[Kradzież]
1.
Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony na gruncie art. 278 § 1 k.k. jest mienie. Zob. wprowadzenie do niniejszego
rozdziału. Ochronie na podstawie komentowanego przepisu nie podlegają prawa na rzeczach niematerialnych (zob. art. 126 §
1 k.w.) (tak również L. Wilk (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 526).
2.
Podmiot przestępstwa. Przestępstwo kradzieży ma charakter powszechny.
3.
Rzecz ruchoma. Przedmiotem czynności wykonawczej może być rzecz ruchoma. Kodeks karny nie definiuje pojęcia rzeczy
ruchomej, a jedynie rozszerza zakres tego pojęcia na przedmioty wymienione w art. 115 § 9 k.k. Również k.c. nie definiuje
pojęcia rzeczy ruchomej, wyjaśnia tylko, czym jest nieruchomość (fragmenty powierzchni ziemi, lokale wyodrębnione). Zatem
rzeczą ruchomą będą przedmioty, które mają charakter materialny (mają określoną wartość ekonomiczną) i nie są jednocześnie
nieruchomością. Uwzględniając jednak to, że prawo karne jest samodzielną dziedziną prawa, oraz mając na uwadze wzgląd na
indywidualny przedmiot ochrony, należy przyjąć, że pojęcie rzeczy ruchomej na gruncie art. 278 § 1 k.k. musi być
interpretowane szerzej. Obejmuje ono zatem również części składowe (które nie są rzeczami na gruncie prawa cywilnego).
Jakkolwiek ustawa o ochronie zwierząt stanowi w art. 1, że zwierzę nie jest rzeczą, to jednak - z uwagi na szerokie rozumienie
pojęcia rzeczy ruchomej w art. 278 § 1 k.k. - trzeba przyjąć, że także kradzież zwierzęcia może być oceniana jako przestępstwo
na gruncie tego przepisu. Nie chodzi tutaj jednak o zwierzęta w stanie wolnym, które nie składają się na mienie indywidualnego
podmiotu. Również woda i gaz w zamkniętym obiegu traktowane są jako rzecz ruchoma. Podobnie należy oceniać gaz w butlach
i wodę w pojemnikach. Rzecz ruchoma może być przedmiotem kradzieży, o ile może uczestniczyć w legalnym obrocie (tak
również A. Marek, T. Oczkowski (w System Prawa Karnego, t. 9, red. R. Zawłocki, 2011, s. 531). Przedmiotem czynności
wykonawczej na gruncie art. 278 § 1 k.k. nie może być rzecz ruchoma niczyja, musi to być rzecz cudza. Konieczne jest zatem
ustalenie, do kogo należy rzecz ruchoma, którą sprawca ukradł. W razie braku możliwości ustalenia tej okoliczności, nie ma
mowy o przestępstwie z art. 278 § 1 k.k. Należy wówczas przyjąć, że rzecz ruchoma jest niczyja, a kradzież rzeczy niczyjej nie
wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. Rzecz ruchoma może należeć do osoby fizycznej, może również należeć
do osoby prawnej. Jest ona rzeczą cudzą dla wspólników spółki akcyjnej lub z ograniczoną odpowiedzialnością. Powstaje pytanie,
czy przedmiotem kradzieży dokonanej przez wspólnika spółki cywilnej albo współmałżonka może być rzecz objęta
współwłasnością łączną. W doktrynie kwestionuje się możliwość dokonania kradzieży rzeczy objętej tzw. współwłasnością łączną
(bez udziałów), ponieważ w takim przypadku każdy ze współwłaścicieli może rzeczą dysponować. Ponadto podkreśla się, że w
przypadku wspólności ustawowej małżeńskiej każdy z małżonków ma prawo do składników, jak i prawo władania nimi (tak L.
Wilk (w Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 532-533; zob. też A. Zoll (w Kodeks
karny. Część szczególna. Komentarz, t. 3, red. A. Zoll, 2008, s. 46-47). Pogląd ten nie jest trafny. Z punktu widzenia czynności
sprawczej opisanej w art. 278 § 1 k.k. (zabór) ma znaczenie to, kto znajduje się w posiadaniu rzeczy ruchomej. Jeśli sprawca
nie władał taką rzeczą ruchomą choćby w najmniejszym zakresie (mimo że był jej współwłaścicielem), może ponieść
odpowiedzialność karną za kradzież, przez akt zaboru wchodzi bowiem w posiadanie tej rzeczy w miejsce pokrzywdzonego
współwłaściciela. Nie zawsze taki czyn między współwłaścicielami będzie oceniany jako przywłaszczenie, może to być również
kradzież (odmiennie T. Oczkowski (w Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2015, s. 1708; autor jednak
dopuszcza możliwość przypisania kradzieży wówczas, gdy przedmiot taki nadaje się do podziału fizycznego). Słusznie przyjmuje
się, że rzecz ruchoma objęta współwłasnością jest dla sprawcy, który ją zabiera, również rzeczą cudzą, gdyż tytuł prawny do
niej przysługuje także innym podmiotom. Trafnie wskazuje się w orzecznictwie, że rodzaj współwłasności nie ma znaczenia
(zob. postanowienie SN z dnia 28 marca 2012 r., I KZP 1/12, OSNKW 2012, nr 5, poz. 47). Istotna jest wartość rzeczy ruchomej
z chwili zaboru - musi ona przekraczać 1/4 najniższego wynagrodzenia. Rzecz ruchoma o wartości nieprzekraczającej tej kwoty
może być co najwyżej przedmiotem wykroczenia z art. 119 § 1 k.w. Przedmiotem kradzieży nie może być nieruchomość. Zob.
komentarz do art. 115 § 9 k.k.
