pogląd SN, że między art. 178a § 4 in fine a art. 244 k.k. nie zachodzi
kumulatywny zbieg przepisów ustawy w rozumieniu art. 11 § 2 k.k. (wyrok SN z dnia 19 stycznia 2012 r., I KZP 22/11, OSNKW
2012, nr 1, poz. 6). Nie budzi bowiem wątpliwości, że opis czynu zabronionego zawarty w znamionach art. 244 k.k. w zakresie
dotyczącym niestosowania się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów zawiera się w znamionach art. 178a §
1 i 4 k.k., w części opisującej prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości w okresie obowiązywania orzeczonego
przez sąd zakazu prowadzenia takich pojazdów, w związku ze skazaniem za przestępstwo. W konsekwencji zachowania
naruszającego treść art. 178a § 1 k.k. w sytuacji, gdy sprawca nie zastosował się do orzeczonego środka karnego opisanego
wyżej i jednocześnie był wcześniej prawomocnie skazany m.in. za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości,
może dojść do zbiegu podstaw stosowania § 4 art. 178a k.k. (wyrok SN z dnia 8 października 2013 r., III KK 229/13, LEX nr
1375214).
Przepis art. 47 pr. pras. stanowi lex specialis wobec art. 244 k.k. w zakresie niewykonania przez redaktora naczelnego
dziennika zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia w prasie (K. Wiak, kom. do art. 244 (w Kodeks karny..., red. A.
Grześkowiak, K. Wiak, Legalis 2015).
Należy przyjąć dopuszczalność zbiegu art. 244 z art. 244a § 1 i 2 k.k
przez sąd. Ma zatem za zadanie wymuszenie obowiązku respektowania orzeczeń sądowych, dlatego pełni ważną funkcję,
zapewniając poszanowanie powagi samego sądu, jak i jego orzeczeń. Treść przepisu w istocie zdaje się niestety pośrednio
uzależniona od aktualnego brzmienia przepisów części ogólnej k.k., przepis ulega bowiem regularnym modyfikacjom,
przebiegającym głównie w kierunku stopniowego rozszerzenia go na kolejne środki karne, oraz zmianom implikowanym
modyfikacjami części ogólnej k.k. Warto w tym miejscu wskazać, że - w stosunku do wersji pierwotnej- przepis ulegał dotąd
zmianom sześciokrotnie. Ostatnie zmiany, o charakterze dostosowawczym, wprowadzone zostały nowelą z dnia 20 lutego 2015
r. W dalszym ciągu jednak przepis nie penalizuje zachowania polegającego na nieprzestrzeganiu środka karnego w postaci
pozbawienia praw publicznych mimo stosownych postulatów wyrażanych w doktrynie (por. J. Lachowski, Pozbawienie praw
publicznych w kodeksie karnym, Prok. i Pr. 2003, nr 10, s. 51 i n.; A. Marek, kom. do art. 244 k.k. (w
A. Marek, Kodeks karny..., LEX/el. 2010).
2.
Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony przepisu art. 244 k.k. jest wymiar sprawiedliwości (rodzajowy przedmiot ochrony).
Chodzi tu o orzeczenie każdego sądu (cywilnego, administracyjnego lub karnego), które zawiera zakaz określonej w nim
działalności, de facto niezależnie od podstawy prawnej, na której został wydany. Przepis nie zawęża bowiem swojego stosowania
wyłącznie do orzeczeń wydanych na podstawie treści art. 39 i n. k.k. Jak słusznie wskazuje się w judykaturze, redakcja art.
244 k.k. sugeruje, że chodzi o każdy obowiązek o treści określonej w hipotezie tego przepisu, o ile wynika on z orzeczenia sądu
- niezależnie od tego, czy jest orzeczony jako środek karny z art. 39 i n. k.k., czy też na innej podstawie prawnej, w tym jako
środek probacyjny z art. 72 § 1 k.k. (por. wyrok SN z dnia 21 listopada 2012 r., III KK 42/12, LEX nr 1252719).
3.
Znamiona strony przedmiotowej. Czynność sprawcza występku z art. 244 k.k. sprowadza się do trzech form, mianowicie:
1) niestosowania się do orzeczonego przez sąd zakazu, obowiązku lub nakazu;
2) współdziałania z osobą, wobec której orzeczono zakaz, obowiązek lub nakaz;
3) niewykonania zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia w sposób w nim przewidziany.
