Kodeksowe wymiary temporalne środków karnych. Badając możliwości temporalnego stosowania środków karnych,
uznać trzeba, że są one pod tym względem mocno zróżnicowane. Środki karne można bowiem stosować jednorazowo,
terminowo lub dożywotnio. Zgodnie z uregulowaniem kodeksowym do środków karnych stosowanych jednorazowo należą
świadczenie pieniężne i podanie wyroku do publicznej wiadomości. Do środków karnych orzekanych pod pewnymi
warunkami dożywotnio należą zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub
określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi (art.
41 § 1a i 1b k.k.), zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi
osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu (art. 41a
§ 3 k.k.), zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych (art. 42 § 3 i 4). Do terminowych środków karnych orzekanych w
latach (a nie w miesiącach czy w latach i miesiącach - wyrok SN z dnia 16 maja 2003 r., II KK 65/03, Prok. i Pr.-wkł. 2003, nr
10, poz. 1) zgodnie z kodeksową regulacją należy zaliczyć: stosowany od 2 do 6 lat - zakaz wstępu na imprezę masową (art.
39 pkt 2e k.k.), stosowane od roku do lat 10 - pozbawienie praw publicznych (art. 39 pkt 1 k.k.), zakaz zajmowania określonego
stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej (art. 39 pkt 2 k.k.), zakaz
wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych (art. 39 pkt 2d k.k.) oraz nakaz okresowego opuszczenia lokalu
zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 39 pkt 2e k.k.), orzekane od roku do lat 15 - zakaz prowadzenia działalności
związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi (art. 39 pkt 2a k.k.), zakaz przebywania w
określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub
opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu (art. 39 pkt 2b k.k.) oraz zakaz prowadzenia pojazdów (art. 39 pkt 3
k.k.).
2.
Granica początkowa obowiązywania pozbawienia praw i zakazów. Termin, na jaki został orzeczony środek karny,
biegnie od uprawomocnienia się wyroku, z dniem uprawomocnienia włącznie. Od tej reguły przewidziane są pewne wyjątki,
mianowicie termin ten nie biegnie, gdy skazany odbywa zasadniczą lub zastępczą karę pozbawienia wolności, nawet
gdyby była ona wymierzona za inne przestępstwo (art. 43 § 2a k.k.). Rozwiązanie takie ma eliminować fikcyjną
dolegliwość, jaka występowałaby, gdyby skazany - w okresie odbywania kary pozbawienia wolności - wykonywał jednocześnie
orzeczony względem niego środek karny. Termin orzeczonego zakazu nie biegnie w sytuacji rzeczywistego odbywania kary
pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Dlatego w razie przerwy w odbywaniu kary, ucieczki z zakładu karnego, zatrzymania
lub tymczasowego aresztowania (zob. postanowienie SN z dnia 17 maja 1990 r., V KZP 5/90, OSP 1991, z. 9, poz. 16; R.A.
Stefański, glosa do postanowienia SN z dnia 12 marca 1992 r., II KRN 20/92, OSP 1992, z. 10, poz. 221; J. Kulesza, glosa do
postanowienia SN z dnia 17 maja 1990 r., V KZP 5/90, PS 1992, nr 9, poz. 103), a także w sytuacji warunkowego zwolnienia
skazanego z odbywania reszty kary pozbawienia wolności nie mamy do czynienia z odbywaniem kary pozbawienia wolności,
dlatego też nie wstrzymują one biegu terminu orzeczonego środka karnego. Przy warunkowym zwolnieniu okres
orzeczonego środka karnego biegnie od chwili wyjścia na wolność, a nie od zakończenia czasu próby. Zgodnie z
obecnym k.k. do biegu okresu orzeczonych środków karnych zalicza się również (poza okresem warunkowego zwolnienia z
odbywania reszty kary) okres odroczenia wykonania kary, okres od uprawomocnienia się wyroku do rozpoczęcia wykonania
kary albo - w przypadku uchylania się od niej - okres od dnia wskazanego w wezwaniu do jej odbycia (art. 79 k.k.w.).
3.
Zawieszenie biegu pozbawienia praw publicznych. Okres, na który orzeczono środek karny z art. 39 pkt 1 k.k., nie
biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności za przestępstwo, za które został orzeczony (art. 43 § 2 k.k.). Biegnie
natomiast w czasie wykonywania kary pozbawienia wolności orzeczonej za inne przestępstwo (R.A. Stefański (w
Kodeks
karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 364).
4.
