1.
Wstęp. Komentowany występek statuuje występek kradzieży rozbójniczej. Jest to występek zbliżony z jednej strony do
kradzieży, z drugiej zaś do rozboju, choć zasadnicza różnica wynika z kolejności zastosowania przez sprawcę środków. W
przypadku rozboju służą one do dokonania zaboru rzeczy (są więc stosowane przed zaborem lub w trakcie dokonywania zaboru).
W przypadku kradzieży rozbójniczej sprawca najpierw zaś dokonuje zaboru rzeczy bez zastosowania środków przemocy (zob.
komentarz do art. 278 k.k.), a następnie posługuje się tymi środkami po dokonaniu zaboru, w celu utrzymania się w posiadaniu
zabranej rzeczy (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 26 czerwca 2003 r., II AKa 164/03, KZS 2003, z. 11, poz. 44; T. Oczkowski,
kom. do art. 281 k.k. (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, Legalis 2015).
2.
Przedmiot ochrony. Przestępstwo z art. 281 k.k. ma dwa przedmioty ochrony. Pierwszym (bliższym) jest własność,
posiadanie lub inne prawa rzeczowe albo obligacyjne do rzeczy ruchomej, drugim (dalszym) - nietykalność cielesna, wolność,
zdrowie i życie człowieka. Pod ochroną tego przepisu pozostaje więc nie tylko mienie, ale też życie i zdrowie innej osoby (zob.
wyrok SN z dnia 12 września 2013 r., V KK 205/13, LEX nr 1375253).
3.
Znamiona strony przedmiotowej. Przestępstwo z art. 281 k.k. popełnia sprawca, który w celu utrzymania się w posiadaniu
zabranej rzeczy, bezpośrednio po dokonaniu kradzieży, używa przemocy wobec osoby lub grozi natychmiastowym jej użyciem
albo doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Jest to zatem przestępstwo dwuaktowe, gdzie istotnym
elementem jest więź czasowo-sytuacyjna. Prawnie relewantne jest, aby podejmowane przez sprawcę środki w celu utrzymania
się w posiadaniu rzeczy były podjęte tuż po kradzieży lub miały miejsce podczas pościgu za sprawcą, podjętym i trwającym
nieprzerwanie po kradzieży (T. Oczkowski, kom. do art. 281 k.k. (w Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, Legalis 2015).
Znamię kradzieży dotyczy jej każdego typu, a więc także czynów określonych w art. 290 § 1 k.k., art. 119 § 1 i art. 130 § 1
k.w., a także kwalifikowanej formy kradzieży z art. 294 § 1 k.k. (por. wyrok SN z dnia 28 września 1973 r., II KR 12/73, OSNKW
1974, nr 2, poz. 30). Swoim zakresem znaczeniowym termin ten może obejmować - w określonych okolicznościach - również
przestępstwo rozboju w obu typach. Rozbój z art. 280 k.k. jest przecież kwalifikowaną postacią kradzieży, o czym przesądza
fakt, że do jego znamion należy zabór cudzej rzeczy lub składników mienia w celu przywłaszczenia (wyrok SN z dnia 28 listopada
1990 r., II KR 97/90, OSNKW 1991, nr 7-9, poz. 40; wyrok SA w Katowicach z dnia 27 maja 1993 r., II AKr 169/93, OSA 1994,
z. 2, poz. 8). Sytuacja taka będzie miała z reguły miejsce, gdy dokonana po rozboju kradzież rozbójnicza będzie zawierała
rażąco niższy stopień społecznej szkodliwości wobec dokonanego uprzednio rozboju (M. Budyn-Kulik, kom. do art. 281 k.k.
(w Kodeks karny. Praktyczny..., red. M. Mozgawa, LEX/el. 2015).
W zakresie znamion użycia przemocy wobec osoby lub groźby natychmiastowego jej użycia oraz doprowadzenia
człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności zob. komentarz do art. 280 k.k.
Przemoc lub inne zachowania wymienione w art. 281 k.k. mogą być skierowane bądź to przeciwko pokrzywdzonemu kradzieżą,
bądź wobec innej osoby, której obecność lub zachowanie zagraża sprawcy w utrzymaniu posiadania bezprawnie zabranej rzeczy
(wyrok SN z dnia 18 września 1981 r., IV KR 75/81, LEX nr 21919). Najście sprawcy przez pokrzywdzonego w trakcie usiłowania
kradzieży i użycie przez sprawcę względem pokrzywdzonego metod rozbójniczych nie jest kradzieżą rozbójniczą, ale
ewentualnie rozbojem (wyrok SA w Katowicach z dnia 22 lipca 2004 r., II AKa 219/04, Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 7-8, poz. 29).
