Najważniejsze zmiany uregulowania. Przepis art. 71 k.k. pozwalający na orzekanie kary grzywny w związku z warunkowym
zawieszeniem wykonania orzeczonej kary został dość gruntownie zmieniony nowelą z dnia 20 lutego 2015 r. Ze względu na
wyeliminowanie z systemu prawa karnego możliwości warunkowego zawieszania orzeczonych kar wolnościowych ograniczono
możliwość orzekania grzywny do przypadków orzeczenia kary pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania. Zmiana druga dotyczy maksymalnej wysokości grzywny, jaka może być orzekana, niejako
obok kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej. W obecnym, nowym stanie prawnym wymiar kary grzywny
nie jest limitowany. Może być ona orzeczona w standardowych granicach określonych w art. 33 § 1 k.k., tj. od 10
do 540 stawek dziennych, gdyż przepis art. 71 § 1 k.k. nie wprowadza żadnych innych, szczególnych granic. Jednej stawce
dziennej sąd może przyporządkować od 10 złotych do 2000 złotych (zob. art. 33 § 3 k.k.).
2.
Możliwość orzeczenia grzywny. Orzekanie grzywny w związku z zastosowaniem instytucji warunkowego zawieszenia
wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności ma zawsze charakter fakultatywny. Ideą jej orzekania jest zadanie
sprawcy efektywnie odczuwalnej dolegliwości w sytuacji, gdy kara pozbawienia wolności jest warunkowo zawieszana, a więc
nie będzie efektywnie wykonywana. Chodzi o niedopuszczenie do powstania wrażenia bezkarności sprawcy zarówno w oczach
ofiary, społeczeństwa, jak i jego samego. Przy warunkowym zawieszeniu wykonania orzeczonej kary można wymierzyć
grzywnę tylko wtedy, gdy jej wymierzenie obok kary pozbawienia wolności na innej podstawie nie jest możliwe.
Przywołane zastrzeżenie zostało doprecyzowane przez nowelę z dnia 20 lutego 2015 r., przez wskazanie, że chodzi o przypadki,
gdy orzeczenie grzywny obok pozbawienia wolności było niemożliwe na innej podstawie. Brak takiego rozwiniętego,
jednoznacznego stwierdzenia w poprzednio obowiązującym stanie prawnym prowadził część przedstawicieli doktryny i SN do
wniosku, że grzywna na podstawie art. 71 § 1 k.k. może być orzeczona tylko wtedy, gdy jej orzeczenie na innej podstawie nie
jest możliwe, zarówno jako kary samoistnej (art. 33 § 1 k.k.), jak i kary kumulatywnej obok kary pozbawienia wolności (art.
33 § 2 k.k.) - zob. np. wyrok SN z dnia 16 października 2014 r., II KK 261/14, Prok.i Pr.-wkł 2015, nr 1-2, poz. 3; wyrok SN z
dnia 14 marca 2013 r., III KK 37/13, Prok. i Pr.-wkł. 2013, nr 6, poz. 9; oraz S. Hypś (w
Kodeks karny..., red. A. Grześkowiak,
K. Wiak, 2015, s. 504. Przy obecnym brzmieniu przepisu art. 71 § 1 k.k. nie ma już podstaw, aby twierdzić, że niemożliwe jest
orzeczenie grzywny w razie warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności, gdy przestępstwo
popełnione przez sprawcę było zagrożone sankcją alternatywną pozwalającą na wybór samoistnej grzywny (taki właśnie trafny
pogląd, przeciwny orzecznictwu SN, wyraził SO we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r., IV Ka 1292/12, LEX nr
1581385, jeszcze przed zmianą brzmienia przepisu art. 71 § 1 k.k. przez nowelę z dnia 20 lutego 2015 r.). Obecnie na podstawie
przepisu art. 71 § 1 k.k. można sformułować niekontrowersyjny wniosek, że tylko wówczas, gdy sankcja jest zbudowana
kumulatywnie lub alternatywno-kumulatywnie i przewiduje obligatoryjne lub fakultatywne orzekanie grzywny obok kary
pozbawienia wolności, niemożliwe jest ominięcie tej podstawy prawnej orzekania grzywny kumulatywnej, i orzeczenie jej na
podstawie art. 71 § 1 k.k. z tej racji, że następuje warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności. Podobnie jest
w sytuacji, gdy skazywany sprawca dopuścił się przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub gdy korzyść
majątkową osiągnął, co stanowi podstawę fakultatywnego orzeczenia grzywny obok kary pozbawienia wolności na podstawie
art. 33 § 2 k.k. W pełni zasadnie SN w cytowanym wyroku zwraca uwagę, że: "Kara grzywny, przewidziana w art. 71 § 1 k.k.,
jest integralnie związana z orzeczeniem o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności i nie może bez
takiego orzeczenia samodzielnie egzystować".
