1.
Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony jest wiarygodność dokumentów na płaszczyźnie ich zawartości, treści.
2.
Podmiot. Przestępstwo ma charakter indywidualny, mogą je popełnić tylko funkcjonariusz publiczny lub inna osoba
uprawniona do wystawienia dokumentu.
Definicje funkcjonariusza publicznego zawiera art. 115 § 13 k.k. (zob. komentarz do tego przepisu).
Osoba uprawniona do wystawienia to taka, która ma w obrocie prawnym upoważnienie do wystawienia dokumentu
wynikające w szczególności z ustawy czy rozporządzenia. Zdaniem SN chodzi o taki podmiot, który na mocy ściśle określonej,
szczególnej delegacji wynikającej z przepisów prawa wystawia na rzecz innej osoby dokument odnośnie do okoliczności
mających znaczenie prawne (wyrok SN z dnia 18 kwietnia 2013 r., II KK 97/13, LEX nr 1299165). Pojęcie osoby uprawnionej
rozumiane jest w doktrynie także szerzej, ze wskazaniem, że uprawnienie może wynikać również z czynności cywilnoprawnych,
np. pełnomocnictwa czy umowy (zob. J. Piórkowska-Flieger (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 1034-1037;
A. Herzog (w Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 1688).
3.
Strona podmiotowa. Przestępstwo z art. 271 § 1 i 2 k.k. może być popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i
ewentualnym. Przestępstwo z art. 271 § 3 k.k. może być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim kierunkowym.
4.
Strona przedmiotowa. Poświadczeniem nieprawdy jest zawarcie w treści dokumentu stwierdzeń obiektywnie
nieprawdziwych, niezgodnych z rzeczywistością. Poświadczyć nieprawdę można tylko w odniesieniu do okoliczności
dających się ocenić w kategorii prawdy i fałszu. Nie będzie zatem takim poświadczeniem wyrażenie przypuszczenia, prognozy
czy subiektywnej opinii o innej osobie. Poświadczenie takie może polegać na podaniu okoliczności, które nie miały miejsca,
zatajeniu tych, które rzeczywiście zaistniały, lub też zniekształceniu tych drugich.
Poświadczenie takie ma być zawarte w dokumencie. Nie wyczerpuje zatem znamion czynu zabronionego samo wydanie
dokumentu osobie nieuprawnionej.
Trafnie przyjął SN (uchwała z dnia 14 kwietnia 2015 r., SNO 14/15, LEX nr 1681523), że: "Przestępstwo fałszu
intelektualnego z art. 271 k.k. musi być ukierunkowane na poświadczenie nieprawdy co do "okoliczności mającej
znaczenie prawne", a więc ustalenia wymaga to, czy w okolicznościach danej sprawy wykreślenie lub dopisanie fragmentu
protokołu rozprawy mogło mieć istotniejszego znaczenia prawne".
Aby doszło do realizacji znamion przestępstwa, funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia
dokumentu muszą działać w ramach swoich uprawnień lub obowiązków (uchwała SN z dnia 14 kwietnia 2015 r., SNO
14/15, LEX nr 1681523).
Wystawienie dokumentu należy odróżnić od jego sporządzenia. To drugie może mieć miejsce we własnym imieniu i we
własnej sprawie i nie przysługuje mu w związku z tym cecha zaufania publicznego (wyrok SN z dnia 23 lutego 2012 r., III KK
375/11, LEX nr 1167619). Dlatego np. złożenia pisemnego oświadczenia, że nie było się w przeszłości karanym, nie wyczerpuje
znamion art. 271 § 1 k.k. (postanowienie SN z dnia 30 lipca 2008 r., II KK 68/08, OSNKW 2008, nr 10, poz. 84).
Nie jest wystawieniem dokumentu w rozumieniu art. 271 § 1 k.k. zawarcie umowy cywilnoprawnej, uprawnienie do wystawienia
dokumentu nie oznacza bowiem ogólnej możliwości uczestniczenia w czynnościach cywilnoprawnych (zob. wyrok SN z dnia 26
marca 2015 r., IV KK 422/14, LEX nr 1666906). Dokument w rozumieniu art. 271 k.k. powinien cechować się walorem
zaufania publicznego. Strona stosunku cywilnoprawnego nie może być zatem sprawcą przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. w
zakresie sporządzonych przez nią dokumentów odnoszących się do zawarcia, zmiany lub ustania tego stosunku (wyrok SN z
dnia 16 grudnia 2010 r., IV KK 379/10, LEX nr 844505).
Poświadczeniem nieprawdy w rozumieniu art. 271 k.k. jest wystawienie zaświadczenia o stanie zdrowia pacjenta bez poddania
go badaniom lekarskim (zob. wyrok SN z dnia 7 października 2011 r., III KK 29/11, LEX nr 1044029).
Definicję dokumentu zawiera art. 115 § 14 k.k. W orzecznictwie wskazuje się jednak, że pojęcie dokumentu użyte w
treści art. 271 § 1 k.k. jest węższe niż definicja zawarta w art. 115 § 14 k.k. (zob. wyrok SA w Łodzi z dnia 8 października
2013 r., II AKa 147/13, LEX nr 1383466).
