Komentarz do Art. 86 kodeksu karnego [Kara łączna. Wymiar]

Kazimierz

Well-known member
Członek ekipy
Wprowadzenie. Komentowany przepis określa granice kary łącznej, a także zasady łączenia kar niezależnie od tego, czy kara
łączna orzekana jest w tym samym postępowaniu, w którym sądzone były przestępstwa pozostające w zbiegu, czy też w wyroku
łącznym.
2.
Dolna granica kary łącznej. Dolną granicą kary łącznej jest najsurowsza z kar wymierzonych. Chodzi oczywiście o
najsurowszą z kar wymierzonych podlegających łączeniu. Może to być kara powstała z przeliczenia na inną rodzajowo karę. Na
przykład w sytuacji, gdy łączeniu będzie podlegała kara 3 miesięcy pozbawienia wolności z karą roku i 2 miesięcy ograniczenia
wolności, wówczas zgodnie z art. 87 § 1 k.k. należy przeliczyć karę ograniczenia wolności na karę pozbawienia wolności (7
miesięcy pozbawienia wolności). W tej sytuacji dolną granicą kary łącznej będzie jednak kara 7 miesięcy pozbawienia wolności,
a nie kara 3 miesięcy uprzednio wymierzona (por. wyrok SN z dnia 7 stycznia 2009 r., III KK 247/08, Biul. PK 2009, nr 2, poz.
13).
3.
Górna granica kary łącznej. Górna granica kary łącznej to suma kar podlegających łączeniu. Ustawodawca określił jednak
maksymalną granicę kary łącznej, której przekroczyć nie można. W przypadku kary pozbawienia wolności jest to 20 lat, w
przypadku kary ograniczenia wolności - są to 2 lata, a kary grzywny - jest to 810 stawek dziennych grzywny. Uregulowanie
zawarte w art. 86 § 1 k.k. w zakresie górnej granicy kary łącznej grzywny dotyczy tylko takiej sytuacji, w której żadna z
grzywien jednostkowych podlegających łączeniu nie została wymierzona na podstawie przepisu, który przewiduje górną granicę
powyżej 540 stawek dziennych. Jeśli choćby jedna z grzywien jednostkowych została wymierzona na podstawie przepisu
przewidującego wyższą górną granicę niż określona w art. 33 § 1 k.k., to górną granicą kary łącznej grzywny jest suma kar,
nie więcej niż 4500 stawek dziennych, a jeśli jedna z kar jednostkowych grzywny przekracza 4500 stawek dziennych - górną
granicą kary łącznej grzywny jest najwyższa z grzywien. Warto podkreślić, że uregulowanie zawarte w art. 86 § 2b k.k. ma
zastosowanie tylko wówczas, gdy podstawą wymiaru grzywny jednostkowej jest przepis przewidujący wyższą granicę
kary grzywny niż przewidziana w art. 33 § 1 k.k. O zastosowaniu tego przepisu nie decyduje wymiar jednostkowej
grzywny, orzeczonej na podstawie przepisu dopuszczającego wymierzenie tej kary powyżej 540 stawek dziennych czy też
powyżej 810 stawek. Górną granicą kary łącznej grzywny jest zatem w takim przypadku suma kar grzywny (przekraczająca
810 stawek dziennych), nie więcej niż 4500 stawek dziennych, również wówczas, gdy kara jednostkowa grzywny, wymierzona
na podstawie przepisu, który umożliwia wyjście ponad granice 540 stawek dziennych, nie przekracza 540 stawek dziennych
(odmiennie, jak się wydaje, i nietrafnie S. Żółtek (w:) Kodeks karny. Część ogólna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2015,
s. 509-510). Przepisem przewidującym wyższą górną granicę ustawowego zagrożenia niż określona w art. 33 § 1 k.k. jest art.
309 k.k. Przepisem takim nie są uregulowania przewidujące nadzwyczajne obostrzenie kary grzywny.
4.
Górna granica kary łącznej grzywny kwotowej. Nie sposób przyjąć, że górną granicą kary łącznej grzywny kwotowej jest
iloczyn maksymalnej ilości stawek dziennych z art. 86 § 1 k.k. (810 stawek dziennych) i maksymalnej wysokości jednej stawki
(2000 złotych), tj. 1 620 000 złotych. Jest to bowiem górna granica kary łącznej grzywny w stawkach dziennych po przeliczeniu
ilości stawek dziennych, a nie grzywny kwotowej. Nie jest trafne stanowisko wyrażone przez S. Żółtka (Kodeks karny. Część
ogólna, t. 2, red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2015, s. 512), który uważa, że górną granicą kary łącznej grzywny kwotowej jest
suma 7 500 000. Takie wyliczenie nie znajduje oparcia w ustawie.