4.
Program komputerowy. Program komputerowy to zapis cyfrowy umożliwiający obsługę określonych aplikacji. Programem
komputerowym nie jest gra komputerowa, piosenka czy też film. Są to utwory podlegające ochronie na podstawie art. 115
u.p.a. Kradzież programu komputerowego nie jest czynem przepołowionym. Wartość programu komputerowego nie ma
znaczenia. Nielegalne uzyskanie programu komputerowego nie jest czynem przepołowionym.
5.
Energia. Przez pojęcie energii należy rozumieć zarówno energię elektryczną, jak i energię cieplną i jądrową. Rodzaj energii
nie ma znaczenia. Zabór energii cieplnej powstałej na skutek spalania gazu nie jest równoznaczny z zaborem gazu. W takim
bowiem przypadku nośnik energii zostaje przetworzony na energię, a zatem przedmiotem zaboru nie jest gaz, lecz energia.
Stosuje się w takim przypadku przepis art. 278 § 5 w zw. z art. 278 § 1 k.k. Inaczej należy oceniać sytuację, w której sprawca
dokonuje zaboru gazu. Stosuje się wtedy przepis art. 278 § 1 k.k. (wartość skradzionego gazu ma znaczenie z punktu widzenia
kwalifikacji prawnej czynu) (zob. wyrok SN z dnia 9 czerwca 2006 r., I KZP 14/06, OSNKW 2006, nr 7-8, poz. 67, w którym
trafnie odróżnia się zabór nośnika energii od zaboru samej energii; taka sytuacja nie zachodzi w przypadku energii elektrycznej;
uchwała SN z dnia 19 sierpnia 1993 r., I KZP 17/93, OSP 1994, z. 3, poz. 52). Nie ma znaczenia również wartość zabranej
energii. Przepis art. 119 § 1 k.w. penalizuje jedynie zabór rzeczy ruchomej o wartości nieprzekraczającej 1/4 najniższego
wynagrodzenia, podczas gdy wykładnia systemowa art. 278 § 1 w stosunku do art. 278 § 5 k.k. w zakresie dotyczącym energii
prowadzi do wniosku, że energia nie jest rzeczą ruchomą. Kradzież energii zawsze będzie oceniana w kategoriach przestępstwa.
6.
Karta bankomatowa. Kartą uprawniającą do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego będzie karta VISA Electron, która
połączona jest z rachunkiem osobistym uprawnionego, a także karta VISA CLASSIC czy też MAESTRO, których głównymi
funkcjami są funkcje płatnicze, ale umożliwiają one również pobranie gotówki z bankomatu. Nie ma znaczenia wartość takiej
karty.
7.
Zabór i uzyskanie. Z zaborem mamy do czynienia wówczas, gdy sprawca wyjmuje przedmiot kradzieży spod władztwa osoby
uprawnionej wbrew jej woli. Warunkiem odpowiedzialności za kradzież jest to, aby rzecz ruchoma nie znajdowała się w
jakimkolwiek zakresie w posiadaniu sprawcy w momencie zaboru. Nietrafny jest wyrażony w doktrynie pogląd, zgodnie z którym
objęcie przez sprawcę we władanie cudzej rzeczy ruchomej pozostawionej przez zapomnienie realizuje znamię zaboru, nie jest
to bowiem rzecz zgubiona, która może być przedmiotem przywłaszczenia (art. 284 § 3 k.k.) (tak np. L. Wilk (w Kodeks karny.
Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 526). Z punktu widzenia przepisu art. 284 § 3 k.k. nie ma
znaczenia, w jaki sposób sprawca utracił władanie rzeczy ruchomej, tj. czy ją zgubił, czy też zapomniał ją zabrać z określonego
miejsca. Ustawodawca akcentuje tutaj nie to, w jaki sposób pokrzywdzony utracił władanie nad rzeczą ruchomą, lecz to, jak
sprawca wszedł w jej posiadanie. Zatem w razie znalezienia rzeczy ruchomej zgubionej lub zapomnianej przez dotychczasowego
posiadacza sprawca może odpowiadać tylko za przywłaszczenie. Rodzi się pytanie, w którym momencie mamy do czynienia z
zaborem, jeśli sprawca wchodzi na halę w hipermarkecie, gdzie wkłada do kieszeni różne przedmioty, po czym usiłuje przejść
przez tzw. bramki i wynieść je poza teren sklepu. Stając na stanowisku teorii zawładnięcia, zgodnie z którą z zaborem mamy
do czynienia w momencie, gdy sprawca objął rzecz we władanie, należy przyjąć, że do zaboru doszło w chwili, gdy schował te
przedmioty do kieszeni. O zamiarze przywłaszczenia świadczy tutaj sposób ukrywania przedmiotów (tak również A. Marek, T.