Dla bytu przestępstwa wystarczające jest jednorazowe zachowanie sprzeczne z orzeczeniem sądu. Akceptacji wymaga
stanowisko, że gdy prawomocnym wyrokiem orzeczono wobec sprawcy przestępstwa jeden ze środków karnych wymienionych
w treści art. 244 k.k. i w czasie stosowania tego środka sprawca się do niego nie stosował, to fakt, że w dacie orzekania za
przestępstwo z art. 244 k.k. nastąpiło już zatarcie skazania, którym ów środek karny nałożono, nie oznacza, że zespół znamion
przestępstwa z art. 244 k.k. się zdekompletował (wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2010 r., V KK 10/10, LEX nr 583931).
Odnośnie do poszczególnych nakazów, zakazów i obowiązku zob. w szczególności komentarz do art. 41-42, 43b, 215 k.k. oraz
art. 197 k.k.w.
Przestępstwo z art. 244 k.k. to przestępstwo formalne, możliwe do popełnienia zarówno w formie działania, jak i zaniechania.
4.
Podmiot. Podmiotem przestępstwa może być osoba, której dotyczy zakaz lub nakaz wymieniony w treści przepisu, a także
osoby odpowiedzialne za wykonanie zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia oraz osoby z nimi współdziałające. Powyższe
oznacza, że przepis należy do katalogu przestępstw indywidualnych.
5.
Znamiona strony podmiotowej. Występek z art. 244 k.k. można popełnić wyłącznie umyślnie, działając z zamiarem
bezpośrednim lub ewentualnym (postanowienie SN z dnia 5 lutego 2009 r., II KK 254/08, LEX nr 486550). Znamiona
komentowanego przestępstwa są spełnione, jeśli zakaz, do którego sprawca się nie stosuje, został orzeczony przez sąd
prawomocnie. Wymaga to w konsekwencji ustalenia świadomości sprawcy co do uprawomocnienia się orzeczonego zakazu (tak
wyrok SN z dnia 17 stycznia 2003 r., WA 75/02, OSNKW 2003, nr 5-6, poz. 44).
6.
Sankcja karna i tryb ścigania. Występek ten zagrożony jest karą pozbawienia wolności do lat 3. Sąd władny jest zatem, o
ile zachodzą ku temu przesłanki, warunkowo umorzyć postępowanie na podstawie treści art. 66 k.k. Możliwe jest także
odstąpienie od wymierzenia kary (zob. art. 59 k.k.). Ściganie odbywa się z urzędu (w trybie publicznoskargowym).
7.
Zbieg przestępstw i przepisów. Najdonioślejszym problemem, jaki wyłonił się na tle stosowania art. 244 k.k., jest jego
relacja do art. 178a § 4 k.k. Należy tu podzielić pogląd SN, że między art. 178a § 4 in fine a art. 244 k.k. nie zachodzi
kumulatywny zbieg przepisów ustawy w rozumieniu art. 11 § 2 k.k. (wyrok SN z dnia 19 stycznia 2012 r., I KZP 22/11, OSNKW
2012, nr 1, poz. 6). Nie budzi bowiem wątpliwości, że opis czynu zabronionego zawarty w znamionach art. 244 k.k. w zakresie
dotyczącym niestosowania się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów zawiera się w znamionach art. 178a §
1 i 4 k.k., w części opisującej prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości w okresie obowiązywania orzeczonego
przez sąd zakazu prowadzenia takich pojazdów, w związku ze skazaniem za przestępstwo. W konsekwencji zachowania
naruszającego treść art. 178a § 1 k.k. w sytuacji, gdy sprawca nie zastosował się do orzeczonego środka karnego opisanego
wyżej i jednocześnie był wcześniej prawomocnie skazany m.in. za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości,
może dojść do zbiegu podstaw stosowania § 4 art. 178a k.k. (wyrok SN z dnia 8 października 2013 r., III KK 229/13, LEX nr
1375214).
Przepis art. 47 pr. pras. stanowi lex specialis wobec art. 244 k.k. w zakresie niewykonania przez redaktora naczelnego
dziennika zarządzenia sądu o ogłoszeniu orzeczenia w prasie (K. Wiak, kom. do art. 244 (w
Kodeks karny..., red. A. Grześkowiak, K. Wiak, Legalis 2015).
Należy przyjąć dopuszczalność zbiegu art. 244 z art. 244a § 1 i 2 k.k