Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony jest porządek publiczny wyrażający się w zabezpieczeniu społeczeństwa przed
zorganizowaną przestępczością.
2.
Podmiot. Przestępstwo ma charakter powszechny.
3.
Strona podmiotowa. Przestępstwa z art. 258 k.k. § 1 i 2 mogą był popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i
ewentualnym. Sprawca musi mieć świadomość (i co najmniej godzić się z tym), że grupa lub związek, do których przynależy,
mają na celu popełnianie przestępstw (por. wyrok SN z dnia 28 marca 2014 r., III KK 443/13, LEX nr 1458680).
Zakładanie grupy lub związku i kierowanie nimi wymaga zamiaru bezpośredniego.
4.
Strona przedmiotowa. Zorganizowana grupa cechuje się pewną strukturą, uporządkowaniem, występowaniem
określonych ról w ramach struktury, wspólnym planowaniem, zdobywaniem i przysposabianiem środków, poczuciem więzi i
wspólnoty pomiędzy członkami grupy. Zorganizowana grupa jest czymś bardziej zaawansowanym niż współsprawstwo.
Zawiązuje się ona w celu popełnienia co najmniej jednego przestępstwa (por. wyrok SN z dnia 16 stycznia 2008 r., IV KK
389/07, LEX nr 346607).
W orzecznictwie wyraża się pogląd, że zorganizowana grupa nie musi mieć kierownictwa, wystarczą struktury poziome (zob.
wyrok SA w Białymstoku z dnia 19 marca 2015 r., II AKa 28/15, LEX nr 1663035; odmiennie SA w Gdańsku w wyroku z dnia
28 sierpnia 2012 r., II AKa 202/12, LEX nr 1236101). Nie ulega jednak wątpliwości, że zorganizowanie grupy wymaga pewnej
formy kierownictwa czy koordynacji. W przeciwnym razie może zajść inna forma współuczestnictwa, np. współsprawstwo (zob.
M. Bojarski (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 774 i n.). Osoby biorące udział w grupie mogą zmienić swoje
role (wyrok SN z dnia 13 listopada 2013 r., II KK 170/13, LEX nr 1391704), czyli popełniać poszczególne przestępstwa w
różnych konfiguracjach (np. raz dana osoba jest kierowcą, raz dokonuje włamania) i niekoniecznie przy udziale wszystkich
członków grupy. Nie jest wymagane, aby wszyscy członkowie grupy wzajemnie się znali, brak wiedzy na temat tożsamości
innych osób może być zresztą zabezpieczeniem przed rozbiciem grupy w razie zatrzymania niektórych jej członków. Istotna
jest jednak akceptacja danej osoby jako członka grupy przynajmniej przez osoby decydujące o jej składzie (zob. wyrok SN z
dnia 24 marca 2010 r., II KK 199/09, OSNwSK 2010, nr 1, poz. 635).
Zorganizowanie grupy powinno się odbyć w celu popełnienia przestępstwa. Udział w grupie zorganizowanej w innych
celach (religijnych, sportowych, towarzyskich), której członkowie popełnili przestępstwo, nie wyczerpuje znamion art. 258 k.k.
Popełnianie przestępstw przez zorganizowaną grupę może mieć charakter stały lub zależny od okazji (zob. postanowienie SN z
dnia 28 października 2004 r., II KK 67/04, LEX nr 141305).
Zorganizowana grupa musi składać się z minimum trzech osób.
Udział w zorganizowanej grupie ma charakter formalny, nie jest zatem wymagane, aby sprawca popełnił w niej inne
przestępstwo. Wystarczy, że poddaje się on panującej w grupie dyscyplinie i jest gotowy do uczestniczenia w prowadzonej
działalności przestępczej (wyrok z dnia 31 października 2013 r., II AKa 175/13, LEX nr 1416249). Nie zawsze jednak osoby
wykonujące zadania zlecone przez zorganizowaną grupę będą odpowiadały za czyn z art. 258 k.k., istotna jest bowiem
świadomość działania w zorganizowanych strukturach i celu działania grupy (wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2013 r., V KK 405/12,
LEX nr 1314496).
Związek jest bardziej zaawansowaną formą powiązań niż zorganizowana grupa. W orzecznictwie przyjmuje się, że cechują go
trwała struktura organizacyjna, dyscyplina i kierownictwo charakteryzujące się możliwością wydawania poleceń, których
niewykonanie wiąże się z określonymi sankcjami (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 14 października 1999 r., II AKa 221/99,
LEX nr 590565). Tak jak w przypadku zorganizowanej grupy związek musi składać się z minimum trzech osób.