Oczkowski (w System Prawa Karnego, t. 9, red. R. Zawłocki, 2011, s. 72-75). Zabór kluczy do auta nie może być traktowany
jako zabór pojazdu. W momencie zaboru kluczy sprawca nie obejmuje jeszcze auta we władanie. Takie zachowanie nie może
być również z reguły traktowane jako usiłowanie przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. Usiłowanie polega na bezpośrednim zmierzaniu
do dokonania, sprawca musi zatem wykonać ostatnią czynność bezpośrednio poprzedzającą rozpoczęcie realizacji znamion
ustawowych. Z reguły - po dokonaniu zaboru kluczy do auta - sprawca musi wykonać jeszcze wiele innych czynności, aby
znaleźć się przy aucie i je uruchomić. Stąd takie zachowanie będzie najczęściej traktowane jako niekaralne przygotowanie do
czynu z art. 279 § 1 k.k. W sytuacji gdy po dokonanym zaborze kluczy sprawca od razu może wejść do auta i uruchomić silnik,
zabór tych kluczy może być traktowany jako usiłowanie przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. Znaczenie ma ścisły związek czasowosytuacyjny między dokonaniem zaboru kluczy a objęciem pojazdu we władanie. Objęciem pojazdu we władanie będzie wejście
do środka i uruchomienie silnika. Wydaje się, że samo wejście do auta po uprzedniej kradzieży kluczy jeszcze nie wyczerpuje
znamienia zaboru. Nie ma mowy o zaborze, jeśli sprawca za pomocą skradzionych kluczy wejdzie do auta po to, aby w środku
się przespać. Wówczas nawet fakt włączenia silnika nie może świadczyć o zaborze. Intencją sprawcy jest wtedy nie tyle objęcie
auta w posiadanie, lecz odpoczynek w jego wnętrzu. Zabór energii oznacza podłączenie się do jej źródła i czerpanie tej energii
bez zgody osoby uprawnionej do dysponowania nią (por. T. Sroka, Kradzież energii czy oszustwo energetyczne, CzPKiNP 2010,
nr 1, s. 90-91). Z zaborem energii mamy do czynienia również wtedy, gdy sprawca zawarł wcześniej umowę z
przedsiębiorstwem energetycznym, ale przez ingerencję w urządzenia pomiarowe ukrywa rzeczywistą ilość pobranej energii
(por. art. 3 pkt 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn.
zm.). Zaborem energii jest bowiem zużycie jej ponad to, na co wskazują urządzenia pomiarowe (odmiennie L. Wilk (w Kodeks
karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 528). Taki przypadek w doktrynie ocenia się jako
oszustwo z art. 286 § 1 k.k. z tym uzasadnieniem, że przedsiębiorstwo energetyczne przez określenie wierzytelności z tytułu
pobranej energii na niższym poziomie na skutek wprowadzenia w błąd dokonuje niekorzystnego rozporządzenia mieniem (tak
np. T. Sroka, Kradzież energii..., s. 92-96). Rozporządzenie mieniem, o którym mowa w art. 286 § 1 k.k., oznacza, że jakiś
składnik materialny opuszcza majątek pokrzywdzonego lub dochodzi do zmian w zakresie obciążeń tego majątku. Określenie
wierzytelności z tytułu ponadmiarowego wykorzystania energii, niezgodnego z urządzeniami pomiarowymi, na niższym poziomie
na skutek wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytej oceny sytuacji nie może być traktowane jako
niekorzystne rozporządzenie mieniem, a tym samym nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. (por. krytyka
poglądu, że w przedstawionej sytuacji mamy do czynienia z oszustwem A. Marek, T. Oczkowski (w System Prawa Karnego,
t. 9, red. R. Zawłocki, 2011, s. 86; T. Oczkowski (w Kodeks karny. Komentarz, R.A. Stefański, Warszawa 2012, s. 1712).
Niewątpliwie tzw. obejście licznika, tj. pobór energii obwodem, który nie podlega pomiarowi, realizuje znamiona kradzieży z
art. 278 § 5 k.k. (wyrok SN z dnia 9 stycznia 2014 r., V KK 340/13, LEX nr 1427295). Uzyskanie programu komputerowego
może nastąpić przez ściągnięcie tego programu z komputera osoby pokrzywdzonej, z sieci Internet, uzyskaniem programu
komputerowego będzie również zabór nośnika, na którym program taki jest zapisany. Kradzież nośnika jest w takim przypadku
skonsumowana przez uzyskanie programu komputerowego. Trafnie podkreśla się w doktrynie prawa karnego, że uzyskanie
programu komputerowego w odróżnieniu od zaboru nie wymaga pozbawienia władztwa, osoba uprawniona może wciąż
dysponować programem komputerowym (zob. L. Wilk (w Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R.