Zakres temporalny związany z zakazem prowadzenia pojazdów. Okres, na który orzeczono zakaz prowadzenia
pojazdów, biegnie od chwili zwrotu prawa jazdy, chyba że doszło do wcześniejszego jego zatrzymania, wtedy czas ten zalicza
się na poczet orzeczonego zakazu. Z zawieszeniem biegu zakazu prowadzenia pojazdów ma się do czynienia w sytuacji
niezwrócenia dokumentu stwierdzającego uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Zgodnie z art. 43 § 3 k.k. sąd wraz z
orzeczeniem zakazu nakłada na skazanego obowiązek zwrócenia tego dokumentu. Odpis wyroku (wraz ze wskazaniem
daty, od której należy liczyć okres wykonania środka karnego) przesyła się właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania
skazanego organowi administracji rządowej lub samorządu terytorialnego (np. staroście). Według R.A. Stefańskiego "jeżeli sąd
nie wskazał daty początkowej biegu powyższego terminu, rozstrzygnięcie w zakresie wskazania początkowej daty wykonywania
środka karnego, nie (...) [może - przyp. aut.] być samodzielnie podjęte przez organ administracji" (R.A. Stefański (w Kodeks
karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 347). O orzeczeniu takim sąd zawiadamia również pracodawcę skazanego, jeżeli skazany,
wykonując pracę zarobkową, prowadził pojazd (zob. M. Szewczyk (w Kodeks karny. Część ogólna, t. 1, red. A. Zoll, 2007, s.
Wykonanie środków karnych orzeczonych za co najmniej dwa przestępstwa. W sytuacji orzeczenia więcej niż jednego
środka karnego tego samego rodzaju za przestępstwa, które nie pozostają w zbiegu, środki podlegają autonomicznemu
wykonaniu i biegną równolegle. Sąd Najwyższy uznał, że "w sytuacji, gdy zachodzi konieczność wykonania kilku środków
karnych niepodlegających łączeniu według reguł z art. 90 § 2 k.k., środki te podlegają odrębnemu wykonaniu, które następuje
- zgodnie z dyspozycją art. 43 § 2 k.k. - każdorazowo od uprawomocnienia się orzeczeń, którymi je orzeczono (...), nawet jeżeli
dotyczą zakazów (...) tego samego rodzaju" (postanowienie SN z dnia 20 grudnia 2007 r., I KZP 34/07, OSNKW 2008, nr 1,
poz. 2).
6.
Skutki orzeczenia środków karnych. Zależą od rodzaju praw, względem których orzeczono środek karny. Skazany
odzyskuje automatycznie te prawa, które związane są z jego przynależnością do funkcjonowania obywatelskiego, np. prawo
wyborcze czy prawo do prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast bezpowrotna jest utrata praw indywidualnych
przyznawanych obywatelom. Dlatego sprawca nie będzie mógł odzyskać np. utraconego stopnia wojskowego, wykonywanej
funkcji, orderów, odznaczeń czy tytułów honorowych (zob. M. Szewczyk (w Komentarz do kodeksu karnego. Część ogólna,
red. K. Buchała, Warszawa 1994, s. 277). Po zakończeniu wykonywania środka karnego odzyskiwana jest jedynie zdolność do
ponownego ich uzyskania.
7.
Skrócenie czasu trwania środków karnych. Ustawodawca w odniesieniu do środków karnych wymiernych w czasie (art.
39 pkt 1-3 k.k.) przewidział w art. 84 § 1 k.k. możliwość skrócenia czasu ich wykonywania, i to aż o połowę, jeżeli skazany
przestrzegał porządku prawnego, a orzeczony środek karny był wykonywany przynajmniej przez rok (por. J. Lachowski (w
Kodeks karny. Część ogólna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2009, s. 568). Instytucja ta określana jest mianem
sędziowskiego prawa łaski lub rehabilitacji sądowej (por. T. Leśko, System środków karnych, Warszawa 1974, s. 150 i n.). W
jej konstrukcji ustawodawca posłużył się zarówno przesłanką materialną (przestrzeganie porządku prawnego), jak i
formalną (upływ przynajmniej połowy okresu, na który orzeczono środek karny, a także konieczność wykonywania go
względem skazanego przynajmniej przez rok). Sędziowskiego prawa łaski nie należy utożsamiać z instytucją
warunkowego przedterminowego zwolnienia. Kwestią różniącą te dwa instrumenty prawne jest brak przy rehabilitacji
sądowej okresu próby, a także możliwości odwołania oraz zarządzenia wykonania reszty nieodbytego środka karnego (K. Łucarz,
Zakaz prowadzenia pojazdów..., s. 217-218).
657-659).