Nie są objęte zakresem art. 271 § 1 k.k. dokumenty mające jedynie znaczenie wewnętrzne, niewywierające skutków prawnych
na zewnątrz, w sferze publicznej (zob. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2014 r., II AKa 366/14, LEX nr 1630918), np.
dokumenty rozliczające podróże służbowe (postanowienie SN z dnia 8 lutego 2005 r., III KK 154/04, OSNwSK 2005, nr 1, poz.
315). Por. jednak wyrok SN z dnia 20 kwietnia 2005 r., III KK 206/04, LEX nr 151674.
Odnośnie do wypadku mniejszej wagi zob. komentarz do art. 270 § 2a k.k.
Artykuł 271 § 3 k.k. przewiduje typ kwalifikowany przestępstwa w sytuacji, gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej lub osobistej.
Korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego (art. 115 § 4 k.k.). Sprawca typu
kwalifikowanego nie musi zatem działać w celu osiągnięcia korzyści dla siebie.
Co do pojęcia korzyści majątkowej i osobistej zob. komentarz do art. 115 § 4 k.k.
5.
Zbieg przepisów. Może mieć miejsce kumulatywny zbieg art. 271 § 1 oraz art. 233 § 4 k.k. (zob. postanowienie SN z dnia
23 września 2008 r., I KZP 18/08, OSNKW 2008, nr 10, poz. 79).
Nie zachodzi kwalifikacja kumulatywna art. 271 § 1 k.k. i art. 62 § 2 lub 5 k.k.s. Jeśli sprawca, wystawiając nierzetelną fakturę,
godzi w obowiązek podatkowy (np. przez zmniejszenie należności), czyn należy kwalifikować z art. 62 k.k.s. jako lex specialis,
jeśli nierzetelność nie ma negatywnego wpływu na obowiązek podatkowy, pozostaje kwalifikacja z art. 271 § 1 k.k. (uchwała
SN z dnia 30 września 2003 r., KZP 22/03, OSNKW 2003, nr 9-10, poz. 75; wyrok SN z dnia 20 stycznia 2004, IV KK 183/03,
LEX nr 83757).
W doktrynie dopuszcza się również kumulatywną kwalifikację czynu z art. 271 i 231 k.k., gdy poświadczenia nieprawdy dokonuje
funkcjonariusz publiczny przekraczający swoje uprawnienia (zob. J. Piórkowska-Flieger (w System Prawa Karnego, t. 8, red.
L. Gardocki, s. 1043)
Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony jest wiarygodność dokumentów na płaszczyźnie ich zawartości, treści.
2.
Podmiot. Przestępstwo ma charakter indywidualny, mogą je popełnić tylko funkcjonariusz publiczny lub inna osoba
uprawniona do wystawienia dokumentu.
Definicje funkcjonariusza publicznego zawiera art. 115 § 13 k.k. (zob. komentarz do tego przepisu).
Osoba uprawniona do wystawienia to taka, która ma w obrocie prawnym upoważnienie do wystawienia dokumentu
wynikające w szczególności z ustawy czy rozporządzenia. Zdaniem SN chodzi o taki podmiot, który na mocy ściśle określonej,
szczególnej delegacji wynikającej z przepisów prawa wystawia na rzecz innej osoby dokument odnośnie do okoliczności
mających znaczenie prawne (wyrok SN z dnia 18 kwietnia 2013 r., II KK 97/13, LEX nr 1299165). Pojęcie osoby uprawnionej
rozumiane jest w doktrynie także szerzej, ze wskazaniem, że uprawnienie może wynikać również z czynności cywilnoprawnych,
np. pełnomocnictwa czy umowy (zob. J. Piórkowska-Flieger (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 1034-1037; A. Herzog (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 1688).3.
Strona podmiotowa. Przestępstwo z art. 271 § 1 i 2 k.k. może być popełnione zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i
ewentualnym. Przestępstwo z art. 271 § 3 k.k. może być popełnione tylko w zamiarze bezpośrednim kierunkowym.
4.
Strona przedmiotowa. Poświadczeniem nieprawdy jest zawarcie w treści dokumentu stwierdzeń obiektywnie
nieprawdziwych, niezgodnych z rzeczywistością. Poświadczyć nieprawdę można tylko w odniesieniu do okoliczności
dających się ocenić w kategorii prawdy i fałszu. Nie będzie zatem takim poświadczeniem wyrażenie przypuszczenia, prognozy
czy subiektywnej opinii o innej osobie. Poświadczenie takie może polegać na podaniu okoliczności, które nie miały miejsca,
zatajeniu tych, które rzeczywiście zaistniały, lub też zniekształceniu tych drugich.
Poświadczenie takie ma być zawarte w dokumencie. Nie wyczerpuje zatem znamion czynu zabronionego samo wydanie
dokumentu osobie nieuprawnionej.