Zawłocki, 2013, s. 530). Z punktu widzenia przepisu art. 278 § 1 k.k. nie ma znaczenia, czy sprawca dalej rozporządził zabraną
rzeczą ruchomą lub innym przedmiotem kradzieży, jakkolwiek tego typu zachowania mogą dowodzić zamiaru przywłaszczenia
(por. wyrok SN z dnia 21 stycznia 1985 r., II KR 311/84, OSNPG 1985, nr 8, poz. 10). Podobnie należy oceniać dokonywanie
modyfikacji w skradzionej rzeczy ruchomej (np. przemalowanie jej, dodanie do niej jakichś części składowych, przebicie
numerów silnika w aucie). W orzecznictwie przyjęto, że pobranie w bankomacie pieniędzy za pomocą karty kredytowej ponad
limit przyznany w umowie stanowi przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. (tak SA w Katowicach w wyroku z dnia 27 stycznia 2015 r.,
AKa 182/14, LEX nr 1665547), sprawca w takiej sytuacji zabiera bowiem pieniądze banku. Z takim poglądem nie można się
zgodzić. Jeśli bank nie blokuje możliwości pobrania pieniędzy ponad przyznany w umowie limit na rachunku karty kredytowej,
to jednocześnie w sposób dorozumiany wyraża zgodę na taką transakcję. Trudno mówić w takiej sytuacji o czynie z art. 278 §
1 k.k. W grę może wchodzić co najwyżej odpowiedzialność cywilna. Tak samo nie będzie kradzieżą wypłacenie oraz
wydatkowanie pieniędzy wpłaconych omyłkowo na rachunek bankowy sprawcy, gdyż nie ma w takim przypadku mowy o
zaborze. W grę może wchodzić odpowiedzialność karna za przywłaszczenie (tak słusznie SN w wyroku z dnia 7 listopada 2014
r., V KK 236/14, LEX nr 1540648).
8.
Strona podmiotowa. Przestępstwo kradzieży jest czynem umyślnym, który charakteryzuje zamiar bezpośredni o szczególnym
zabarwieniu. Treścią tego zamiaru jest cel przywłaszczenia, a zatem włączenie skradzionego przedmiotu do swojego majątku,
powiększenie swojego majątku o skradziony składnik, postępowanie ze skradzionym przedmiotem tak, jakby się miało do niego
tytuł prawny. Ustalanie treści zamiaru towarzyszącego sprawcy następuje przez rekonstrukcję jego zachowania po dokonaniu
zaboru. Jeśli sprawca skradzione przedmioty zmodyfikował, oddał do używania osobom trzecim, sprzedał, wystawił na sprzedaż,
wyrzucił, zniszczył, można przypisać mu zamiar charakteryzujący kradzież. Jeżeli intencją sprawcy było jedynie używanie
zabranego przedmiotu przez krótki czas, to o zamiarze przywłaszczenia mowy być nie może. Sprawca może w takich wypadkach
odpowiadać albo za czyn z art. 289 k.k., albo art. 127 § 1 k.w. Podobnie należy ocenić przypadek, w którym sprawca zabrał
określony przedmiot po to, aby go obejrzeć, sfotografować i oddać. Zamiar przywłaszczenia powinien istnieć w momencie
dokonywania zaboru. Sprawca przestępstwa z art. 278 § 2 k.k. musi również działać w zamiarze bezpośrednim o szczególnym
zabarwieniu, ale o innej treści, mianowicie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Wykładnia systemowa przepisu art. 278 §
1 i 2 k.k. prowadzi do wniosku, że nie jest dopuszczalne utożsamianie celu przywłaszczenia z celem osiągnięcia korzyści
majątkowej. Oczywiście trafnie podkreśla się w doktrynie, że kradzież może mieć miejsce w celu zniszczenia rzeczy czy też
oddania jej na cele dobroczynne, co przeczy chęci osiągnięcia korzyści majątkowej (zob. L. Wilk (w Kodeks karny. Część
szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 537-538). Jeśli sprawca dokonał zaboru rzeczy po to, aby
zabezpieczyć swoje roszczenie względem pokrzywdzonego, ewentualnie dokonał dyspozycji właścicielskich odnośnie do
oddanego mu przez dłużnika przedmiotu w celu zaspokojenia swojej wierzytelności, nie można mówić o celu przywłaszczenia
(zob. wyrok SA w Krakowie z dnia 2 października 1996 r., II AKa 232/96, Prok. i Pr.-wkł. 1997, nr 5, poz. 17). Zmierzanie do
osiągnięcia korzyści majątkowej, o którym mowa w art. 278 § 2 k.k., zachodzi również wówczas, gdy sprawca dąży do uniknięcia
strat w majątku (tak również SA w Warszawie w wyroku z dnia 7 kwietnia 2014 r., II AKa 75/14, LEX nr 1455652). Do
przypisania przestępstwa konieczne jest jednak ustalenie, że sprawcy faktycznie groziła strata, gdyby nie podjął bezprawnego
zachowania. Nie należy do znamion przestępstwa z art. 278 § 2 k.k. cel rozpowszechniania uzyskanego programu
komputerowego.
9.
Wypadek mniejszej wagi. Przy ocenie, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi, należy wziąć pod uwagę zarówno stopień
społecznej szkodliwości czynu (art. 115 § 2 k.k.), jak i stopień winy.
10.
Tryb ścigania. Przestępstwo kradzieży ścigane jest co do zasady z urzędu. Jeśli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa,
przestępstwo ścigane jest na wniosek. Jeśli przedmiotem kradzieży jest rzecz objęta współwłasnością, przy czym tylko jeden
ze współwłaścicieli jest osobą najbliższą dla sprawcy, to przestępstwo jest ścigane z urzędu. Co do pojęcia osoby najbliższej
zob. art. 115 § 11 k.k.
1.
