1.
W art. 295 k.k. uregulowana została instytucja quasi-czynnego żalu odnośnie do niektórych przestępstw przeciwko
mieniu. Ma ona charakter fakultatywny i jest uzależniona od oceny sądu względem okoliczności konkretnego przypadku.
Specyfika instytucji polega na tym, że nie wiąże się z nią klauzula niekaralności, zaś zachowanie sprawcy, które przyjmuje
formę "czynnego żalu", ma miejsce po dokonaniu przestępstwa. Komentowany przepis jako podstawę złagodzenia
odpowiedzialności karnej obejmuje w zasadzie dwie okoliczności, tj. naprawienie szkody w całości lub w znacznej części. Treść
przepisu pozwala na konstatację, że stanowi on jeden z przejawów niezwykle doniosłej obecnie kompensacyjnej funkcji prawa
karnego (L. Wilk, kom. do art. 295 k.k. (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013).
2.
Ustawa nie przewiduje możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia wobec
tzw. rozbójniczych przestępstw przeciwko mieniu, kradzieży z włamaniem oraz kradzieży leśnej (T. Oczkowski, kom.
do art. 295 k.k. (w Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, Legalis 2015). Różnicuje natomiast łagodzenie odpowiedzialności.
Jeśli sprawca naprawił szkodę w całości albo zwrócił pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w stanie
nieuszkodzonym, możliwe jest nadzwyczajne złagodzenie kary bądź odstąpienie od jej wymierzenia, natomiast jeśli naprawił
szkodę w znacznej części, dopuszczalne jest nadzwyczajne złagodzenie kary.
3.
Odnośnie do nadzwyczajnego złagodzenia kary zob. komentarz do art. 60 i 60a k.k. W zakresie odstąpienia od
wymierzenia kary zob. komentarz do art. 59 i 61 k.k.
4.
Granice czasowe naprawienia szkody. Dla zastosowania przez sąd art. 295 k.k. nie ma znaczenia, kiedy sprawca
wymienionego w tym przepisie przestępstwa naprawił szkodę w całości bądź w znacznej części albo zwrócił w stanie
nieuszkodzonym pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury (wyrok SN z dnia 6 marca 2002 r., WA 6/02, OSNKW
2002, nr 7-8, poz. 57). Każda z tych czynności, dla materializacji złagodzenia odpowiedzialności karnej, może więc zostać
dokonana aż do chwili wydania wyroku przez sąd I instancji.
5.
"Naprawienie szkody w całości" może nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego bądź przez zapłatę odpowiedniej
sumy pieniężnej (art. 363 § 1 k.c.). Szkoda obejmuje zarówno rzeczywisty uszczerbek (damnum emergens), jak i utracone
korzyści (lucrum cessans).
6.
"Dobrowolne naprawienie szkody w całości" to działanie podjęte w wyniku swobodnej decyzji woli sprawcy przestępstwa.
W judykaturze wskazuje się, że o dobrowolności przesądza sytuacja, w której brak jest okoliczności przemawiających za
zniesieniem bądź ograniczeniem swobody w podjęciu przez sprawcę decyzji o naprawieniu szkody lub zwrocie pojazdu albo
rzeczy mającej szczególne znaczenie dla kultury. Dla oceny dobrowolności nie ma zaś znaczenia to, czy szkoda była naprawiana
etapami, czy też jednorazowo (zob. wyrok SN z dnia 6 marca 2002 r., WA 6/02, OSN(K) 2002, nr 7-8, poz. 57). Nie spełnia
wymogu "dobrowolności" naprawienie przez sprawcę szkody poprzedzone wydaniem wyroku zasądzającego odszkodowanie od
sprawcy na rzecz pokrzywdzonego w postępowaniu cywilnym (L. Wilk, kom. do art. 295 k.k. (w Kodeks karny. Część
szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013).
7.
"Naprawienie szkody w znacznej części" - jakkolwiek k.k. nie precyzuje pojęcia znacznej części, to w doktrynie można się
spotkać z poglądem, że chodzi tu co najmniej o połowę jej wartości (R. Góral, Kodeks karny. Komentarz..., 2007, s. 509).
8
Pojęcie naprawienia szkody w rozumieniu art. 295 k.k. nie obejmuje zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną przestępstwem
skierowanym przeciwko życiu lub zdrowiu (wyrok SA w Białymstoku z dnia 25 września 2013 r., II AKa 168/13, LEX nr 1378635).