5.
uznać trzeba, że są one pod tym względem mocno zróżnicowane. Środki karne można bowiem stosować jednorazowo,
terminowo lub dożywotnio. Zgodnie z uregulowaniem kodeksowym do środków karnych stosowanych jednorazowo należą
świadczenie pieniężne i podanie wyroku do publicznej wiadomości. Do środków karnych orzekanych pod pewnymi
warunkami dożywotnio należą zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub
określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi (art.
41 § 1a i 1b k.k.), zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi
osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu (art. 41a
§ 3 k.k.), zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych (art. 42 § 3 i 4). Do terminowych środków karnych orzekanych w
latach (a nie w miesiącach czy w latach i miesiącach - wyrok SN z dnia 16 maja 2003 r., II KK 65/03, Prok. i Pr.-wkł. 2003, nr
10, poz. 1) zgodnie z kodeksową regulacją należy zaliczyć: stosowany od 2 do 6 lat - zakaz wstępu na imprezę masową (art.
39 pkt 2e k.k.), stosowane od roku do lat 10 - pozbawienie praw publicznych (art. 39 pkt 1 k.k.), zakaz zajmowania określonego
stanowiska, wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej (art. 39 pkt 2 k.k.), zakaz
wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych (art. 39 pkt 2d k.k.) oraz nakaz okresowego opuszczenia lokalu
zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym (art. 39 pkt 2e k.k.), orzekane od roku do lat 15 - zakaz prowadzenia działalności
związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi (art. 39 pkt 2a k.k.), zakaz przebywania w
określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub
opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu (art. 39 pkt 2b k.k.) oraz zakaz prowadzenia pojazdów (art. 39 pkt 3
k.k.).
2.
Granica początkowa obowiązywania pozbawienia praw i zakazów. Termin, na jaki został orzeczony środek karny,
biegnie od uprawomocnienia się wyroku, z dniem uprawomocnienia włącznie. Od tej reguły przewidziane są pewne wyjątki,
mianowicie termin ten nie biegnie, gdy skazany odbywa zasadniczą lub zastępczą karę pozbawienia wolności, nawet
gdyby była ona wymierzona za inne przestępstwo (art. 43 § 2a k.k.). Rozwiązanie takie ma eliminować fikcyjną
dolegliwość, jaka występowałaby, gdyby skazany - w okresie odbywania kary pozbawienia wolności - wykonywał jednocześnie
orzeczony względem niego środek karny. Termin orzeczonego zakazu nie biegnie w sytuacji rzeczywistego odbywania kary
pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Dlatego w razie przerwy w odbywaniu kary, ucieczki z zakładu karnego, zatrzymania
lub tymczasowego aresztowania (zob. postanowienie SN z dnia 17 maja 1990 r., V KZP 5/90, OSP 1991, z. 9, poz. 16; R.A.
Stefański, glosa do postanowienia SN z dnia 12 marca 1992 r., II KRN 20/92, OSP 1992, z. 10, poz. 221; J. Kulesza, glosa do
postanowienia SN z dnia 17 maja 1990 r., V KZP 5/90, PS 1992, nr 9, poz. 103), a także w sytuacji warunkowego zwolnienia
skazanego z odbywania reszty kary pozbawienia wolności nie mamy do czynienia z odbywaniem kary pozbawienia wolności,
dlatego też nie wstrzymują one biegu terminu orzeczonego środka karnego. Przy warunkowym zwolnieniu okres
orzeczonego środka karnego biegnie od chwili wyjścia na wolność, a nie od zakończenia czasu próby. Zgodnie z
obecnym k.k. do biegu okresu orzeczonych środków karnych zalicza się również (poza okresem warunkowego zwolnienia z
odbywania reszty kary) okres odroczenia wykonania kary, okres od uprawomocnienia się wyroku do rozpoczęcia wykonania
kary albo - w przypadku uchylania się od niej - okres od dnia wskazanego w wezwaniu do jej odbycia (art. 79 k.k.w.).
3.
Zawieszenie biegu pozbawienia praw publicznych. Okres, na który orzeczono środek karny z art. 39 pkt 1 k.k., nie
biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności za przestępstwo, za które został orzeczony (art. 43 § 2 k.k.). Biegnie
natomiast w czasie wykonywania kary pozbawienia wolności orzeczonej za inne przestępstwo (R.A. Stefański (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 364).
4.