Występek z art. 281 k.k. jest przestępstwem materialnym, do jego znamion należy skutek w postaci bezprawnego wyjęcia
rzeczy spod władztwa innej osoby i przejęcia rzeczy pod samodzielne władztwo sprawcy (kradzież) (wyrok SA we Wrocławiu z
dnia 8 sierpnia 2012 r., II AKa 212/12, KZS 2012, z. 12, poz. 83).
Wypadek mniejszej wagi występku kradzieży rozbójniczej określony został w art. 283 k.k. (zob. komentarz do art. 283 k.k.).
4.
Podmiot przestępstwa. Stanowisko zarówno doktryny, jak i judykatury w tym zakresie jest rozbieżne. Jest oczywiste, że
przestępstwo z art. 281 k.k. może być dokonane przez osobę, która uprzednio dokonała przestępstwa kradzieży (złodzieja).
Możliwe jest tu jednak przyjęcie konstrukcji współsprawstwa, jeśli między osobą stosującą opisane w art. 281 k.k. sposoby
oddziaływania a sprawcą zaboru rzeczy istniało porozumienie (wyrok SN z dnia 23 listopada 1981 r., I KK 42/81, OSNKW 1982,
nr 4-5, poz. 22). Z jednej strony egzystuje zatem pogląd, że jest to występek co do zasady indywidualny, co jest słuszne
przy przyjęciu, że czynność sprawcza następuje bezpośrednio po dokonaniu kradzieży (wyrok SA w Lublinie z dnia 15
października 1993 r., II AKr 168/93, OSA 1994, z. 1, poz. 3; analogicznie A. Marek, kom. do art. 281 k.k. (w A. Marek,
Kodeks karny..., LEX/el. 2010). Z drugiej strony przy przyjęciu innej nieco perspektywy, która do znamion występku kradzieży
rozbójniczej włącza także kradzież jako czynność sprawczą, uznać można, że jest to przestępstwo powszechne, analogicznie
do występku kradzieży (wyrok SA w Katowicach z dnia 8 lutego 2001 r., II AKa 18/01, Biul. SAKa 2001, nr 1, s. 5; wyrok SN z
dnia 23 listopada 1981 r., I KR 42/81, OSNKW 1982, nr 4-5, poz. 22; L. Wilk, kom. do art. 281 k.k. (w Kodeks karny. Część
szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013). Pogląd ten wydaje się słuszny i w konsekwencji należy przyjąć, że
kradzież rozbójnicza to występek powszechny, tyle że indywidualny co do czynu. Z kolei osoba, która bezpośrednio
po dokonaniu kradzieży przez innego sprawcę stosuje przemoc względem osoby lub groziła natychmiastowym jej użyciem, aby
sprawca kradzieży utrzymał się w posiadaniu zabranego mienia, odpowiada za pomocnictwo do kradzieży rozbójniczej (wyrok
SA w Lublinie z dnia 15 maja 1993 r., II AKr 168/93, OSA 1994, z. 1, poz. 3).
5.
Znamiona strony podmiotowej. Przestępstwo kradzieży rozbójniczej jest przestępstwem umyślnym, które można
popełnić jedynie w zamiarze bezpośrednim. Strona podmiotowa tego przestępstwa charakteryzuje się podwójną kierunkowością
zamiaru. Kierunkowość ta wyraża się w tym, że sprawca najpierw podejmuje działania zmierzające do zaboru cudzej rzeczy
ruchomej w celu przywłaszczenia. Po osiągnięciu tego celu, a więc po przejęciu władztwa nad rzeczą, sprawca podejmuje
działania polegające na używaniu przemocy wobec osoby, grożeniu natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzeniu
człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, przy czym działania te są ukierunkowane celowo na zapewnienie
utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy (wyrok SA w Białymstoku z dnia 19 marca 2013 r., II AKa 42/13, LEX nr 1311930).
6.
Sankcja karna i tryb ścigania. Występek z art. 281 k.k. jest zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jest
ścigany z oskarżenia publicznego.
7.