W art. 295 k.k. uregulowana została instytucja quasi-czynnego żalu odnośnie do niektórych przestępstw przeciwko
mieniu. Ma ona charakter fakultatywny i jest uzależniona od oceny sądu względem okoliczności konkretnego przypadku.
Specyfika instytucji polega na tym, że nie wiąże się z nią klauzula niekaralności, zaś zachowanie sprawcy, które przyjmuje
formę "czynnego żalu", ma miejsce po dokonaniu przestępstwa. Komentowany przepis jako podstawę złagodzenia
odpowiedzialności karnej obejmuje w zasadzie dwie okoliczności, tj. naprawienie szkody w całości lub w znacznej części. Treść
przepisu pozwala na konstatację, że stanowi on jeden z przejawów niezwykle doniosłej obecnie kompensacyjnej funkcji prawa
karnego (L. Wilk, kom. do art. 295 k.k. (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013).2.
Ustawa nie przewiduje możliwości nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia wobec
tzw. rozbójniczych przestępstw przeciwko mieniu, kradzieży z włamaniem oraz kradzieży leśnej (T. Oczkowski, kom.
do art. 295 k.k. (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, Legalis 2015). Różnicuje natomiast łagodzenie odpowiedzialności. Jeśli sprawca naprawił szkodę w całości albo zwrócił pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w stanie
nieuszkodzonym, możliwe jest nadzwyczajne złagodzenie kary bądź odstąpienie od jej wymierzenia, natomiast jeśli naprawił
szkodę w znacznej części, dopuszczalne jest nadzwyczajne złagodzenie kary.
3.
Odnośnie do nadzwyczajnego złagodzenia kary zob. komentarz do art. 60 i 60a k.k. W zakresie odstąpienia od
wymierzenia kary zob. komentarz do art. 59 i 61 k.k.
4.
Granice czasowe naprawienia szkody. Dla zastosowania przez sąd art. 295 k.k. nie ma znaczenia, kiedy sprawca
wymienionego w tym przepisie przestępstwa naprawił szkodę w całości bądź w znacznej części albo zwrócił w stanie
nieuszkodzonym pojazd lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury (wyrok SN z dnia 6 marca 2002 r., WA 6/02, OSNKW
2002, nr 7-8, poz. 57). Każda z tych czynności, dla materializacji złagodzenia odpowiedzialności karnej, może więc zostać
dokonana aż do chwili wydania wyroku przez sąd I instancji.
5.
"Naprawienie szkody w całości" może nastąpić przez przywrócenie stanu poprzedniego bądź przez zapłatę odpowiedniej
sumy pieniężnej (art. 363 § 1 k.c.). Szkoda obejmuje zarówno rzeczywisty uszczerbek (damnum emergens), jak i utracone
korzyści (lucrum cessans).
6.
"Dobrowolne naprawienie szkody w całości" to działanie podjęte w wyniku swobodnej decyzji woli sprawcy przestępstwa.
W judykaturze wskazuje się, że o dobrowolności przesądza sytuacja, w której brak jest okoliczności przemawiających za
zniesieniem bądź ograniczeniem swobody w podjęciu przez sprawcę decyzji o naprawieniu szkody lub zwrocie pojazdu albo
rzeczy mającej szczególne znaczenie dla kultury. Dla oceny dobrowolności nie ma zaś znaczenia to, czy szkoda była naprawiana
etapami, czy też jednorazowo (zob. wyrok SN z dnia 6 marca 2002 r., WA 6/02, OSN(K) 2002, nr 7-8, poz. 57). Nie spełnia
wymogu "dobrowolności" naprawienie przez sprawcę szkody poprzedzone wydaniem wyroku zasądzającego odszkodowanie od
sprawcy na rzecz pokrzywdzonego w postępowaniu cywilnym (L. Wilk, kom. do art. 295 k.k. (w
Kodeks karny. Część szczególna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2013).
7.
"Naprawienie szkody w znacznej części" - jakkolwiek k.k. nie precyzuje pojęcia znacznej części, to w doktrynie można się
spotkać z poglądem, że chodzi tu co najmniej o połowę jej wartości (R. Góral, Kodeks karny. Komentarz..., 2007, s. 509).
8
Pojęcie naprawienia szkody w rozumieniu art. 295 k.k. nie obejmuje zadośćuczynienia za krzywdę wyrządzoną przestępstwem
skierowanym przeciwko życiu lub zdrowiu (wyrok SA w Białymstoku z dnia 25 września 2013 r., II AKa 168/13, LEX nr 1378635).