5.
Określenie wysokości stawki dziennej grzywny jako kary łącznej. Orzekając karę łączną grzywny w stawkach
dziennych, sąd na nowo określa wysokość stawki dziennej. W tym zakresie musi kierować się wskazaniami wynikającymi z
art. 33 § 3 k.k. Ze względów gwarancyjnych nie może określić stawki dziennej grzywny na kwotę wyższą niż najwyższa
ze stawek dziennych określonych przy grzywnach jednostkowych. Dolną granicą stawki dziennej grzywny jest 10 złotych
(art. 33 § 3 k.k.).
6.
Orzekanie kary łącznej ograniczenia wolności. Jeśli sąd orzeka karę łączną ograniczenia wolności, na nowo określa
obowiązki lub wymiar potrącenia, o których mowa w art. 34 § 1a k.k. Oznacza to, że sąd orzekający karę łączną ograniczenia
wolności nie jest związany rozstrzygnięciami, które zawarte były w orzeczeniach jednostkowych określających formę kary
ograniczenia wolności. Sąd orzekający karę łączną ograniczenia wolności nie jest związany obowiązkami nałożonymi na sprawcę
na podstawie art. 72 § 1 pkt 2-7a k.k. oraz świadczeniem pieniężnym orzeczonym na podstawie art. 39 pkt 7 k.k. w związku z
jednostkową karą ograniczenia wolności. Może je zastosować jako element wzbogacający treść kary łącznej ograniczenia
wolności, niezależnie od tego, czy takie rozstrzygnięcia związane były z karami jednostkowymi podlegającymi łączeniu, czy też
nie.
7.
Zasada asperacji. Sąd, orzekając karę łączną, może pod pewnymi warunkami orzec karę 25 lat pozbawienia wolności albo
dożywotniego pozbawienia wolności mimo tego, że żadna z kar jednostkowych nie była taką karą. Pierwsza sytuacja ma miejsce
wówczas, gdy suma jednostkowych kar pozbawienia wolności wynosi co najmniej 25 lat, a choćby jedna z kar pozbawienia
wolności wynosi 10 lat pozbawienia wolności. Przez pojęcie kary pozbawienia wolności należy rozumieć tylko kary wskazane
w art. 32 pkt 3 k.k. Nie mogą to być kary zastępcze pozbawienia wolności w zamian za nieściągniętą grzywnę lub w razie
uchylenia się od kary ograniczenia wolności. Przepis stanowi bowiem o orzeczonej karze pozbawienia wolności, a więc
wymierzonej jako forma bezpośredniej reakcji na przestępstwo. Kara zastępcza nie jest taką formą reakcji. Do sumy kar
pozbawienia wolności w rozumieniu art. 86 § 1a k.k. nie można zaliczyć kary pozbawienia wolności powstałej na skutek
przeliczenia kary ograniczenia wolności na podstawie art. 87 § 1 k.k. (zob. S. Żółtek (w:) Kodeks karny. Część ogólna, t. 2,
red. M. Królikowski, R. Zawłocki, 2015, s. 507). Na gruncie przepisu art. 86 § 1a k.k. sąd może orzec karę łączną w granicach
od najsurowszej kary pozbawienia wolności do ich sumy, nie przekraczając 20 lat pozbawienia wolności, albo karę 25 lat
pozbawienia wolności. Trafnie podkreśla się w doktrynie prawa karnego, że jeśli w przedstawionej konfiguracji pojawi się
również kara grzywny, to kara ta nie zostanie pochłonięta przez wymierzoną na poziomie 25 lat karę łączną pozbawienia
wolności. Kara grzywny będzie podlegała odrębnemu wykonaniu (tak S. Żółtek (w:) Kodeks karny. Część ogólna, t. 2, red. M.
Królikowski, R. Zawłocki, 2015, s. 507; M. Bielski (w:) Nowelizacja prawa karnego 2015..., red. W. Wróbel, s. 533). Druga
sytuacja ma miejsce w przypadku określonym w art. 88 k.k. Zob. komentarz do tego przepisu. Trzeci przypadek zasady
asperacji przewiduje art. 87 § 1 k.k. Zob. komentarz do tego przepisu.
8.