Przedmiot ochrony. Przedmiotem ochrony na gruncie art. 278 § 1 k.k. jest mienie. Zob. wprowadzenie do niniejszego
rozdziału. Ochronie na podstawie komentowanego przepisu nie podlegają prawa na rzeczach niematerialnych (zob. art. 126 §
1 k.w.) (tak również L. Wilk (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 526).2.
Podmiot przestępstwa. Przestępstwo kradzieży ma charakter powszechny.
3.
Rzecz ruchoma. Przedmiotem czynności wykonawczej może być rzecz ruchoma. Kodeks karny nie definiuje pojęcia rzeczy
ruchomej, a jedynie rozszerza zakres tego pojęcia na przedmioty wymienione w art. 115 § 9 k.k. Również k.c. nie definiuje
pojęcia rzeczy ruchomej, wyjaśnia tylko, czym jest nieruchomość (fragmenty powierzchni ziemi, lokale wyodrębnione). Zatem
rzeczą ruchomą będą przedmioty, które mają charakter materialny (mają określoną wartość ekonomiczną) i nie są jednocześnie
nieruchomością. Uwzględniając jednak to, że prawo karne jest samodzielną dziedziną prawa, oraz mając na uwadze wzgląd na
indywidualny przedmiot ochrony, należy przyjąć, że pojęcie rzeczy ruchomej na gruncie art. 278 § 1 k.k. musi być
interpretowane szerzej. Obejmuje ono zatem również części składowe (które nie są rzeczami na gruncie prawa cywilnego).
Jakkolwiek ustawa o ochronie zwierząt stanowi w art. 1, że zwierzę nie jest rzeczą, to jednak - z uwagi na szerokie rozumienie
pojęcia rzeczy ruchomej w art. 278 § 1 k.k. - trzeba przyjąć, że także kradzież zwierzęcia może być oceniana jako przestępstwo
na gruncie tego przepisu. Nie chodzi tutaj jednak o zwierzęta w stanie wolnym, które nie składają się na mienie indywidualnego
podmiotu. Również woda i gaz w zamkniętym obiegu traktowane są jako rzecz ruchoma. Podobnie należy oceniać gaz w butlach
i wodę w pojemnikach. Rzecz ruchoma może być przedmiotem kradzieży, o ile może uczestniczyć w legalnym obrocie (tak
również A. Marek, T. Oczkowski (w
System Prawa Karnego, t. 9, red. R. Zawłocki, 2011, s. 531). Przedmiotem czynności wykonawczej na gruncie art. 278 § 1 k.k. nie może być rzecz ruchoma niczyja, musi to być rzecz cudza. Konieczne jest zatem
ustalenie, do kogo należy rzecz ruchoma, którą sprawca ukradł. W razie braku możliwości ustalenia tej okoliczności, nie ma
mowy o przestępstwie z art. 278 § 1 k.k. Należy wówczas przyjąć, że rzecz ruchoma jest niczyja, a kradzież rzeczy niczyjej nie
wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 278 § 1 k.k. Rzecz ruchoma może należeć do osoby fizycznej, może również należeć
do osoby prawnej. Jest ona rzeczą cudzą dla wspólników spółki akcyjnej lub z ograniczoną odpowiedzialnością. Powstaje pytanie,
czy przedmiotem kradzieży dokonanej przez wspólnika spółki cywilnej albo współmałżonka może być rzecz objęta
współwłasnością łączną. W doktrynie kwestionuje się możliwość dokonania kradzieży rzeczy objętej tzw. współwłasnością łączną
(bez udziałów), ponieważ w takim przypadku każdy ze współwłaścicieli może rzeczą dysponować. Ponadto podkreśla się, że w
przypadku wspólności ustawowej małżeńskiej każdy z małżonków ma prawo do składników, jak i prawo władania nimi (tak L.
Wilk (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 532-533; zob. też A. Zoll (w Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. 3, red. A. Zoll, 2008, s. 46-47). Pogląd ten nie jest trafny. Z punktu widzenia czynności
sprawczej opisanej w art. 278 § 1 k.k. (zabór) ma znaczenie to, kto znajduje się w posiadaniu rzeczy ruchomej. Jeśli sprawca
nie władał taką rzeczą ruchomą choćby w najmniejszym zakresie (mimo że był jej współwłaścicielem), może ponieść
odpowiedzialność karną za kradzież, przez akt zaboru wchodzi bowiem w posiadanie tej rzeczy w miejsce pokrzywdzonego
współwłaściciela. Nie zawsze taki czyn między współwłaścicielami będzie oceniany jako przywłaszczenie, może to być również
kradzież (odmiennie T. Oczkowski (w
Kodeks karny. Komentarz, red. R.A. Stefański, Warszawa 2015, s. 1708; autor jednak dopuszcza możliwość przypisania kradzieży wówczas, gdy przedmiot taki nadaje się do podziału fizycznego). Słusznie przyjmuje
się, że rzecz ruchoma objęta współwłasnością jest dla sprawcy, który ją zabiera, również rzeczą cudzą, gdyż tytuł prawny do
niej przysługuje także innym podmiotom. Trafnie wskazuje się w orzecznictwie, że rodzaj współwłasności nie ma znaczenia
(zob. postanowienie SN z dnia 28 marca 2012 r., I KZP 1/12, OSNKW 2012, nr 5, poz. 47). Istotna jest wartość rzeczy ruchomej
z chwili zaboru - musi ona przekraczać 1/4 najniższego wynagrodzenia. Rzecz ruchoma o wartości nieprzekraczającej tej kwoty
może być co najwyżej przedmiotem wykroczenia z art. 119 § 1 k.w. Przedmiotem kradzieży nie może być nieruchomość. Zob.
komentarz do art. 115 § 9 k.k.