3.
Orzeczona grzywna a zarządzenie wykonania kary. Jak trafnie wskazuje SN (m.in. w wyroku z dnia 16 października 2014
r., II KK 261/14, Prok. i Pr.-wkł. 2015, nr 1-2, poz. 3, i w wyroku z dnia 12 grudnia 2013 r., III KK 434/13, LEX nr 1405162),
orzeczenie grzywny na podstawie art. 71 § 2 k.k. jest ściśle związane z zastosowaniem środka probacyjnego, jakim jest
warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, a funkcją tej grzywny jest urealnienie dolegliwości związanej z
orzeczeniem tego środka. W sytuacji gdy zarządza się wykonanie kary, racja wykonania grzywny podlega
dezaktualizacji. Skoro więc grzywna orzeczona na podstawie art. 71 § 1 k.k. nie podlega już wykonaniu, to nie jest
dopuszczalne łączenie takiej kary grzywny z innymi karami grzywny na podstawie przepisów art. 85 i 86 § 1 k.k.
dotyczących wymiaru kary łącznej, gdyż brak jest podstaw prawnych, wymaganych w tych przepisach, do połączenia jej w
wyroku łącznym z inną karą grzywny (por. np. wyrok SN z dnia 22 stycznia 2015 r., II KK 324/14, LEX nr 1628917, i z dnia 28
listopada 2012 r., III KK 328/12, LEX nr 1228564).
4.
Zaliczenie uiszczonej grzywny na poczet zarządzonej do wykonania kary. W przypadku gdy dojdzie do zarządzenia
wykonania uprzednio zawieszonej kary pozbawienia wolności, a wcześniej doszło do wykonania w całości lub w części kary
grzywny orzeczonej na podstawie art. 71 § 1 k.k., następuje odpowiednie skrócenie kary pozbawienia wolności o czas
odpowiadający połowie liczby uiszczonych stawek dziennych grzywny z zaokrągleniem w górę do pełnego dnia. Jest to
zmieniony nowelą z dnia 20 lutego 2015 r. mniej korzystny niż dotąd przelicznik kary grzywny na karę pozbawienia
wolności zarządzoną do wykonania, wynoszący 2 : 1, co oznacza, że dwie stawki dzienne grzywny są traktowane
jako równoważne 1 dniowi pozbawienia wolności. Gdy liczba uiszczonych stawek dziennych grzywny jest nieparzysta i z
przeliczenia grzywny na karę pozbawienia wolności wyjdzie liczba dni kary pozbawienia wolności niepełna, zaokrągla się ją w
górę do pełnego dnia, czyli z korzyścią dla sprawcy (np. w przypadku zarządzenia wykonania kary 6 miesięcy pozbawienia
wolności i uprzednim uiszczeniu 115 stawek dziennych grzywny, co daje w zaokrągleniu 58 dni, sprawca będzie musiał odbyć
4 miesiące i 2 dni kary pozbawienia wolności).