Trafnie przyjął SN (uchwała z dnia 14 kwietnia 2015 r., SNO 14/15, LEX nr 1681523), że: "Przestępstwo fałszu
intelektualnego z art. 271 k.k. musi być ukierunkowane na poświadczenie nieprawdy co do "okoliczności mającej
znaczenie prawne", a więc ustalenia wymaga to, czy w okolicznościach danej sprawy wykreślenie lub dopisanie fragmentu
protokołu rozprawy mogło mieć istotniejszego znaczenia prawne".
Aby doszło do realizacji znamion przestępstwa, funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia
dokumentu muszą działać w ramach swoich uprawnień lub obowiązków (uchwała SN z dnia 14 kwietnia 2015 r., SNO
14/15, LEX nr 1681523).
Wystawienie dokumentu należy odróżnić od jego sporządzenia. To drugie może mieć miejsce we własnym imieniu i we
własnej sprawie i nie przysługuje mu w związku z tym cecha zaufania publicznego (wyrok SN z dnia 23 lutego 2012 r., III KK
375/11, LEX nr 1167619). Dlatego np. złożenia pisemnego oświadczenia, że nie było się w przeszłości karanym, nie wyczerpuje
znamion art. 271 § 1 k.k. (postanowienie SN z dnia 30 lipca 2008 r., II KK 68/08, OSNKW 2008, nr 10, poz. 84).
Nie jest wystawieniem dokumentu w rozumieniu art. 271 § 1 k.k. zawarcie umowy cywilnoprawnej, uprawnienie do wystawienia
dokumentu nie oznacza bowiem ogólnej możliwości uczestniczenia w czynnościach cywilnoprawnych (zob. wyrok SN z dnia 26
marca 2015 r., IV KK 422/14, LEX nr 1666906). Dokument w rozumieniu art. 271 k.k. powinien cechować się walorem
zaufania publicznego. Strona stosunku cywilnoprawnego nie może być zatem sprawcą przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. w
zakresie sporządzonych przez nią dokumentów odnoszących się do zawarcia, zmiany lub ustania tego stosunku (wyrok SN z
dnia 16 grudnia 2010 r., IV KK 379/10, LEX nr 844505).
Poświadczeniem nieprawdy w rozumieniu art. 271 k.k. jest wystawienie zaświadczenia o stanie zdrowia pacjenta bez poddania
go badaniom lekarskim (zob. wyrok SN z dnia 7 października 2011 r., III KK 29/11, LEX nr 1044029).
Definicję dokumentu zawiera art. 115 § 14 k.k. W orzecznictwie wskazuje się jednak, że pojęcie dokumentu użyte w
treści art. 271 § 1 k.k. jest węższe niż definicja zawarta w art. 115 § 14 k.k. (zob. wyrok SA w Łodzi z dnia 8 października
2013 r., II AKa 147/13, LEX nr 1383466).
Nie są objęte zakresem art. 271 § 1 k.k. dokumenty mające jedynie znaczenie wewnętrzne, niewywierające skutków prawnych
na zewnątrz, w sferze publicznej (zob. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 16 grudnia 2014 r., II AKa 366/14, LEX nr 1630918), np.
dokumenty rozliczające podróże służbowe (postanowienie SN z dnia 8 lutego 2005 r., III KK 154/04, OSNwSK 2005, nr 1, poz.
315). Por. jednak wyrok SN z dnia 20 kwietnia 2005 r., III KK 206/04, LEX nr 151674.
Odnośnie do wypadku mniejszej wagi zob. komentarz do art. 270 § 2a k.k.
Artykuł 271 § 3 k.k. przewiduje typ kwalifikowany przestępstwa w sytuacji, gdy sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej lub osobistej.
Korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego (art. 115 § 4 k.k.). Sprawca typu
kwalifikowanego nie musi zatem działać w celu osiągnięcia korzyści dla siebie.
Co do pojęcia korzyści majątkowej i osobistej zob. komentarz do art. 115 § 4 k.k.
5.
Zbieg przepisów. Może mieć miejsce kumulatywny zbieg art. 271 § 1 oraz art. 233 § 4 k.k. (zob. postanowienie SN z dnia
23 września 2008 r., I KZP 18/08, OSNKW 2008, nr 10, poz. 79).
Nie zachodzi kwalifikacja kumulatywna art. 271 § 1 k.k. i art. 62 § 2 lub 5 k.k.s. Jeśli sprawca, wystawiając nierzetelną fakturę,
godzi w obowiązek podatkowy (np. przez zmniejszenie należności), czyn należy kwalifikować z art. 62 k.k.s. jako lex specialis,
jeśli nierzetelność nie ma negatywnego wpływu na obowiązek podatkowy, pozostaje kwalifikacja z art. 271 § 1 k.k. (uchwała
SN z dnia 30 września 2003 r., KZP 22/03, OSNKW 2003, nr 9-10, poz. 75; wyrok SN z dnia 20 stycznia 2004, IV KK 183/03,
LEX nr 83757).
W doktrynie dopuszcza się również kumulatywną kwalifikację czynu z art. 271 i 231 k.k., gdy poświadczenia nieprawdy dokonuje
funkcjonariusz publiczny przekraczający swoje uprawnienia (zob. J. Piórkowska-Flieger (w
System Prawa Karnego, t. 8, red. L. Gardocki, s. 1043)