Jest to przestępstwo trwałe, które zostaje popełnione w określonym przedziale czasowym (wyrok SN z dnia 8 lutego 2011
r., IV KK 124/10, OSNwSK 2011, nr 1, poz. 289). Pominięcie jakiegoś okresu rodzi konsekwencje procesowe w zakresie powagi
rzeczy osądzonej. Z uwagi na trwały charakter przestępstwa nie znajduje zastosowania konstrukcja czynu ciągłego z art. 12
k.k.
Jeśli w ramach grupy lub związku dojdzie do popełnienia przestępstwa, będzie ono miało charakter odrębny od
udziału w grupie. Nie mamy tu do czynienia z czynem współukaranym.
Typ kwalifikowany przestępstwa zachodzi w sytuacji, kiedy zorganizowana grupa lub związek mają charakter zbrojny, co
zdaniem SN (wyrok z dnia 6 maja 2003 r., V KK 193/02, LEX nr 78390) oznacza, że "w działalności przestępczej owa grupa
używa broni lub zakłada jej użycie w przyszłości i w tym celu broń posiada bądź ją gromadzi". Nie można mówić o zbrojnym
charakterze grupy przy korzystaniu z broni przez niektórych członków poza dokonanymi uzgodnieniami. Jednak nie każdy
sprawca czynu musi mieć broń do dyspozycji czy posługiwać się nią, wystarczy, że godzi się na to, że mają ją lub posługują się
nią inni członkowie grupy.
Formalny charakter ma także przestępstwo zakładania zorganizowanej grupy lub związku i kierowania nimi.
Zakładanie związku to jego zorganizowanie, zapoczątkowanie, zbudowanie (zob. Słownik..., t. 3, 1998, s. 864). Za zakładanie
może odpowiadać nie tylko osoba, która wystąpiła z taką inicjatywą, lecz także te osoby, które pomogły w jej zrealizowaniu (M.
Bojarski (w System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 780).
Odpowiadać na podstawie § 3 za kierowanie grupą może także osoba, która jej nie zakładała.
Kierowanie grupą przestępczą polega na podejmowaniu kluczowych decyzji dotyczących funkcjonowania grupy oraz
wydawania poleceń jej członkom. Atrybutem osoby kierującej może być także uprawnienie do karania członków grupy,
wykluczania ich z grupy itp.
5.
Zbieg przepisów. Jeśli w ramach działalności zorganizowanej grupy lub związku dojdzie do popełnienia przestępstwa,
pozostawać będzie ono w realnym zbiegu z art. 258 k.k. z uwagi na formalny charakter tego przestępstwa (zob. wyrok SN z
dnia 22 maja 2007 r., WA 15/07, LEX nr 311181).
zorganizowaną przestępczością.
2.
Podmiot. Przestępstwo ma charakter powszechny.
3.
Strona podmiotowa. Przestępstwa z art. 258 k.k. § 1 i 2 mogą był popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i
ewentualnym. Sprawca musi mieć świadomość (i co najmniej godzić się z tym), że grupa lub związek, do których przynależy,
mają na celu popełnianie przestępstw (por. wyrok SN z dnia 28 marca 2014 r., III KK 443/13, LEX nr 1458680).
Zakładanie grupy lub związku i kierowanie nimi wymaga zamiaru bezpośredniego.
4.
Strona przedmiotowa. Zorganizowana grupa cechuje się pewną strukturą, uporządkowaniem, występowaniem
określonych ról w ramach struktury, wspólnym planowaniem, zdobywaniem i przysposabianiem środków, poczuciem więzi i
wspólnoty pomiędzy członkami grupy. Zorganizowana grupa jest czymś bardziej zaawansowanym niż współsprawstwo.
Zawiązuje się ona w celu popełnienia co najmniej jednego przestępstwa (por. wyrok SN z dnia 16 stycznia 2008 r., IV KK
389/07, LEX nr 346607).
W orzecznictwie wyraża się pogląd, że zorganizowana grupa nie musi mieć kierownictwa, wystarczą struktury poziome (zob.
wyrok SA w Białymstoku z dnia 19 marca 2015 r., II AKa 28/15, LEX nr 1663035; odmiennie SA w Gdańsku w wyroku z dnia
28 sierpnia 2012 r., II AKa 202/12, LEX nr 1236101). Nie ulega jednak wątpliwości, że zorganizowanie grupy wymaga pewnej
formy kierownictwa czy koordynacji. W przeciwnym razie może zajść inna forma współuczestnictwa, np. współsprawstwo (zob.
M. Bojarski (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 774 i n.). Osoby biorące udział w grupie mogą zmienić swoje role (wyrok SN z dnia 13 listopada 2013 r., II KK 170/13, LEX nr 1391704), czyli popełniać poszczególne przestępstwa w
różnych konfiguracjach (np. raz dana osoba jest kierowcą, raz dokonuje włamania) i niekoniecznie przy udziale wszystkich
członków grupy. Nie jest wymagane, aby wszyscy członkowie grupy wzajemnie się znali, brak wiedzy na temat tożsamości
innych osób może być zresztą zabezpieczeniem przed rozbiciem grupy w razie zatrzymania niektórych jej członków. Istotna
jest jednak akceptacja danej osoby jako członka grupy przynajmniej przez osoby decydujące o jej składzie (zob. wyrok SN z
dnia 24 marca 2010 r., II KK 199/09, OSNwSK 2010, nr 1, poz. 635).