zawieszeniem wykonania orzeczonej kary został dość gruntownie zmieniony nowelą z dnia 20 lutego 2015 r. Ze względu na
wyeliminowanie z systemu prawa karnego możliwości warunkowego zawieszania orzeczonych kar wolnościowych ograniczono
możliwość orzekania grzywny do przypadków orzeczenia kary pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania. Zmiana druga dotyczy maksymalnej wysokości grzywny, jaka może być orzekana, niejako
obok kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszonej. W obecnym, nowym stanie prawnym wymiar kary grzywny
nie jest limitowany. Może być ona orzeczona w standardowych granicach określonych w art. 33 § 1 k.k., tj. od 10
do 540 stawek dziennych, gdyż przepis art. 71 § 1 k.k. nie wprowadza żadnych innych, szczególnych granic. Jednej stawce
dziennej sąd może przyporządkować od 10 złotych do 2000 złotych (zob. art. 33 § 3 k.k.).
2.
Możliwość orzeczenia grzywny. Orzekanie grzywny w związku z zastosowaniem instytucji warunkowego zawieszenia
wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności ma zawsze charakter fakultatywny. Ideą jej orzekania jest zadanie
sprawcy efektywnie odczuwalnej dolegliwości w sytuacji, gdy kara pozbawienia wolności jest warunkowo zawieszana, a więc
nie będzie efektywnie wykonywana. Chodzi o niedopuszczenie do powstania wrażenia bezkarności sprawcy zarówno w oczach
ofiary, społeczeństwa, jak i jego samego. Przy warunkowym zawieszeniu wykonania orzeczonej kary można wymierzyć
grzywnę tylko wtedy, gdy jej wymierzenie obok kary pozbawienia wolności na innej podstawie nie jest możliwe.
Przywołane zastrzeżenie zostało doprecyzowane przez nowelę z dnia 20 lutego 2015 r., przez wskazanie, że chodzi o przypadki,
gdy orzeczenie grzywny obok pozbawienia wolności było niemożliwe na innej podstawie. Brak takiego rozwiniętego,
jednoznacznego stwierdzenia w poprzednio obowiązującym stanie prawnym prowadził część przedstawicieli doktryny i SN do
wniosku, że grzywna na podstawie art. 71 § 1 k.k. może być orzeczona tylko wtedy, gdy jej orzeczenie na innej podstawie nie
jest możliwe, zarówno jako kary samoistnej (art. 33 § 1 k.k.), jak i kary kumulatywnej obok kary pozbawienia wolności (art.
33 § 2 k.k.) - zob. np. wyrok SN z dnia 16 października 2014 r., II KK 261/14, Prok.i Pr.-wkł 2015, nr 1-2, poz. 3; wyrok SN z
dnia 14 marca 2013 r., III KK 37/13, Prok. i Pr.-wkł. 2013, nr 6, poz. 9; oraz S. Hypś (w
Kodeks karny..., red. A. Grześkowiak, K. Wiak, 2015, s. 504. Przy obecnym brzmieniu przepisu art. 71 § 1 k.k. nie ma już podstaw, aby twierdzić, że niemożliwe jest
orzeczenie grzywny w razie warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności, gdy przestępstwo
popełnione przez sprawcę było zagrożone sankcją alternatywną pozwalającą na wybór samoistnej grzywny (taki właśnie trafny
pogląd, przeciwny orzecznictwu SN, wyraził SO we Wrocławiu w wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r., IV Ka 1292/12, LEX nr
1581385, jeszcze przed zmianą brzmienia przepisu art. 71 § 1 k.k. przez nowelę z dnia 20 lutego 2015 r.). Obecnie na podstawie
przepisu art. 71 § 1 k.k. można sformułować niekontrowersyjny wniosek, że tylko wówczas, gdy sankcja jest zbudowana
kumulatywnie lub alternatywno-kumulatywnie i przewiduje obligatoryjne lub fakultatywne orzekanie grzywny obok kary
pozbawienia wolności, niemożliwe jest ominięcie tej podstawy prawnej orzekania grzywny kumulatywnej, i orzeczenie jej na
podstawie art. 71 § 1 k.k. z tej racji, że następuje warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności. Podobnie jest
w sytuacji, gdy skazywany sprawca dopuścił się przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub gdy korzyść
majątkową osiągnął, co stanowi podstawę fakultatywnego orzeczenia grzywny obok kary pozbawienia wolności na podstawie
art. 33 § 2 k.k. W pełni zasadnie SN w cytowanym wyroku zwraca uwagę, że: "Kara grzywny, przewidziana w art. 71 § 1 k.k.,
jest integralnie związana z orzeczeniem o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności i nie może bez
takiego orzeczenia samodzielnie egzystować".