Granice kary łącznej składającej się z kar łącznych. Przepis art. 85 § 2 k.k. przewiduje możliwość łączenia kar łącznych,
które podlegają wykonaniu. Zasady określone w art. 86 § 1-3 k.k. stosuje się odpowiednio w razie orzekania jednej kary łącznej
z dwóch lub większej liczby kar łącznych (tak również M. Bielski (w:) Nowelizacja prawa karnego 2015..., red. W. Wróbel, s.
534). Odpowiednie stosowanie przepisu art. 86 § 1 i 2 k.k. w przypadku łączenia kar łącznych lub kary jednostkowej z karą
łączną oznacza, że przez pojęcie kary użyte w tych przepisach należy rozumieć również karę łączną. Oznacza to, że do
zastosowania przepisu art. 86 § 1a k.k. wystarczy, aby kara łączna podlegająca łączeniu wynosiła co najmniej 10 lat, a suma
wszystkich kar wynosiła co najmniej 25 lat. Kary jednostkowe składające się na karę łączną podlegającą łączeniu mogą wynosić
mniej niż 10 lat. Odpowiednie stosowanie przepisu art. 86 § 2a k.k. polega na tym, że orzekanie kary łącznej grzywny kwotowej
ma miejsce wówczas, gdy z karą łączną grzywny kwotowej zbiegnie się kara grzywny kwotowej jednostkowa lub łączna. W
takiej sytuacji musi dojść do wymierzenia kary łącznej grzywny kwotowej. Odpowiednie stosowanie przepisu art. 86 § 2b k.k.
oznacza, że w skład kary łącznej podlegającej łączeniu z inną karą grzywny musi wchodzić kara jednostkowa grzywny
wymierzona na podstawie przepisu przewidującego górną granicę grzywny w stawkach dziennych powyżej 540 stawek.
Uregulowanie to znajdzie zastosowanie wówczas, gdy z karą łączną grzywny w stawkach dziennych zbiega się kara jednostkowa
grzywny orzeczona na podstawie przepisu przewidującego górną granicę kary grzywny na poziomie wyższym niż 540 stawek
dziennych.
9.
Modyfikacja kary mogącej stanowić podstawę orzeczenia o karze łącznej. Kodeks karny przewiduje instytucje
modyfikacji kar orzeczonych prawomocnie. Wśród nich należy wskazać treść przepisu art. 71 § 2 k.k., który nakazuje skrócenie
kary pozbawienia wolności o liczbę stawek dziennych grzywny uiszczonych przez sprawcę w okresie próby. Inna sytuacja objęta
jest przepisem art. 75 § 3a k.k., który w razie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności pozwala sądowi na jej
skrócenie. Wreszcie przepis art. 75a § 1 k.k. przewiduje możliwość zamiany kary pozbawienia wolności na ograniczenie wolności
lub karę grzywny zamiast zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności. Przepis art. 85 § 2 oraz art. 86 § 1 k.k. stanowią
o karze wymierzonej, która jest podstawą orzekania kary łącznej. W przypadku zamiany kary orzeczonej w wyroku na inną
rodzajowo karę kara podlegająca wykonaniu na skutek zamiany nie spełnia wymogu kary wymierzonej. Karą wymierzoną jest
bowiem ta, która została pierwotnie orzeczona, a nie kara powstała na skutek zamiany w toku postępowania wykonawczego.
Jednak po dokonaniu zamiany kary pierwotnie wymierzonej ta kara pierwotnie wymierzona nie spełnia warunku wykonalności.
Oznaczałoby to, że w razie dokonania zamiany kary pierwotnie orzeczonej nie są spełnione przesłanki łączenia wskazane w art.
85 § 2 k.k. Oznacza to, że kara taka nie będzie podlegała łączeniu z innymi, nawet tożsamymi rodzajowo. Inaczej kształtuje
się sytuacja w przypadku skrócenia kary pozbawienia wolności czy to na podstawie art. 71 § 2 k.k., czy też na podstawie art.
75 § 3a k.k. W takim przypadku mamy do czynienia wciąż z karą wymierzoną. Kara taka będzie zatem podlegała łączeniu z
innymi rodzajowo tożsamymi karami lub innymi podlegającymi łączeniu. Ponieważ zmiana kary pozbawienia wolności na
podstawie art. 71 § 2 i art. 75 § 3a k.k. ma charakter trwały, w związku z tym podstawą orzekania kary łącznej będzie kara
zmodyfikowana (skrócona) (podobnie SA w Białymstoku w postanowieniu z dnia 20 sierpnia 2014 r., II AKz 245/14, KZS 2014,
z. 11, poz. 47).
 
Powrót
Góra