4.
Program komputerowy. Program komputerowy to zapis cyfrowy umożliwiający obsługę określonych aplikacji. Programem
komputerowym nie jest gra komputerowa, piosenka czy też film. Są to utwory podlegające ochronie na podstawie art. 115
u.p.a. Kradzież programu komputerowego nie jest czynem przepołowionym. Wartość programu komputerowego nie ma
znaczenia. Nielegalne uzyskanie programu komputerowego nie jest czynem przepołowionym.
5.
Energia. Przez pojęcie energii należy rozumieć zarówno energię elektryczną, jak i energię cieplną i jądrową. Rodzaj energii
nie ma znaczenia. Zabór energii cieplnej powstałej na skutek spalania gazu nie jest równoznaczny z zaborem gazu. W takim
bowiem przypadku nośnik energii zostaje przetworzony na energię, a zatem przedmiotem zaboru nie jest gaz, lecz energia.
Stosuje się w takim przypadku przepis art. 278 § 5 w zw. z art. 278 § 1 k.k. Inaczej należy oceniać sytuację, w której sprawca
dokonuje zaboru gazu. Stosuje się wtedy przepis art. 278 § 1 k.k. (wartość skradzionego gazu ma znaczenie z punktu widzenia
kwalifikacji prawnej czynu) (zob. wyrok SN z dnia 9 czerwca 2006 r., I KZP 14/06, OSNKW 2006, nr 7-8, poz. 67, w którym
trafnie odróżnia się zabór nośnika energii od zaboru samej energii; taka sytuacja nie zachodzi w przypadku energii elektrycznej;
uchwała SN z dnia 19 sierpnia 1993 r., I KZP 17/93, OSP 1994, z. 3, poz. 52). Nie ma znaczenia również wartość zabranej
energii. Przepis art. 119 § 1 k.w. penalizuje jedynie zabór rzeczy ruchomej o wartości nieprzekraczającej 1/4 najniższego
wynagrodzenia, podczas gdy wykładnia systemowa art. 278 § 1 w stosunku do art. 278 § 5 k.k. w zakresie dotyczącym energii
prowadzi do wniosku, że energia nie jest rzeczą ruchomą. Kradzież energii zawsze będzie oceniana w kategoriach przestępstwa.
6.
Karta bankomatowa. Kartą uprawniającą do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego będzie karta VISA Electron, która
połączona jest z rachunkiem osobistym uprawnionego, a także karta VISA CLASSIC czy też MAESTRO, których głównymi
funkcjami są funkcje płatnicze, ale umożliwiają one również pobranie gotówki z bankomatu. Nie ma znaczenia wartość takiej
karty.
7.
Zabór i uzyskanie. Z zaborem mamy do czynienia wówczas, gdy sprawca wyjmuje przedmiot kradzieży spod władztwa osoby
uprawnionej wbrew jej woli. Warunkiem odpowiedzialności za kradzież jest to, aby rzecz ruchoma nie znajdowała się w
jakimkolwiek zakresie w posiadaniu sprawcy w momencie zaboru. Nietrafny jest wyrażony w doktrynie pogląd, zgodnie z którym
objęcie przez sprawcę we władanie cudzej rzeczy ruchomej pozostawionej przez zapomnienie realizuje znamię zaboru, nie jest
to bowiem rzecz zgubiona, która może być przedmiotem przywłaszczenia (art. 284 § 3 k.k.) (tak np. L. Wilk (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 526). Z punktu widzenia przepisu art. 284 § 3 k.k. nie ma
znaczenia, w jaki sposób sprawca utracił władanie rzeczy ruchomej, tj. czy ją zgubił, czy też zapomniał ją zabrać z określonego
miejsca. Ustawodawca akcentuje tutaj nie to, w jaki sposób pokrzywdzony utracił władanie nad rzeczą ruchomą, lecz to, jak
sprawca wszedł w jej posiadanie. Zatem w razie znalezienia rzeczy ruchomej zgubionej lub zapomnianej przez dotychczasowego
posiadacza sprawca może odpowiadać tylko za przywłaszczenie. Rodzi się pytanie, w którym momencie mamy do czynienia z
zaborem, jeśli sprawca wchodzi na halę w hipermarkecie, gdzie wkłada do kieszeni różne przedmioty, po czym usiłuje przejść
przez tzw. bramki i wynieść je poza teren sklepu. Stając na stanowisku teorii zawładnięcia, zgodnie z którą z zaborem mamy
do czynienia w momencie, gdy sprawca objął rzecz we władanie, należy przyjąć, że do zaboru doszło w chwili, gdy schował te
przedmioty do kieszeni. O zamiarze przywłaszczenia świadczy tutaj sposób ukrywania przedmiotów (tak również A. Marek, T.