3.
Orzeczona grzywna a zarządzenie wykonania kary. Jak trafnie wskazuje SN (m.in. w wyroku z dnia 16 października 2014
r., II KK 261/14, Prok. i Pr.-wkł. 2015, nr 1-2, poz. 3, i w wyroku z dnia 12 grudnia 2013 r., III KK 434/13, LEX nr 1405162),
orzeczenie grzywny na podstawie art. 71 § 2 k.k. jest ściśle związane z zastosowaniem środka probacyjnego, jakim jest
warunkowe zawieszenie wykonania kary pozbawienia wolności, a funkcją tej grzywny jest urealnienie dolegliwości związanej z
orzeczeniem tego środka. W sytuacji gdy zarządza się wykonanie kary, racja wykonania grzywny podlega
dezaktualizacji. Skoro więc grzywna orzeczona na podstawie art. 71 § 1 k.k. nie podlega już wykonaniu, to nie jest
dopuszczalne łączenie takiej kary grzywny z innymi karami grzywny na podstawie przepisów art. 85 i 86 § 1 k.k.
dotyczących wymiaru kary łącznej, gdyż brak jest podstaw prawnych, wymaganych w tych przepisach, do połączenia jej w
wyroku łącznym z inną karą grzywny (por. np. wyrok SN z dnia 22 stycznia 2015 r., II KK 324/14, LEX nr 1628917, i z dnia 28
listopada 2012 r., III KK 328/12, LEX nr 1228564).
4.
Zaliczenie uiszczonej grzywny na poczet zarządzonej do wykonania kary. W przypadku gdy dojdzie do zarządzenia
wykonania uprzednio zawieszonej kary pozbawienia wolności, a wcześniej doszło do wykonania w całości lub w części kary
grzywny orzeczonej na podstawie art. 71 § 1 k.k., następuje odpowiednie skrócenie kary pozbawienia wolności o czas
odpowiadający połowie liczby uiszczonych stawek dziennych grzywny z zaokrągleniem w górę do pełnego dnia. Jest to
zmieniony nowelą z dnia 20 lutego 2015 r. mniej korzystny niż dotąd przelicznik kary grzywny na karę pozbawienia
wolności zarządzoną do wykonania, wynoszący 2 : 1, co oznacza, że dwie stawki dzienne grzywny są traktowane
jako równoważne 1 dniowi pozbawienia wolności. Gdy liczba uiszczonych stawek dziennych grzywny jest nieparzysta i z
przeliczenia grzywny na karę pozbawienia wolności wyjdzie liczba dni kary pozbawienia wolności niepełna, zaokrągla się ją w
górę do pełnego dnia, czyli z korzyścią dla sprawcy (np. w przypadku zarządzenia wykonania kary 6 miesięcy pozbawienia
wolności i uprzednim uiszczeniu 115 stawek dziennych grzywny, co daje w zaokrągleniu 58 dni, sprawca będzie musiał odbyć
4 miesiące i 2 dni kary pozbawienia wolności).