Zbieg przestępstw i zbieg przepisów. W judykaturze wyrażony został pogląd, że przestępstwo z art. 281 k.k. jest
kwalifikowaną postacią kradzieży, dlatego sprawca nie może odpowiadać oddzielnie za kradzież i oddzielnie za użycie przemocy,
lecz powinien ponosić odpowiedzialność na podstawie art. 281 k.k. (wyrok SN z dnia 14 września 1968 r., II KR 98/68, OSP
1970, z. 4, poz. 72). W doktrynie wskazuje się, że art. 281 k.k. jest lex specialis wobec art. 278 k.k. (M. Kulik, kom. do art.
281 k.k. (w Kodeks karny. Praktyczny..., red. M. Mozgawa, LEX/el. 2015).
Przepis penalizujący kradzież rozbójniczą nie ma zastosowania w przypadku, gdy sprawca używa gwałtu na osobie albo grozi
jego natychmiastowym użyciem, aby utrzymać się w posiadaniu mienia bezpośrednio po jego uzyskaniu w wyniku dokonanego
rozboju (wyrok SA w Katowicach z dnia 4 października 2007 r., II AKa 344/07, LEX nr 370401). W tej sytuacji zdarzenie tego
rodzaju należy uznać za czyn współukarany, zaś sprawca powinien odpowiadać za popełnienie rozboju, rzecz jasna przy
założeniu, że mamy tu do czynienia z tożsamym pokrzywdzonym. Za dopuszczalne trzeba bowiem uznać kwalifikowanie z art.
281 k.k. wypadków przemocy stosowanej przez sprawcę po dokonaniu rozboju, w sytuacji gdy przemoc stosowana jest nie
wobec pokrzywdzonego przestępstwem rozboju, lecz w stosunku do innej osoby (por. także wyrok SN z dnia 28 września 1973
r., II KR 123/73, OSNKW 1974, nr 2, poz. 30; wyrok SN z dnia 28 listopada 1990 r., II KR 97/90, OSNKW 1991, nr 7-9, poz.
40; uchwała SN z dnia 8 kwietnia 1988 r., WZP 3/88, OSNKW 1988, nr 7-8, poz. 49; wyrok SA w Lublinie z dnia 15 października
1993 r., II AKr 168/93, LEX nr 21214; wyrok SA w Katowicach z dnia 27 maja 1993 r., II AKr 169/93, LEX nr 21218)
Wstęp. Komentowany występek statuuje występek kradzieży rozbójniczej. Jest to występek zbliżony z jednej strony do
kradzieży, z drugiej zaś do rozboju, choć zasadnicza różnica wynika z kolejności zastosowania przez sprawcę środków. W
przypadku rozboju służą one do dokonania zaboru rzeczy (są więc stosowane przed zaborem lub w trakcie dokonywania zaboru).
W przypadku kradzieży rozbójniczej sprawca najpierw zaś dokonuje zaboru rzeczy bez zastosowania środków przemocy (zob.
komentarz do art. 278 k.k.), a następnie posługuje się tymi środkami po dokonaniu zaboru, w celu utrzymania się w posiadaniu
zabranej rzeczy (por. wyrok SA w Katowicach z dnia 26 czerwca 2003 r., II AKa 164/03, KZS 2003, z. 11, poz. 44; T. Oczkowski,
kom. do art. 281 k.k. (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, Legalis 2015).2.
Przedmiot ochrony. Przestępstwo z art. 281 k.k. ma dwa przedmioty ochrony. Pierwszym (bliższym) jest własność,
posiadanie lub inne prawa rzeczowe albo obligacyjne do rzeczy ruchomej, drugim (dalszym) - nietykalność cielesna, wolność,
zdrowie i życie człowieka. Pod ochroną tego przepisu pozostaje więc nie tylko mienie, ale też życie i zdrowie innej osoby (zob.
wyrok SN z dnia 12 września 2013 r., V KK 205/13, LEX nr 1375253).
3.