Zorganizowanie grupy powinno się odbyć w celu popełnienia przestępstwa. Udział w grupie zorganizowanej w innych
celach (religijnych, sportowych, towarzyskich), której członkowie popełnili przestępstwo, nie wyczerpuje znamion art. 258 k.k.
Popełnianie przestępstw przez zorganizowaną grupę może mieć charakter stały lub zależny od okazji (zob. postanowienie SN z
dnia 28 października 2004 r., II KK 67/04, LEX nr 141305).
Zorganizowana grupa musi składać się z minimum trzech osób.
Udział w zorganizowanej grupie ma charakter formalny, nie jest zatem wymagane, aby sprawca popełnił w niej inne
przestępstwo. Wystarczy, że poddaje się on panującej w grupie dyscyplinie i jest gotowy do uczestniczenia w prowadzonej
działalności przestępczej (wyrok z dnia 31 października 2013 r., II AKa 175/13, LEX nr 1416249). Nie zawsze jednak osoby
wykonujące zadania zlecone przez zorganizowaną grupę będą odpowiadały za czyn z art. 258 k.k., istotna jest bowiem
świadomość działania w zorganizowanych strukturach i celu działania grupy (wyrok SN z dnia 23 kwietnia 2013 r., V KK 405/12,
LEX nr 1314496).
Związek jest bardziej zaawansowaną formą powiązań niż zorganizowana grupa. W orzecznictwie przyjmuje się, że cechują go
trwała struktura organizacyjna, dyscyplina i kierownictwo charakteryzujące się możliwością wydawania poleceń, których
niewykonanie wiąże się z określonymi sankcjami (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 14 października 1999 r., II AKa 221/99,
LEX nr 590565). Tak jak w przypadku zorganizowanej grupy związek musi składać się z minimum trzech osób.
Jest to przestępstwo trwałe, które zostaje popełnione w określonym przedziale czasowym (wyrok SN z dnia 8 lutego 2011
r., IV KK 124/10, OSNwSK 2011, nr 1, poz. 289). Pominięcie jakiegoś okresu rodzi konsekwencje procesowe w zakresie powagi
rzeczy osądzonej. Z uwagi na trwały charakter przestępstwa nie znajduje zastosowania konstrukcja czynu ciągłego z art. 12
k.k.
Jeśli w ramach grupy lub związku dojdzie do popełnienia przestępstwa, będzie ono miało charakter odrębny od
udziału w grupie. Nie mamy tu do czynienia z czynem współukaranym.
Typ kwalifikowany przestępstwa zachodzi w sytuacji, kiedy zorganizowana grupa lub związek mają charakter zbrojny, co
zdaniem SN (wyrok z dnia 6 maja 2003 r., V KK 193/02, LEX nr 78390) oznacza, że "w działalności przestępczej owa grupa
używa broni lub zakłada jej użycie w przyszłości i w tym celu broń posiada bądź ją gromadzi". Nie można mówić o zbrojnym
charakterze grupy przy korzystaniu z broni przez niektórych członków poza dokonanymi uzgodnieniami. Jednak nie każdy
sprawca czynu musi mieć broń do dyspozycji czy posługiwać się nią, wystarczy, że godzi się na to, że mają ją lub posługują się
nią inni członkowie grupy.
Formalny charakter ma także przestępstwo zakładania zorganizowanej grupy lub związku i kierowania nimi.
Zakładanie związku to jego zorganizowanie, zapoczątkowanie, zbudowanie (zob. Słownik..., t. 3, 1998, s. 864). Za zakładanie
może odpowiadać nie tylko osoba, która wystąpiła z taką inicjatywą, lecz także te osoby, które pomogły w jej zrealizowaniu (M.
Bojarski (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 780).Odpowiadać na podstawie § 3 za kierowanie grupą może także osoba, która jej nie zakładała.
Kierowanie grupą przestępczą polega na podejmowaniu kluczowych decyzji dotyczących funkcjonowania grupy oraz
wydawania poleceń jej członkom. Atrybutem osoby kierującej może być także uprawnienie do karania członków grupy,
wykluczania ich z grupy itp.
5.
Zbieg przepisów. Jeśli w ramach działalności zorganizowanej grupy lub związku dojdzie do popełnienia przestępstwa,
pozostawać będzie ono w realnym zbiegu z art. 258 k.k. z uwagi na formalny charakter tego przestępstwa (zob. wyrok SN z
dnia 22 maja 2007 r., WA 15/07, LEX nr 311181).