Oczkowski (w
System Prawa Karnego, t. 9, red. R. Zawłocki, 2011, s. 72-75). Zabór kluczy do auta nie może być traktowany jako zabór pojazdu. W momencie zaboru kluczy sprawca nie obejmuje jeszcze auta we władanie. Takie zachowanie nie może
być również z reguły traktowane jako usiłowanie przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. Usiłowanie polega na bezpośrednim zmierzaniu
do dokonania, sprawca musi zatem wykonać ostatnią czynność bezpośrednio poprzedzającą rozpoczęcie realizacji znamion
ustawowych. Z reguły - po dokonaniu zaboru kluczy do auta - sprawca musi wykonać jeszcze wiele innych czynności, aby
znaleźć się przy aucie i je uruchomić. Stąd takie zachowanie będzie najczęściej traktowane jako niekaralne przygotowanie do
czynu z art. 279 § 1 k.k. W sytuacji gdy po dokonanym zaborze kluczy sprawca od razu może wejść do auta i uruchomić silnik,
zabór tych kluczy może być traktowany jako usiłowanie przestępstwa z art. 279 § 1 k.k. Znaczenie ma ścisły związek czasowosytuacyjny między dokonaniem zaboru kluczy a objęciem pojazdu we władanie. Objęciem pojazdu we władanie będzie wejście
do środka i uruchomienie silnika. Wydaje się, że samo wejście do auta po uprzedniej kradzieży kluczy jeszcze nie wyczerpuje
znamienia zaboru. Nie ma mowy o zaborze, jeśli sprawca za pomocą skradzionych kluczy wejdzie do auta po to, aby w środku
się przespać. Wówczas nawet fakt włączenia silnika nie może świadczyć o zaborze. Intencją sprawcy jest wtedy nie tyle objęcie
auta w posiadanie, lecz odpoczynek w jego wnętrzu. Zabór energii oznacza podłączenie się do jej źródła i czerpanie tej energii
bez zgody osoby uprawnionej do dysponowania nią (por. T. Sroka, Kradzież energii czy oszustwo energetyczne, CzPKiNP 2010,
nr 1, s. 90-91). Z zaborem energii mamy do czynienia również wtedy, gdy sprawca zawarł wcześniej umowę z
przedsiębiorstwem energetycznym, ale przez ingerencję w urządzenia pomiarowe ukrywa rzeczywistą ilość pobranej energii
(por. art. 3 pkt 18 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne, tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1059 z późn.
zm.). Zaborem energii jest bowiem zużycie jej ponad to, na co wskazują urządzenia pomiarowe (odmiennie L. Wilk (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 528). Taki przypadek w doktrynie ocenia się jako
oszustwo z art. 286 § 1 k.k. z tym uzasadnieniem, że przedsiębiorstwo energetyczne przez określenie wierzytelności z tytułu
pobranej energii na niższym poziomie na skutek wprowadzenia w błąd dokonuje niekorzystnego rozporządzenia mieniem (tak
np. T. Sroka, Kradzież energii..., s. 92-96). Rozporządzenie mieniem, o którym mowa w art. 286 § 1 k.k., oznacza, że jakiś
składnik materialny opuszcza majątek pokrzywdzonego lub dochodzi do zmian w zakresie obciążeń tego majątku. Określenie
wierzytelności z tytułu ponadmiarowego wykorzystania energii, niezgodnego z urządzeniami pomiarowymi, na niższym poziomie
na skutek wprowadzenia w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytej oceny sytuacji nie może być traktowane jako
niekorzystne rozporządzenie mieniem, a tym samym nie wyczerpuje znamion przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. (por. krytyka
poglądu, że w przedstawionej sytuacji mamy do czynienia z oszustwem A. Marek, T. Oczkowski (w
System Prawa Karnego, t. 9, red. R. Zawłocki, 2011, s. 86; T. Oczkowski (w
Kodeks karny. Komentarz, R.A. Stefański, Warszawa 2012, s. 1712). Niewątpliwie tzw. obejście licznika, tj. pobór energii obwodem, który nie podlega pomiarowi, realizuje znamiona kradzieży z
art. 278 § 5 k.k. (wyrok SN z dnia 9 stycznia 2014 r., V KK 340/13, LEX nr 1427295). Uzyskanie programu komputerowego
może nastąpić przez ściągnięcie tego programu z komputera osoby pokrzywdzonej, z sieci Internet, uzyskaniem programu
komputerowego będzie również zabór nośnika, na którym program taki jest zapisany. Kradzież nośnika jest w takim przypadku
skonsumowana przez uzyskanie programu komputerowego. Trafnie podkreśla się w doktrynie prawa karnego, że uzyskanie
programu komputerowego w odróżnieniu od zaboru nie wymaga pozbawienia władztwa, osoba uprawniona może wciąż
dysponować programem komputerowym (zob. L. Wilk (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 530). Z punktu widzenia przepisu art. 278 § 1 k.k. nie ma znaczenia, czy sprawca dalej rozporządził zabraną
rzeczą ruchomą lub innym przedmiotem kradzieży, jakkolwiek tego typu zachowania mogą dowodzić zamiaru przywłaszczenia
(por. wyrok SN z dnia 21 stycznia 1985 r., II KR 311/84, OSNPG 1985, nr 8, poz. 10). Podobnie należy oceniać dokonywanie
modyfikacji w skradzionej rzeczy ruchomej (np. przemalowanie jej, dodanie do niej jakichś części składowych, przebicie
numerów silnika w aucie). W orzecznictwie przyjęto, że pobranie w bankomacie pieniędzy za pomocą karty kredytowej ponad
limit przyznany w umowie stanowi przestępstwo z art. 278 § 1 k.k. (tak SA w Katowicach w wyroku z dnia 27 stycznia 2015 r.,
AKa 182/14, LEX nr 1665547), sprawca w takiej sytuacji zabiera bowiem pieniądze banku. Z takim poglądem nie można się
zgodzić. Jeśli bank nie blokuje możliwości pobrania pieniędzy ponad przyznany w umowie limit na rachunku karty kredytowej,
to jednocześnie w sposób dorozumiany wyraża zgodę na taką transakcję. Trudno mówić w takiej sytuacji o czynie z art. 278 §
1 k.k. W grę może wchodzić co najwyżej odpowiedzialność cywilna. Tak samo nie będzie kradzieżą wypłacenie oraz
wydatkowanie pieniędzy wpłaconych omyłkowo na rachunek bankowy sprawcy, gdyż nie ma w takim przypadku mowy o
zaborze. W grę może wchodzić odpowiedzialność karna za przywłaszczenie (tak słusznie SN w wyroku z dnia 7 listopada 2014
r., V KK 236/14, LEX nr 1540648).