Znamiona strony przedmiotowej. Przestępstwo z art. 281 k.k. popełnia sprawca, który w celu utrzymania się w posiadaniu
zabranej rzeczy, bezpośrednio po dokonaniu kradzieży, używa przemocy wobec osoby lub grozi natychmiastowym jej użyciem
albo doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. Jest to zatem przestępstwo dwuaktowe, gdzie istotnym
elementem jest więź czasowo-sytuacyjna. Prawnie relewantne jest, aby podejmowane przez sprawcę środki w celu utrzymania
się w posiadaniu rzeczy były podjęte tuż po kradzieży lub miały miejsce podczas pościgu za sprawcą, podjętym i trwającym
nieprzerwanie po kradzieży (T. Oczkowski, kom. do art. 281 k.k. (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, Legalis 2015).Znamię kradzieży dotyczy jej każdego typu, a więc także czynów określonych w art. 290 § 1 k.k., art. 119 § 1 i art. 130 § 1
k.w., a także kwalifikowanej formy kradzieży z art. 294 § 1 k.k. (por. wyrok SN z dnia 28 września 1973 r., II KR 12/73, OSNKW
1974, nr 2, poz. 30). Swoim zakresem znaczeniowym termin ten może obejmować - w określonych okolicznościach - również
przestępstwo rozboju w obu typach. Rozbój z art. 280 k.k. jest przecież kwalifikowaną postacią kradzieży, o czym przesądza
fakt, że do jego znamion należy zabór cudzej rzeczy lub składników mienia w celu przywłaszczenia (wyrok SN z dnia 28 listopada
1990 r., II KR 97/90, OSNKW 1991, nr 7-9, poz. 40; wyrok SA w Katowicach z dnia 27 maja 1993 r., II AKr 169/93, OSA 1994,
z. 2, poz. 8). Sytuacja taka będzie miała z reguły miejsce, gdy dokonana po rozboju kradzież rozbójnicza będzie zawierała
rażąco niższy stopień społecznej szkodliwości wobec dokonanego uprzednio rozboju (M. Budyn-Kulik, kom. do art. 281 k.k.
(w
Kodeks karny. Praktyczny..., red. M. Mozgawa, LEX/el. 2015).W zakresie znamion użycia przemocy wobec osoby lub groźby natychmiastowego jej użycia oraz doprowadzenia
człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności zob. komentarz do art. 280 k.k.
Przemoc lub inne zachowania wymienione w art. 281 k.k. mogą być skierowane bądź to przeciwko pokrzywdzonemu kradzieżą,
bądź wobec innej osoby, której obecność lub zachowanie zagraża sprawcy w utrzymaniu posiadania bezprawnie zabranej rzeczy
(wyrok SN z dnia 18 września 1981 r., IV KR 75/81, LEX nr 21919). Najście sprawcy przez pokrzywdzonego w trakcie usiłowania
kradzieży i użycie przez sprawcę względem pokrzywdzonego metod rozbójniczych nie jest kradzieżą rozbójniczą, ale
ewentualnie rozbojem (wyrok SA w Katowicach z dnia 22 lipca 2004 r., II AKa 219/04, Prok. i Pr.-wkł. 2005, nr 7-8, poz. 29).
Występek z art. 281 k.k. jest przestępstwem materialnym, do jego znamion należy skutek w postaci bezprawnego wyjęcia
rzeczy spod władztwa innej osoby i przejęcia rzeczy pod samodzielne władztwo sprawcy (kradzież) (wyrok SA we Wrocławiu z
dnia 8 sierpnia 2012 r., II AKa 212/12, KZS 2012, z. 12, poz. 83).
Wypadek mniejszej wagi występku kradzieży rozbójniczej określony został w art. 283 k.k. (zob. komentarz do art. 283 k.k.).
4.
Podmiot przestępstwa. Stanowisko zarówno doktryny, jak i judykatury w tym zakresie jest rozbieżne. Jest oczywiste, że
przestępstwo z art. 281 k.k. może być dokonane przez osobę, która uprzednio dokonała przestępstwa kradzieży (złodzieja).
Możliwe jest tu jednak przyjęcie konstrukcji współsprawstwa, jeśli między osobą stosującą opisane w art. 281 k.k. sposoby
oddziaływania a sprawcą zaboru rzeczy istniało porozumienie (wyrok SN z dnia 23 listopada 1981 r., I KK 42/81, OSNKW 1982,
nr 4-5, poz. 22). Z jednej strony egzystuje zatem pogląd, że jest to występek co do zasady indywidualny, co jest słuszne
przy przyjęciu, że czynność sprawcza następuje bezpośrednio po dokonaniu kradzieży (wyrok SA w Lublinie z dnia 15
października 1993 r., II AKr 168/93, OSA 1994, z. 1, poz. 3; analogicznie A. Marek, kom. do art. 281 k.k. (w
A. Marek, Kodeks karny..., LEX/el. 2010). Z drugiej strony przy przyjęciu innej nieco perspektywy, która do znamion występku kradzieży
rozbójniczej włącza także kradzież jako czynność sprawczą, uznać można, że jest to przestępstwo powszechne, analogicznie
do występku kradzieży (wyrok SA w Katowicach z dnia 8 lutego 2001 r., II AKa 18/01, Biul. SAKa 2001, nr 1, s. 5; wyrok SN z
dnia 23 listopada 1981 r., I KR 42/81, OSNKW 1982, nr 4-5, poz. 22; L. Wilk, kom. do art. 281 k.k. (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013). Pogląd ten wydaje się słuszny i w konsekwencji należy przyjąć, że
kradzież rozbójnicza to występek powszechny, tyle że indywidualny co do czynu. Z kolei osoba, która bezpośrednio
po dokonaniu kradzieży przez innego sprawcę stosuje przemoc względem osoby lub groziła natychmiastowym jej użyciem, aby
sprawca kradzieży utrzymał się w posiadaniu zabranego mienia, odpowiada za pomocnictwo do kradzieży rozbójniczej (wyrok
SA w Lublinie z dnia 15 maja 1993 r., II AKr 168/93, OSA 1994, z. 1, poz. 3).
