1.
Przedmiot ochrony. Zob. komentarz do art. 278 § 1 k.k.
2.
Podmiot przestępstwa. Przestępstwa stypizowane w art. 289 k.k. mają co do zasady charakter powszechny, z pewnym
wszakże zastrzeżeniem. Rację mają M. Dąbrowska-Kardas oraz P. Kardas (ciż (w
Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz,
t. 3, red. A. Zoll, 2008, s. 387), którzy uważają, że w przypadku porzucenia auta lub pozostawienia go w okolicznościach
grożących uszkodzeniem lub zniszczeniem przestępstwo to ma charakter indywidualny. Istotnie bowiem przepis art. 289 § 2
k.k. stanowi o sprawcy czynu z art. 289 § 1 k.k., a więc o tym, który dokonał zaboru pojazdu mechanicznego.
3.
Pojazd mechaniczny. Zob. komentarz do art. 178a § 1 k.k. Pojazd taki musi być cudzy. Przedmiotem przestępstwa z art.
289 § 1-3 k.k. może być również pojazd objęty współwłasnością. Zob. komentarz do art. 278 k.k.
4.
Pojęcie zaboru. Zob. komentarz do art. 278 § 1 k.k. Sprawcą zaboru nie będzie ten, który przyłącza się do innej osoby, która
zabrała pojazd mechaniczny, a potem od niej przejmuje ten pojazd. Ten, kto przejmuje takie auto, może natomiast odpowiadać
za paserstwo (art. 291 i 292 k.k.). Nie realizuje znamion zaboru właściciel warsztatu, który przekazanego mu pojazdu używa
dla celów prywatnych, czy pracownik, któremu pracodawca przekazał pojazd mechaniczny w celu udania się do konkretnego
miejsca, podczas gdy pracownik ten udaje się w zupełnie inne miejsce. W takich przypadkach co najwyżej można przypisać
wykroczenie z art. 127 k.w. (zob. L. Wilk, Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 663-
664).
5.
Pokonanie zabezpieczenia pojazdu. Przez pojęcie zabezpieczenia pojazdu mechanicznego należy rozumieć każdy
instrument, mechanizm uniemożliwiający lub znacznie utrudniający korzystanie z niego. Zabezpieczenie pojazdu to również
umieszczenie go w zamkniętym garażu, założenie blokady kierownicy, autoalarmu (zob. M. Dąbrowska-Kardas oraz P. Kardas
(w Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. 3, red. A. Zoll, 2008, s. 391). Zabezpieczeniem pojazdu nie będzie
umieszczenie go na parkingu strzeżonym, a pokonaniem zabezpieczenia nie jest połączenie kabli pod stacyjką i uruchomienie
silnika, jeśli auto było otwarte. Pokonanie zabezpieczenia oznacza jego przełamanie w taki sposób, że możliwe jest korzystanie
z pojazdu mechanicznego. Osobą nieupoważnioną jest nie tylko podmiot, który nie ma żadnego tytułu prawnego do pojazdu
mechanicznego, ale również taki podmiot, który taki tytuł ma, ale nie ma uprawnień do prowadzenia takiego pojazdu.
6.
Wartość pojazdu. Okolicznością kwalifikującą jest znaczna wartość pojazdu. Zob. komentarz do art. 115 § 5 k.k.
7.
Porzucenie pojazdu. Porzucenie pojazdu to pozostawienie go bez jakiegokolwiek nadzoru, w taki sposób, że każdy może
mieć do niego dostęp. Może to być pozostawienie auta w lesie, na środku drogi, w jakimkolwiek odludnym miejscu. Jeśli sprawca
zostawia zamknięte auto na parkingu (nawet niestrzeżonym), nie ma mowy o porzuceniu pojazdu. W przeciwnym wypadku
każde pozostawienie auta na parkingu należałoby traktować jako porzucenie.
8.
Rozbójniczy zabór pojazdu. Zob. komentarz do art. 280 § 1 k.k. Należy jednak zaznaczyć, że przepis art. 289 § 3 k.k.
ujmuje szerzej znamię przemocy niż w art. 280 § 1 k.k. Uregulowanie to nie ogranicza przemocy tylko do przemocy wobec
osoby. Oznacza to, że znamiona rozbójniczego zaboru pojazdu realizuje również sprawca, który używa tzw. przemocy
pośredniej.