8.
Strona podmiotowa. Przestępstwo kradzieży jest czynem umyślnym, który charakteryzuje zamiar bezpośredni o szczególnym
zabarwieniu. Treścią tego zamiaru jest cel przywłaszczenia, a zatem włączenie skradzionego przedmiotu do swojego majątku,
powiększenie swojego majątku o skradziony składnik, postępowanie ze skradzionym przedmiotem tak, jakby się miało do niego
tytuł prawny. Ustalanie treści zamiaru towarzyszącego sprawcy następuje przez rekonstrukcję jego zachowania po dokonaniu
zaboru. Jeśli sprawca skradzione przedmioty zmodyfikował, oddał do używania osobom trzecim, sprzedał, wystawił na sprzedaż,
wyrzucił, zniszczył, można przypisać mu zamiar charakteryzujący kradzież. Jeżeli intencją sprawcy było jedynie używanie
zabranego przedmiotu przez krótki czas, to o zamiarze przywłaszczenia mowy być nie może. Sprawca może w takich wypadkach
odpowiadać albo za czyn z art. 289 k.k., albo art. 127 § 1 k.w. Podobnie należy ocenić przypadek, w którym sprawca zabrał
określony przedmiot po to, aby go obejrzeć, sfotografować i oddać. Zamiar przywłaszczenia powinien istnieć w momencie
dokonywania zaboru. Sprawca przestępstwa z art. 278 § 2 k.k. musi również działać w zamiarze bezpośrednim o szczególnym
zabarwieniu, ale o innej treści, mianowicie w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Wykładnia systemowa przepisu art. 278 §
1 i 2 k.k. prowadzi do wniosku, że nie jest dopuszczalne utożsamianie celu przywłaszczenia z celem osiągnięcia korzyści
majątkowej. Oczywiście trafnie podkreśla się w doktrynie, że kradzież może mieć miejsce w celu zniszczenia rzeczy czy też
oddania jej na cele dobroczynne, co przeczy chęci osiągnięcia korzyści majątkowej (zob. L. Wilk (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 537-538). Jeśli sprawca dokonał zaboru rzeczy po to, aby
zabezpieczyć swoje roszczenie względem pokrzywdzonego, ewentualnie dokonał dyspozycji właścicielskich odnośnie do
oddanego mu przez dłużnika przedmiotu w celu zaspokojenia swojej wierzytelności, nie można mówić o celu przywłaszczenia
(zob. wyrok SA w Krakowie z dnia 2 października 1996 r., II AKa 232/96, Prok. i Pr.-wkł. 1997, nr 5, poz. 17). Zmierzanie do
osiągnięcia korzyści majątkowej, o którym mowa w art. 278 § 2 k.k., zachodzi również wówczas, gdy sprawca dąży do uniknięcia
strat w majątku (tak również SA w Warszawie w wyroku z dnia 7 kwietnia 2014 r., II AKa 75/14, LEX nr 1455652). Do
przypisania przestępstwa konieczne jest jednak ustalenie, że sprawcy faktycznie groziła strata, gdyby nie podjął bezprawnego
zachowania. Nie należy do znamion przestępstwa z art. 278 § 2 k.k. cel rozpowszechniania uzyskanego programu
komputerowego.
9.
Wypadek mniejszej wagi. Przy ocenie, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi, należy wziąć pod uwagę zarówno stopień
społecznej szkodliwości czynu (art. 115 § 2 k.k.), jak i stopień winy.
10.
Tryb ścigania. Przestępstwo kradzieży ścigane jest co do zasady z urzędu. Jeśli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa,
przestępstwo ścigane jest na wniosek. Jeśli przedmiotem kradzieży jest rzecz objęta współwłasnością, przy czym tylko jeden
ze współwłaścicieli jest osobą najbliższą dla sprawcy, to przestępstwo jest ścigane z urzędu. Co do pojęcia osoby najbliższej
zob. art. 115 § 11 k.k.