5.
Znamiona strony podmiotowej. Przestępstwo kradzieży rozbójniczej jest przestępstwem umyślnym, które można
popełnić jedynie w zamiarze bezpośrednim. Strona podmiotowa tego przestępstwa charakteryzuje się podwójną kierunkowością
zamiaru. Kierunkowość ta wyraża się w tym, że sprawca najpierw podejmuje działania zmierzające do zaboru cudzej rzeczy
ruchomej w celu przywłaszczenia. Po osiągnięciu tego celu, a więc po przejęciu władztwa nad rzeczą, sprawca podejmuje
działania polegające na używaniu przemocy wobec osoby, grożeniu natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzeniu
człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, przy czym działania te są ukierunkowane celowo na zapewnienie
utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy (wyrok SA w Białymstoku z dnia 19 marca 2013 r., II AKa 42/13, LEX nr 1311930).
6.
Sankcja karna i tryb ścigania. Występek z art. 281 k.k. jest zagrożony karą pozbawienia wolności od roku do lat 10. Jest
ścigany z oskarżenia publicznego.
7.
Zbieg przestępstw i zbieg przepisów. W judykaturze wyrażony został pogląd, że przestępstwo z art. 281 k.k. jest
kwalifikowaną postacią kradzieży, dlatego sprawca nie może odpowiadać oddzielnie za kradzież i oddzielnie za użycie przemocy,
lecz powinien ponosić odpowiedzialność na podstawie art. 281 k.k. (wyrok SN z dnia 14 września 1968 r., II KR 98/68, OSP
1970, z. 4, poz. 72). W doktrynie wskazuje się, że art. 281 k.k. jest lex specialis wobec art. 278 k.k. (M. Kulik, kom. do art.
281 k.k. (w
Kodeks karny. Praktyczny..., red. M. Mozgawa, LEX/el. 2015).Przepis penalizujący kradzież rozbójniczą nie ma zastosowania w przypadku, gdy sprawca używa gwałtu na osobie albo grozi
jego natychmiastowym użyciem, aby utrzymać się w posiadaniu mienia bezpośrednio po jego uzyskaniu w wyniku dokonanego
rozboju (wyrok SA w Katowicach z dnia 4 października 2007 r., II AKa 344/07, LEX nr 370401). W tej sytuacji zdarzenie tego
rodzaju należy uznać za czyn współukarany, zaś sprawca powinien odpowiadać za popełnienie rozboju, rzecz jasna przy
założeniu, że mamy tu do czynienia z tożsamym pokrzywdzonym. Za dopuszczalne trzeba bowiem uznać kwalifikowanie z art.
281 k.k. wypadków przemocy stosowanej przez sprawcę po dokonaniu rozboju, w sytuacji gdy przemoc stosowana jest nie
wobec pokrzywdzonego przestępstwem rozboju, lecz w stosunku do innej osoby (por. także wyrok SN z dnia 28 września 1973
r., II KR 123/73, OSNKW 1974, nr 2, poz. 30; wyrok SN z dnia 28 listopada 1990 r., II KR 97/90, OSNKW 1991, nr 7-9, poz.
40; uchwała SN z dnia 8 kwietnia 1988 r., WZP 3/88, OSNKW 1988, nr 7-8, poz. 49; wyrok SA w Lublinie z dnia 15 października
1993 r., II AKr 168/93, LEX nr 21214; wyrok SA w Katowicach z dnia 27 maja 1993 r., II AKr 169/93, LEX nr 21218)