9.
Strona podmiotowa. Przestępstwo z art. 289 § 1-3 k.k. można popełnić tylko w zamiarze bezpośrednim o szczególnym
przywłaszczeniu. Treścią tego zamiaru jest jednak krótkotrwałe używanie pojazdu mechanicznego. Używanie oznacza
korzystanie z pojazdu mechanicznego zgodnie z jego przeznaczeniem. Pojęcie krótkotrwałości należy rozumieć tak samo jak
krótkie odstępy czasu między poszczególnymi zachowaniami składającymi się na czyn ciągły. Zob. komentarz do art. 12 k.k.
Wydaje się, że o krótkotrwałości można mówić, jeśli sprawca zamierzał używać pojazdu mechanicznego przez okres nie dłuższy
niż miesiąc. Należy jednak odnotować pogląd wyrażony w orzecznictwie, że na gruncie przepisu art. 289 § 1 k.k. poza znamię
krótkotrwałości wykracza używanie pojazdu przez kilka dni (wyrok SA w Łodzi z dnia 21 grudnia 2000 r., II AKa 202/00, Prok.
i Pr.-wkł. 2002, nr 1, poz. 23). Wykładnia taka nie jest jednak trafna, przeczy bowiem semantycznemu znaczeniu
krótkotrwałości, w którym mieści się okres kilkudniowy. Do znamion przestępstwa z art. 289 § 1-3 k.k. nie należy samo
używanie pojazdu. Sprawca może pojazd mechaniczny w tym celu zabrać i ani razu go nie uruchomić. Jeśli sprawca ukrył
pojazd, nie można wykluczyć możliwości przypisania mu celu przywłaszczenia.
10.
Grzywna kumulatywna. W sprawach o przestępstwo z art. 289 § 1-3 k.k. obok kary pozbawienia wolności można orzec
grzywnę. Grzywnę tę można wymierzyć także w przypadku orzeczenia kary opisanej w art. 37b k.k. Granice kary grzywny
kumulatywnej określa art. 33 § 2 k.k.
11.
Tryb ścigania. Zob. komentarz do art. 278 k.k.
Przedmiot ochrony. Zob. komentarz do art. 278 § 1 k.k.
2.
Podmiot przestępstwa. Przestępstwa stypizowane w art. 289 k.k. mają co do zasady charakter powszechny, z pewnym
wszakże zastrzeżeniem. Rację mają M. Dąbrowska-Kardas oraz P. Kardas (ciż (w
Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. 3, red. A. Zoll, 2008, s. 387), którzy uważają, że w przypadku porzucenia auta lub pozostawienia go w okolicznościach
grożących uszkodzeniem lub zniszczeniem przestępstwo to ma charakter indywidualny. Istotnie bowiem przepis art. 289 § 2
k.k. stanowi o sprawcy czynu z art. 289 § 1 k.k., a więc o tym, który dokonał zaboru pojazdu mechanicznego.
3.
Pojazd mechaniczny. Zob. komentarz do art. 178a § 1 k.k. Pojazd taki musi być cudzy. Przedmiotem przestępstwa z art.
289 § 1-3 k.k. może być również pojazd objęty współwłasnością. Zob. komentarz do art. 278 k.k.
4.
Pojęcie zaboru. Zob. komentarz do art. 278 § 1 k.k. Sprawcą zaboru nie będzie ten, który przyłącza się do innej osoby, która
zabrała pojazd mechaniczny, a potem od niej przejmuje ten pojazd. Ten, kto przejmuje takie auto, może natomiast odpowiadać
za paserstwo (art. 291 i 292 k.k.). Nie realizuje znamion zaboru właściciel warsztatu, który przekazanego mu pojazdu używa
dla celów prywatnych, czy pracownik, któremu pracodawca przekazał pojazd mechaniczny w celu udania się do konkretnego
miejsca, podczas gdy pracownik ten udaje się w zupełnie inne miejsce. W takich przypadkach co najwyżej można przypisać
wykroczenie z art. 127 k.w. (zob. L. Wilk, Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013, s. 663-
664).
5.