Zakres temporalny związany z zakazem prowadzenia pojazdów. Okres, na który orzeczono zakaz prowadzenia
pojazdów, biegnie od chwili zwrotu prawa jazdy, chyba że doszło do wcześniejszego jego zatrzymania, wtedy czas ten zalicza
się na poczet orzeczonego zakazu. Z zawieszeniem biegu zakazu prowadzenia pojazdów ma się do czynienia w sytuacji
niezwrócenia dokumentu stwierdzającego uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Zgodnie z art. 43 § 3 k.k. sąd wraz z
orzeczeniem zakazu nakłada na skazanego obowiązek zwrócenia tego dokumentu. Odpis wyroku (wraz ze wskazaniem
daty, od której należy liczyć okres wykonania środka karnego) przesyła się właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania
skazanego organowi administracji rządowej lub samorządu terytorialnego (np. staroście). Według R.A. Stefańskiego "jeżeli sąd
nie wskazał daty początkowej biegu powyższego terminu, rozstrzygnięcie w zakresie wskazania początkowej daty wykonywania
środka karnego, nie (...) [może - przyp. aut.] być samodzielnie podjęte przez organ administracji" (R.A. Stefański (w
Kodeks karny..., red. R.A. Stefański, 2015, s. 347). O orzeczeniu takim sąd zawiadamia również pracodawcę skazanego, jeżeli skazany,
wykonując pracę zarobkową, prowadził pojazd (zob. M. Szewczyk (w
Kodeks karny. Część ogólna, t. 1, red. A. Zoll, 2007, s. Wykonanie środków karnych orzeczonych za co najmniej dwa przestępstwa. W sytuacji orzeczenia więcej niż jednego
środka karnego tego samego rodzaju za przestępstwa, które nie pozostają w zbiegu, środki podlegają autonomicznemu
wykonaniu i biegną równolegle. Sąd Najwyższy uznał, że "w sytuacji, gdy zachodzi konieczność wykonania kilku środków
karnych niepodlegających łączeniu według reguł z art. 90 § 2 k.k., środki te podlegają odrębnemu wykonaniu, które następuje
- zgodnie z dyspozycją art. 43 § 2 k.k. - każdorazowo od uprawomocnienia się orzeczeń, którymi je orzeczono (...), nawet jeżeli
dotyczą zakazów (...) tego samego rodzaju" (postanowienie SN z dnia 20 grudnia 2007 r., I KZP 34/07, OSNKW 2008, nr 1,
poz. 2).
6.
Skutki orzeczenia środków karnych. Zależą od rodzaju praw, względem których orzeczono środek karny. Skazany
odzyskuje automatycznie te prawa, które związane są z jego przynależnością do funkcjonowania obywatelskiego, np. prawo
wyborcze czy prawo do prowadzenia działalności gospodarczej. Natomiast bezpowrotna jest utrata praw indywidualnych
przyznawanych obywatelom. Dlatego sprawca nie będzie mógł odzyskać np. utraconego stopnia wojskowego, wykonywanej
funkcji, orderów, odznaczeń czy tytułów honorowych (zob. M. Szewczyk (w
Komentarz do kodeksu karnego. Część ogólna, red. K. Buchała, Warszawa 1994, s. 277). Po zakończeniu wykonywania środka karnego odzyskiwana jest jedynie zdolność do
ponownego ich uzyskania.
7.
Skrócenie czasu trwania środków karnych. Ustawodawca w odniesieniu do środków karnych wymiernych w czasie (art.
39 pkt 1-3 k.k.) przewidział w art. 84 § 1 k.k. możliwość skrócenia czasu ich wykonywania, i to aż o połowę, jeżeli skazany
przestrzegał porządku prawnego, a orzeczony środek karny był wykonywany przynajmniej przez rok (por. J. Lachowski (w
Kodeks karny. Część ogólna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2009, s. 568). Instytucja ta określana jest mianem
sędziowskiego prawa łaski lub rehabilitacji sądowej (por. T. Leśko, System środków karnych, Warszawa 1974, s. 150 i n.). W
jej konstrukcji ustawodawca posłużył się zarówno przesłanką materialną (przestrzeganie porządku prawnego), jak i
formalną (upływ przynajmniej połowy okresu, na który orzeczono środek karny, a także konieczność wykonywania go
względem skazanego przynajmniej przez rok). Sędziowskiego prawa łaski nie należy utożsamiać z instytucją
warunkowego przedterminowego zwolnienia. Kwestią różniącą te dwa instrumenty prawne jest brak przy rehabilitacji
sądowej okresu próby, a także możliwości odwołania oraz zarządzenia wykonania reszty nieodbytego środka karnego (K. Łucarz,
Zakaz prowadzenia pojazdów..., s. 217-218).
657-659).
5.