Pokonanie zabezpieczenia pojazdu. Przez pojęcie zabezpieczenia pojazdu mechanicznego należy rozumieć każdy
instrument, mechanizm uniemożliwiający lub znacznie utrudniający korzystanie z niego. Zabezpieczenie pojazdu to również
umieszczenie go w zamkniętym garażu, założenie blokady kierownicy, autoalarmu (zob. M. Dąbrowska-Kardas oraz P. Kardas
(w
Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, t. 3, red. A. Zoll, 2008, s. 391). Zabezpieczeniem pojazdu nie będzie umieszczenie go na parkingu strzeżonym, a pokonaniem zabezpieczenia nie jest połączenie kabli pod stacyjką i uruchomienie
silnika, jeśli auto było otwarte. Pokonanie zabezpieczenia oznacza jego przełamanie w taki sposób, że możliwe jest korzystanie
z pojazdu mechanicznego. Osobą nieupoważnioną jest nie tylko podmiot, który nie ma żadnego tytułu prawnego do pojazdu
mechanicznego, ale również taki podmiot, który taki tytuł ma, ale nie ma uprawnień do prowadzenia takiego pojazdu.
6.
Wartość pojazdu. Okolicznością kwalifikującą jest znaczna wartość pojazdu. Zob. komentarz do art. 115 § 5 k.k.
7.
Porzucenie pojazdu. Porzucenie pojazdu to pozostawienie go bez jakiegokolwiek nadzoru, w taki sposób, że każdy może
mieć do niego dostęp. Może to być pozostawienie auta w lesie, na środku drogi, w jakimkolwiek odludnym miejscu. Jeśli sprawca
zostawia zamknięte auto na parkingu (nawet niestrzeżonym), nie ma mowy o porzuceniu pojazdu. W przeciwnym wypadku
każde pozostawienie auta na parkingu należałoby traktować jako porzucenie.
8.
Rozbójniczy zabór pojazdu. Zob. komentarz do art. 280 § 1 k.k. Należy jednak zaznaczyć, że przepis art. 289 § 3 k.k.
ujmuje szerzej znamię przemocy niż w art. 280 § 1 k.k. Uregulowanie to nie ogranicza przemocy tylko do przemocy wobec
osoby. Oznacza to, że znamiona rozbójniczego zaboru pojazdu realizuje również sprawca, który używa tzw. przemocy
pośredniej.
9.
Strona podmiotowa. Przestępstwo z art. 289 § 1-3 k.k. można popełnić tylko w zamiarze bezpośrednim o szczególnym
przywłaszczeniu. Treścią tego zamiaru jest jednak krótkotrwałe używanie pojazdu mechanicznego. Używanie oznacza
korzystanie z pojazdu mechanicznego zgodnie z jego przeznaczeniem. Pojęcie krótkotrwałości należy rozumieć tak samo jak
krótkie odstępy czasu między poszczególnymi zachowaniami składającymi się na czyn ciągły. Zob. komentarz do art. 12 k.k.
Wydaje się, że o krótkotrwałości można mówić, jeśli sprawca zamierzał używać pojazdu mechanicznego przez okres nie dłuższy
niż miesiąc. Należy jednak odnotować pogląd wyrażony w orzecznictwie, że na gruncie przepisu art. 289 § 1 k.k. poza znamię
krótkotrwałości wykracza używanie pojazdu przez kilka dni (wyrok SA w Łodzi z dnia 21 grudnia 2000 r., II AKa 202/00, Prok.
i Pr.-wkł. 2002, nr 1, poz. 23). Wykładnia taka nie jest jednak trafna, przeczy bowiem semantycznemu znaczeniu
krótkotrwałości, w którym mieści się okres kilkudniowy. Do znamion przestępstwa z art. 289 § 1-3 k.k. nie należy samo
używanie pojazdu. Sprawca może pojazd mechaniczny w tym celu zabrać i ani razu go nie uruchomić. Jeśli sprawca ukrył
pojazd, nie można wykluczyć możliwości przypisania mu celu przywłaszczenia.
10.
Grzywna kumulatywna. W sprawach o przestępstwo z art. 289 § 1-3 k.k. obok kary pozbawienia wolności można orzec
grzywnę. Grzywnę tę można wymierzyć także w przypadku orzeczenia kary opisanej w art. 37b k.k. Granice kary grzywny
kumulatywnej określa art. 33 § 2 k.k.
11.
Tryb ścigania. Zob. komentarz do art. 278 k.k.